Chilunda
लुंडा
नाइजर-कांगो (अटलांटिक-कांगो, Benue-Congo, बंटू, Guthrie zone L.52)
लुंडा, या चिलुंडा, गथ्री क्षेत्र L.52 की एक बांटू भाषा है, जो उस सीमावर्ती इलाके में बोली जाती है जहाँ ज़ाम्बिया का उत्तर-पश्चिमी प्रांत अंगोला और कांगो लोकतांत्रिक गणराज्य से मिलता है। इसके वक्ता लुंडा-न्देम्बू लोग हैं, जिनका कर्मकांडी जीवन 1950 के दशक में विक्टर टर्नर के क्षेत्र-कार्य के ज़रिये मानवविज्ञान में प्रसिद्ध हुआ। यह पूर्ण संज्ञा-वर्ग व्यवस्था वाली एक विशिष्ट बांटू भाषा है — kawa 'कुत्ता' बहुवचन tuwa, mutondu 'पेड़' बहुवचन nyitondu, katumbwa 'तारा' बहुवचन tutumbwa — और इसकी वर्तनी ज़ाम्बियाई भाषाओं के बीच इस दृष्टि से विशिष्ट है कि इसमें अक्षर ŋ का प्रयोग होता है (Nzambi 'ईश्वर', kukeŋa 'प्रेम करना', itaŋwa 'सूर्य')। लुंडा में पूरी बाइबिल है (1962, संशोधित 2004) और यह स्कूलों तथा रेडियो में प्रयुक्त होती है, पर रोज़मर्रा की कोशकारी पतली है: कोई पर्याप्त लुंडा शब्दकोश ऑनलाइन मुफ़्त उपलब्ध नहीं है, इसलिए आधुनिक शब्दावली का बड़ा हिस्सा सार्वजनिक स्रोतों में अप्रलेखित है। ग्रामीण म्विनिलुंगा और ज़ाम्बेज़ी ज़िलों में संचरण अब भी मज़बूत है।
कहाँ बोली जाती है
लुंडा में 87 मूल शब्द
chocolate
wayifayi
स्रोत
- Lunda-Ndembu Bible, Mukanda Wajila Wanzambi (2004), bible.com version 3305 (LNB04), and Mukanda waNzambi (1962), bible.com 3090 (water meji is the 1962 spelling, menji in 2004); English Wiktionary Lunda (meji "water"); ASJP LUNDA / LUNDA_1 / LUNDA_2 (confirmation). Standard dictionary not online: Fisher, M.K. (1985) Lunda-Ndembu Dictionary, Lusaka; White, C.M.N. (1957) A Lunda-English Vocabulary
शब्दों की तुलना
इसी वर्गीकरण की भाषाओं से तुलना: नाइजर-कांगो (अटलांटिक-कांगो, Benue-Congo, बंटू, Guthrie zone L.52)
| अर्थ | लुंडा | लुवाले | लूबा-कसाई | किम्बुन्डू | काऊन्डे | बेम्बा | चेवा |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| पानी | meji /medʒi/ | meya /meja/ | mâyi /maːji/ | menha /meɲa/ | mema /mema/ | amenshi /amenʃi/ | madzi /madzi/ |
| आग | kesi /kesi/ | kakahya /kakahja/ | kapia /kapia/ | tubia /tubja/ | mujilo /mudʒilo/ | umulilo /umulilo/ | moto /moto/ |
| सूरज | itaŋwa /itaŋwa/ | likumbi /likumbi/ | dîba /diːba/ | dikumbi /dikumbi/ | juba /dʒuba/ | akasuba /akasuba/ | dzuwa /dzuwa/ |
| चाँद | kakweji /kakwedʒi/ | kakweji /kakwedʒi/ | ngondo /ŋɡondo/ | mbeji /mbeʒi/ | ng'ondo /ŋondo/ | umweshi /umweʃi/ | mwezi /mwezi/ |
| तारा | katumbwa /katumbwa/ | tanganyeka /taŋɡaˈɲeka/ | mutoto /mutoto/ | tetembwa /teˈtembwa/ | ntaanda /ntaːnda/ | intanda /intanda/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ |
| रात | wufuku /wufuku/ | ufuku /ufuku/ | butuku /butuku/ | usuku /usuku/ | bufuku /bufuku/ | ubushiku /ubuʃiku/ | usiku /usiku/ |
| बारिश | nvula /nvula/ | vula /vula/ | mvula /ˈmvula/ | mvula /mvula/ | mvula /mvula/ | imfula /imˈfula/ | mvula /ˈmvula/ |
| बर्फ़ | — /—/ | mbundu /mbundu/ | neje /neʒe/ | neve /neve/ | sino /sino/ | ubunga bwa mfula /ubuŋɡa bwa mfula/ | chipale chofewa /tʃipale tʃofewa/ |
| हवा | mpepela /mpepela/ | peho /peho/ | tshipepele /tʃipepele/ | kitembu /kitembu/ | lubesha /lubeʃa/ | umwela /umwela/ | mphepo /ˈmpʰepo/ |
| मिट्टी | iseki /iseki/ | mavu /mavu/ | buloba /buloba/ | mavu /mavu/ | mushiji /muʃidʒi/ | umushili /umuʃili/ | dothi /ˈdotʰi/ |
| पत्थर | ilola /ilola/ | lilolwa /lilolwa/ | dibue /diˈbwe/ | ditadi /ditadi/ | jibwe /dʒibwe/ | ibwe /iˈbwe/ | mwala /ˈmwala/ |
| पहाड़ | mpidi /mpidi/ | pili /pili/ | mukuna /mukuna/ | mulundu /mulundu/ | mutumba /mutumba/ | ulupili /ulupili/ | phiri /ˈpʰiɾi/ |
| समुद्र | kaluŋalwiji /kaluŋalwidʒi/ | kalungalwiji /kaluŋɡalwidʒi/ | mbuwu /mbuwu/ | kalunga /kaluŋɡa/ | kalunga /kaluŋɡa/ | bemba /bemba/ | nyanja /ɲandʒa/ |
| माता | mama /mama/ | mama /mama/ | mâmu /maːmu/ | mama /mama/ | bamama /bamama/ | bamayo /bamajo/ | amayi /amaji/ |
| पिता | tata /tata/ | tata /tata/ | tâtu /taːtu/ | tata /tata/ | bataata /bataːta/ | bataata /bataːta/ | abambo /abambo/ |
| बेटी | mwana wamumbanda /mwana wamumbanda/ | mwana wapwevo /mwana wapwevo/ | muana wa bakaji /muana wa bakaʒi/ | mona a muhatu /mona a muhatu/ | mwana wamukazhi /mwana wamukaʒi/ | umwana mwanakashi /umwana mwanakaʃi/ | mwana wamkazi /mwana wamkazi/ |
| मैं | ami /ami/ | ami /ami/ | meme /meme/ | eme /eme/ | amiwa /amiwa/ | ine /ine/ | ine /ine/ |
| तुम | eyi /eji/ | ove /ove/ | wewe /wewe/ | eie /eje/ | obewa /obewa/ | iwe /iwe/ | iwe /iwe/ |
| हम | etu /etu/ | etu /etu/ | tuetu /tuetu/ | etu /etu/ | atweba /atweba/ | ifwe /ifwe/ | ife /ife/ |
| नाम | ijina /idʒina/ | lijina /liˈʒina/ | dîna /diːna/ | dijina /diˈʒina/ | jizhina /dʒiʒina/ | ishina /iʃina/ | dzina /dzina/ |
| व्यक्ति | muntu /muntu/ | mutu /mutu/ | muntu /muntu/ | mutu /mutu/ | muntu /muntu/ | umuntu /umuntu/ | munthu /muntʰu/ |
| सिर | mutu /mutu/ | mutwe /mutwe/ | mutu /mutu/ | mutue /mutue/ | mutwe /mutwe/ | umutwe /umutwe/ | mutu /mutu/ |
| आँख | disu /disu/ | liso /liso/ | dîsu /diːsu/ | disu /disu/ | jiso /dʒiso/ | ilinso /ilinso/ | diso /diso/ |
| कान | itu /itu/ | litwitwi /litwitwi/ | ditshu /ditʃu/ | ditui /ditui/ | kutwi /kutwi/ | ukutwi /ukutwi/ | khutu /kʰutu/ |
| नाक | izulu /izulu/ | lizulu /lizulu/ | diulu /diulu/ | dizulu /dizulu/ | moona /moːna/ | umona /umona/ | mphuno /mˈpʰuno/ |
| मुँह | kanwa /kanwa/ | kanwa /kanwa/ | mukana /mukana/ | dikanu /dikanu/ | kanwa /kanwa/ | akanwa /akanwa/ | kamwa /ˈkamʷa/ |
| दाँत | iji /idʒi/ | lizo /lizo/ | dinu /dinu/ | dizu /dizu/ | jiino /dʒiːno/ | ilino /ilino/ | dzino /dzino/ |
| जीभ | idimi /idimi/ | limi /limi/ | ludimi /ludimi/ | dimi /dimi/ | lujimi /ludʒimi/ | ululimi /ululimi/ | lilime /lilime/ |
| हाथ | chikasa /tʃikasa/ | livoko /livoko/ | tshianza /tʃianza/ | lukwaku /lukwaku/ | kuboko /kuboko/ | ukuboko /ukuboko/ | dzanja /dzandʒa/ |
| पैर | mwendu /mwendu/ | lihinji /lihindʒi/ | dikasa /dikasa/ | kinama /kinama/ | kuulu /kuːlu/ | ulukasa /ulukasa/ | phazi /ˈpʰazí/ |
| दिल | muchima /mutʃima/ | mutima /mutima/ | mutshima /mutʃima/ | muxima /muʃima/ | muchima /mutʃima/ | umutima /umutima/ | mtima /mtima/ |
| हड्डी | ifwaha /ifwaha/ | lifuwa /lifuwa/ | mufuba /mufuba/ | kifuba /kifuba/ | kupa /kupa/ | ifupa /ifupa/ | fupa /fupa/ |
| खून | mashi /maʃi/ | manyinga /maɲiŋɡa/ | mashi /maʃi/ | manhinga /maɲiŋɡa/ | mashi /maʃi/ | umulopa /umulopa/ | magazi /maɡazi/ |
| प्रेम | kukeŋa /kukeŋa/ | zangi /zaŋɡi/ | dinanga /dinaŋɡa/ | henda /henda/ | butemwe /butemwe/ | ukutemwa /ukutemwa/ | chikondi /tʃikondi/ |
| पेड़ | mutondu /mutondu/ | mutondo /mutondo/ | mutshi /mutʃi/ | muxi /muʃi/ | kichi /kitʃi/ | icimuti /itʃimuti/ | mtengo /mteŋɡo/ |
| कुत्ता | kawa /kawa/ | kawa /kawa/ | mbwa /mbwa/ | imbwa /imbwa/ | kabwa /kabwa/ | imbwa /imbwa/ | galu /ɡalu/ |
| बिल्ली | — /—/ | katako /katako/ | nyao /ɲao/ | kasalu /kasalu/ | kapuso /kapuso/ | pushi /puʃi/ | mphaka /mpʰaka/ |
| मछली | inshi /inʃi/ | shi /ʃi/ | mushipa /muʃipa/ | mbiji /mbiʒi/ | jisabi /dʒisabi/ | isabi /isabi/ | nsomba /nsomba/ |
| पक्षी | kada /kada/ | kajila /kadʒila/ | nyunyu /ɲuɲu/ | njila /ndʒila/ | ng'onyi /ŋoɲi/ | icuni /itʃuni/ | mbalame /mɓaˈlame/ |
| तितली | ipupwila /ipupwila/ | kauyauya /kaujauja/ | tshibiyibiyi /tʃibijibiji/ | kimbiambia /kimbjambja/ | kipupulwa /kipupulwa/ | icipelebesha /itʃipelebeːʃa/ | gulugufe /ɡuluˈɡufe/ |
| अंडा | iteta /iteta/ | liulu /liulu/ | diyi /diji/ | diiaki /dijaki/ | jike /dʒike/ | ilini /ilini/ | dzira /dzira/ |
| भालू | bera /bera/ | ulusu /ulusu/ | — | ulusu /ulusu/ | mbeyala /mbejala/ | bea /bea/ | — |
| घोड़ा | kawalu /kawalu/ | kavalu /kavalu/ | kabalu /kabalu/ | kabalu /kabalu/ | mbili /mbili/ | kabalwe /kabalwe/ | hatchi /hatʃʰi/ |
| घर | itala /itala/ | zuvo /zuvo/ | nzubu /nzubu/ | inzo /inzo/ | nzubo /nzubo/ | ingʼanda /iŋːanda/ | nyumba /ɲumba/ |
| दूध | mayeli /majeli/ | mavele /mavele/ | mabele /mabele/ | lete /lete/ | mukaka /mukaka/ | umukaka /umukaka/ | mkaka /m̩kaka/ |
| शहद | wuchi /wutʃi/ | uchi /utʃi/ | buitshi /buitʃi/ | uiki /wiki/ | buki /buki/ | ubuci /ubutʃi/ | uchi /utʃi/ |
| नमक | muŋwa /muŋwa/ | mungwa /muŋɡwa/ | luepu /luepu/ | mungua /muŋɡwa/ | mukele /mukele/ | umucele /umutʃele/ | mchere /mtʃere/ |
| वाइन | vinyu /viɲu/ | vinyo /viɲo/ | mvinyo /mviɲo/ | vinyu /viɲu/ | binyu /biɲu/ | umwangashi /umwaŋɡaʃi/ | vinyo /viɲo/ |
| चावल | losu /losu/ | loso /loso/ | losa /losa/ | loso /loso/ | mupunga /mupuŋɡa/ | umupunga /umupuŋɡa/ | mpunga /mpuŋɡa/ |
| चॉकलेट | chocolate | — | shokola | — | — | chokoleti | chokoleti /tʃokoleti/ |
| लोहा | chikuŋu /tʃikuŋu/ | fwelu /fwelu/ | tshiamu /tʃiamu/ | felu /felu/ | kapotwe /kapotwe/ | icela /iˈtʃela/ | chitsulo /tʃiˈtsulo/ |
| पहिया | kafumbu /kafumbu/ | lifumbo /lifumbo/ | lukata /lukata/ | dilola /dilola/ | kitanga /kitaŋɡa/ | umupeto /umupeto/ | gudumu /ɡudumu/ |
| किताब | mukanda /mukanda/ | mukanda /mukanda/ | mukanda /mukanda/ | divulu /divulu/ | buku /buku/ | icitabo /itʃitabo/ | buku /ˈbuku/ |
| खाना | kudya /kudja/ | kulya /kuʎa/ | kudia /kudia/ | kudya /kudja/ | kuja /kudʒa/ | ukulya /ukulja/ | kudya /kudja/ |
| पीना | kunwa /kunwa/ | kunwa /kunwa/ | kunua /kunua/ | kunwa /kunwa/ | kutoma /kutoma/ | ukunwa /ukunwa/ | kumwa /kumwa/ |
| सोना | kukama /kukama/ | kusavala /kusavala/ | kulala /kulala/ | kuzeka /kuzeka/ | kulaala /kulaːla/ | ukulaala /ukulaːla/ | kugona /kuˈɡona/ |
| एक | wumu /wumu/ | mwe /mwe/ | umue /umue/ | moxi /moʃi/ | umo /umo/ | cimo /tʃimo/ | chimodzi /tʃimodzi/ |
| दो | ayedi /ajedi/ | vali /vali/ | ibidi /ibidi/ | iadi /jaːdi/ | babiji /babidʒi/ | fibili /fibili/ | awiri /awiri/ |
| तीन | satu /satu/ | tatu /tatu/ | isatu /isatu/ | tatu /tatu/ | basatu /basatu/ | fitatu /fitatu/ | zitatu /zitatu/ |
| चार | wana /wana/ | wana /wana/ | inai /inai/ | uana /wana/ | bana /bana/ | fine /fine/ | zinayi /zinaji/ |
| पाँच | tanu /tanu/ | tanu /tanu/ | itanu /itanu/ | tanu /tanu/ | batanu /batanu/ | fisano /fisano/ | sanu /sanu/ |
| सौ | nkulakaji /nkulakadʒi/ | likulukaji /likulukadʒi/ | lukama /lukama/ | hama /hama/ | kitota /kitota/ | umwanda /umwanda/ | zana /zana/ |
| नमस्ते | — /—/ | mwane /mwane/ | moyo /mojo/ | nga ku menekena /ŋɡa ku menekena/ | mwapoñai /mwapoɲai/ | muli shani /muli ʃani/ | moni /moni/ |
| धन्यवाद | nasakilili /nasakilili/ | nasakwilila /nasakwilila/ | tuasakidila /tuasakidila/ | nga ku sakidila /ŋɡa ku sakidila/ | nasanta /nasanta/ | natotela /natotela/ | zikomo /zikomo/ |
| अच्छा | chachiwahi /tʃatʃiwahi/ | mwaza /mwaza/ | impe /impe/ | kiambote /kiambote/ | kyawama /kjawama/ | cisuma /tʃisuma/ | chabwino /tʃabwino/ |
| नया | chachiha /tʃatʃiha/ | chihya /tʃihja/ | mupia /mupia/ | kiobe /kjobe/ | kipya /kipja/ | cipya /tʃipja/ | chatsopano /tʃatsopano/ |
| लाल | chinana /tʃinana/ | chikuhwa /tʃikuhwa/ | kunze /kunze/ | kusuka /kusuka/ | chila /tʃila/ | kashika /kaʃika/ | chofiira /tʃofiːra/ |
| सफ़ेद | chitooka /tʃitoːka/ | chitoma /tʃitoma/ | toke /toke/ | kuzela /kuzela/ | toka /toka/ | buuta /buːta/ | yoyera /joˈjeɾa/ |
| नीला | wuzeeli /wuzeːli/ | — | fikuluke /fikuluke/ | mulombe /mulombe/ | — | — | wobiriwira /wobiriwira/ |
| कंप्यूटर | kopyuta /kopjuta/ | kopyuta /kopjuta/ | ordinatere /ordinatere/ | komputadolo /komputadolo/ | kompyuta /kompjuta/ | kompyuta /kompjuta/ | kompyuta /kompjuta/ |
| वाई-फ़ाई | wayifayi | — | — | — | — | — | — |
| चाय | tii /tiː/ | tiyi /tiji/ | tshiayi /tʃiaji/ | xá /ʃa/ | — | tii /tiː/ | tiyi /ˈtiji/ |
| कॉफ़ी | kofi /kofi/ | kofi /kofi/ | kafe /kafe/ | kafé /kaˈfe/ | kofi /kofi/ | kofi /kofi/ | kofi /kofi/ |
| चीनी | shuga /ʃuɡa/ | shuka /ʃuka/ | nsukadi /nsukadi/ | sukidi /suˈkidi/ | shuka /ʃuka/ | shuga /ʃuɡa/ | shuga /ʃuɡa/ |
| 99 | makumi atanu nawana natanu nawana /makumi atanu nawana natanu nawana/ | makumi atanu naawana navatanu navawana /makumi atanu naːwana navatanu navawana/ | makumi tshitema ne tshitema /makumi tʃitema ne tʃitema/ | makuinhi ivua ni ivua /makwiɲi ivwa ni ivwa/ | makumi atanu na ana ne itanu na ina /makumi atanu na ana ne itanu na ina/ | amakumi pabula na pabula /amakumi pabula na pabula/ | makumi asanu ndi anayi mphambu zisanu ndi zinayi /makumi asanu ndi anaji mpʰambu zisanu ndi zinaji/ |
इंटरैक्टिव मानचित्र खोलें: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
LangMap का हिस्सा — एक भाषाई विज़ुअलाइज़ेशन परियोजना। यह एक स्थिर, क्रॉल-योग्य सारांश है; इंटरैक्टिव मानचित्र उच्चारण ऑडियो, फ़िल्टर और ग्लोब दृश्य प्रदान करते हैं।
निर्माता Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · LangMap होम