原始漢蔵語
Proto-Sino-Tibet
Sino-Tibet (proto)
Proto-Sino-Tibet adalah leluhur bersama yang direkonstruksi dari rumpun bahasa Sino-Tibet (Trans-Himalaya), yang mencakup cabang Sinitik, Tibet-Burma, bahasa Burma, dan sekitar 400 bahasa keturunan. Rekonstruksi Sagart, Jacques, Lai dkk. (2019) menempatkan tanah asal di hulu Sungai Kuning dan perbatasan Sichuan–Tibet, sekitar 4000–3000 SM. Bentuk yang ditampilkan adalah rekonstruksi berasterisk; hanya item dengan bukti akademik yang jelas yang disertakan.
Tempat dituturkan
Bacaan aksara Han dalam Proto-Sino-Tibet
| Aksara | Arti | Bacaan | Bentuk | IPA |
|---|---|---|---|---|
| 一 | one | *dyiək | /*dyiək/ | |
| 二 | two | *nĭy | /*nĭy/ | |
| 三 | three | *sɨm | /*sɨm/ | |
| 四 | four | *lĭy | /*lĭy/ | |
| 五 | five | *ŋāH | /*ŋāH/ | |
| 六 | six | *rŭk | /*rŭk/ | |
| 七 | seven | *(s-)nĭt | /*(s-)nĭt/ | |
| 八 | eight | *ryēt | /*ryēt/ | |
| 九 | nine | *kwɨH | /*kwɨH/ | |
| 十 | ten | *k(ʰ)ĭp | /*k(ʰ)ĭp/ | |
| 地 | ground | *ƛăy | /*ƛăy/ | |
| 日 | sun | *nĭy | /*nĭy/ | |
| 月 | moon | *(s-)lăH | /*(s-)lăH/ | |
| 山 | mountain | *kaŋ | /*kaŋ/ | |
| 水 | water | *tujʔ | /*tujʔ/ | |
| 火 | fire | *məj | /*məj/ | |
| 木 | tree | *sĭŋ | /*sĭŋ/ | |
| 土 | soil | *ƛăy | /*ƛăy/ | |
| 鐵 | iron | *hljak | /*hljak/ | |
| 雨 | rain | *rV-waʔ | /*rV-waʔ/ | |
| 牛 | ox | *ŋwə | /*ŋwə/ | |
| 蛇 | snake | *s-mrul | /*s-mrul/ | |
| 豬 | pig | *C-pək | /*C-pək/ | |
| 鳥 | bird | *waʔ | /*waʔ/ | |
| 魚 | fish | *s-ŋja | /*s-ŋja/ | |
| 頭 | head | *tV-pu | /*tV-pu/ | |
| 目 | eye | *mjək | /*mjək/ | |
| 耳 | ear | *r-nəʔ | /*r-nəʔ/ | |
| 口 | mouth | *mur | /*mur/ | |
| 牙 | tooth | *d-ŋa | /*d-ŋa/ | |
| 心 | heart | *səm | /*səm/ | |
| 手 | hand | *tV-lak | /*tV-lak/ | |
| 血 | blood | *swiʔ | /*swiʔ/ | |
| 人 | person | *mĭ | /*mĭ/ | |
| 兒 | child | *tsəʔ | /*tsəʔ/ | |
| 家 | home, family | *qim | /*qim/ | |
| 門 | door, gate | *kam | /*kam/ | |
| 生 | live, be born | *sreŋ | /*sreŋ/ | |
| 死 | die | *sij | /*sij/ | |
| 飛 | fly | *mV-pjər | /*mV-pjər/ | |
| 坐 | sit | *tūŋ | /*tūŋ/ | |
| 立 | stand | *g-ryəp | /*ryəp/ | |
| 見 | see | *ken | /*ken/ | |
| 知 | know | *sjəj | /*sjəj/ | |
| 食 | eat | *ʒʰa | /*ʒʰa/ | |
| 飲 | drink | *dʰɨn | /*dʰɨn/ | |
| 黑 | black | *nək | /*nək/ | |
| 綠 | green | *sreŋ | /*sreŋ/ | |
| 灰 | grey; ash | *pla | /*pla/ | |
| 長 | long | *s-riŋ | /*s-riŋ/ | |
| 我 | I, me | *ŋa | /*ŋa/ | |
| 你 | you | *na-ŋ | /*na-ŋ/ | |
| 無 | not have, without | *ma | /*ma/ | |
| 不 | not | *ma | /*ma/ |
Sumber
- Sagart, Jacques, Lai et al. 2019 (PNAS, Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan)
- Matisoff STEDT (Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus)
- Baxter-Sagart 2014 (Old Chinese: A New Reconstruction)
Perbandingan bacaan Han
Dibandingkan dengan bahasa lain dalam klasifikasi yang sama: Sino-Tibet (proto)
| Aksara | Proto-Sino-Tibet | Proto-Tibet-Burma | Bahasa Tionghoa Han | Proto-Japonik | Proto-Hmong-Mien | Proto-Tungusik | Proto-Mongolik |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 一 | *dyiək /*dyiək/ | — | *ʔi[t] /*ʔi[t]/ | *pitə-tu /*pitə-tu/ | *ʔɨ /*ʔɨ/ | *əmun /*əmun/ | *nigen /*niɡen/ |
| 二 | *nĭy /*nĭy/ | *g-nis /*g-nis/ | *ni[j]-s /*ni[j]-s/ | *puta /*puta/ | *ʔu̯i /*ʔu̯i/ | *dʒuər /*dʒuər/ | *qoyar /*qojar/ |
| 三 | *sɨm /*sɨm/ | *g-sum /*g-sum/ | *s.rum /*s.rum/ | *mi /*mi/ | *pjɔu /*pjɔu/ | *ilan /*ilan/ | *gurba(n) /*ɡurban/ |
| 四 | *lĭy /*lĭy/ | *b-ləy /*b-ləy/ | *s.li[j]-s /*s.li[j]-s/ | *jə /*jə/ | *plei /*plei/ | *dügin /*dyɡin/ | *dörbe(n) /*dœrben/ |
| 五 | *ŋāH /*ŋāH/ | b- 形*b-ŋa /*b-ŋa/l- 形*l-ŋa /*l-ŋa/ | *C.ŋˤaʔ /*C.ŋˤaʔ/ | *itu /*itu/ | *prja /*prja/ | *tuɲga /*tuɲɡa/ | *tabu(n) /*tabun/ |
| 六 | *rŭk /*rŭk/ | *d-k-ruk /*d-k-ruk/ | *k.ruk /*k.ruk/ | *mu /*mu/ | *kruk /*kruk/ | *ɲuŋun /*ɲuŋun/ | *jirguɣa(n) /*dʒirɣuɣan/ |
| 七 | *(s-)nĭt /*(s-)nĭt/ | *s-ni-s /*s-ni-s/ | *[tsʰ]i[t] /*[tsʰ]i[t]/ | *nana /*nana/ | *djuŋH /*djuŋH/ | *nadan /*nadan/ | *doluɣa(n) /*doluɣan/ |
| 八 | *ryēt /*ryēt/ | *b-r-gyat 形*b-r-gyat /*b-r-gyat/*b-g-ryat 形*b-g-ryat /*b-g-ryat/ | *pˤret /*pˤret/ | *ja /*ja/ | *jat /*jat/ | *dʒapkun /*dʒapkun/ | *nayima(n) /*najiman/ |
| 九 | *kwɨH /*kwɨH/ | *d-kəw /*d-kəw/ | *[k]uʔ /*[k]uʔ/ | *kəkənə /*kəkənə/ | *N-ɟuə̯X /*N-ɟuə̯X/ | *xəgün /*xəɡyn/ | *yersü(n) /*jersyn/ |
| 十 | *k(ʰ)ĭp /*k(ʰ)ĭp/ | *ts(y)i(y) ⪤ *tsyay /*ts(y)i(y) ⪤ *tsyay/ | *t.[g]əp /*t.[g]əp/ | *təwə /*təwə/ | *gju̯əpD /*gju̯əpD/ | *dʒuwan /*dʒuwan/ | *harba(n) /*harban/ |
| 地 | *ƛăy /*ƛăy/ | — | *[l]ˤej-s /*lˤej-s/ | — | — | *na /*na/ | *gajar /*ɡadʒar/ |
| 日 | *nĭy /*nĭy/ | *nəy /*nəy/ | *C.nik /*C.nik/ | *pi /*pi/ | *hnu̯ɔiA /*hnu̯ɔiA/ | *siun /*siun/ | *naran /*naran/ |
| 月 | *(s-)lăH /*(s-)lăH/ | s- 形*s-la /*s-la/g- 形*g-la /*g-la/ | *[ŋ]ʷat /*[ŋ]ʷat/ | *tukuy /*tukui/ | *hlaH /*hlaH/ | *bēga /*beːɡa/ | *sara(n) /*saran/ |
| 山 | *kaŋ /*kaŋ/ | *r-i /*r-i/ | *s-ŋrar /*s-ŋrar/ | *jama /*jama/ | — | *xada /*xada/ | *agula /*aɣula/ |
| 水 | *tujʔ /*tujʔ/ | — | *s.turʔ /*s.turʔ/ | *mintu /*mintu/ | *ʔu̯əm /*ʔu̯əm/ | *mū /*muː/ | *usu(n) /*usun/ |
| 火 | *məj /*məj/ | *mey /*mey/ | *[qʷʰ]ˤəjʔ /*[qʷʰ]ˤəjʔ/ | *poy /*poi/ | *douX /*douX/ | *tōga /*toːɡa/ | *gal /*ɡal/ |
| 木 | *sĭŋ /*sĭŋ/ | *si(ŋ/k) /*si(ŋ/k)/ | *C.mˤok /*C.mˤok/ | *kəy /*kəi/ | *ntju̯əŋH /*ntju̯əŋH/ | *mō /*moː/ | *modu(n) /*modun/ |
| 土 | *ƛăy /*ƛăy/ | *m-l(e/ə)y /*m-l(e/ə)y/ | *tʰˤaʔ /*tʰˤaʔ/ | *tuti /*tuti/ | *N-təu /*N-təu/ | *na /*na/ | *sirui /*siruj/ |
| 鐵 | *hljak /*hljak/ | *l-tsyak /*l-tsyak/ | *l̥ˤik /*l̥ˤik/ | — | — | *sele /*sele/ | *temür /*temyr/ |
| 雨 | *rV-waʔ /*rV-waʔ/ | — | *C.ɢʷ(r)aʔ /*C.ɢʷ(r)aʔ/ | — | — | *tügde /*tyɡde/ | — |
| 牛 | *ŋwə /*ŋwə/ | *ŋwa /*ŋwa/ | *[ŋ]ʷə /*[ŋ]ʷə/ | *usi /*usi/ | — | *xuker /*xuker/ | *hüker /*hyker/ |
| 蛇 | *s-mrul /*s-mrul/ | *s-b/m-ruːl /*s-b/m-ruːl/ | *Cə.lAj /*Cə.lAj/ | — | *ʔnaŋ /*ʔnaŋ/ | *müikī /*myikiː/ | *mogai /*moɣaj/ |
| 豬 | *C-pək /*C-pək/ | *pʷak /*pʷak/ | *tra /*tra/ | — | — | *ulgian /*ulɡian/ | *gakai /*ɡakaj/ |
| 鳥 | *waʔ /*waʔ/ | — | *tˤiwʔ /*tˤiwʔ/ | *təri /*təri/ | *m-nɔk /*m-nɔk/ | *gasa /*ɡasa/ | *sibawun /*sibaʊn/ |
| 魚 | *s-ŋja /*s-ŋja/ | *ŋ(y)a /*ŋ(y)a/ | *[ŋ]a /*[ŋ]a/ | *iwo /*iwo/ | *mbrəuX /*mbrəuX/ | *nimaka /*nimaka/ | *jigasu(n) /*dʒiɣasun/ |
| 頭 | *tV-pu /*tV-pu/ | — | *[m-t]ˤo /*[m-t]ˤo/ | *kasira /*kasira/ | *S-phreiX /*S-phreiX/ | *dil /*dil/ | *terixün /*terixyn/ |
| 目 | *mjək /*mjək/ | *s-mik 形*s-mik /*s-mik/*s-myak 形*s-myak /*s-myak/ | *C.muk /*C.muk/ | *ma /*ma/ | *mu̯ɛjH /*mu̯ɛjH/ | *jāsa /*jaːsa/ | *nidün /*nidyn/ |
| 耳 | *r-nəʔ /*r-nəʔ/ | *r-na /*r-na/ | *C.nəʔ /*C.nəʔ/ | *mimi /*mimi/ | *mbræu /*mbræu/ | *sēn /*seːn/ | *cikin /*tʃikin/ |
| 口 | *mur /*mur/ | — | *kʰˤ(r)oʔ /*kʰˤ(r)oʔ/ | *kutuy /*kutui/ | *ɲɟuj /*ɲɟuj/ | *amŋa /*amŋa/ | *aman /*aman/ |
| 牙 | *d-ŋa /*d-ŋa/ | *s-ŋya /*s-ŋya/ | *m-ɢˤ<r>a /*m-ɢˤ<r>a/ | *pa /*pa/ | *hmjinX /*hmjinX/ | *xǖkte /*xyːkte/ | *sidün /*sidyn/ |
| 心 | *səm /*səm/ | — | *səm /*səm/ | *kəkərə /*kəkərə/ | — | *mēwan /*meːwan/ | *jirüken /*dʒiryken/ |
| 手 | *tV-lak /*tV-lak/ | l- 形*l(y)ak /*l(y)ak/d- 形*dyak /*dyak/ | *n̥uʔ /*n̥uʔ/ | *ta /*ta/ | *-bɔuX /*-bɔuX/ | *ŋāla /*ŋaːla/ | *gar /*ɡar/ |
| 血 | *swiʔ /*swiʔ/ | *s-hywəy /*s-hywəy/ | *m̥ˤik /*m̥ˤik/ | *ti /*ti/ | *ntshjamX /*ntshjamX/ | *sēksə /*seːksə/ | *cisu(n) /*tʃisun/ |
| 人 | *mĭ /*mĭ/ | *r-mi(y) /*r-mi(y)/ | *ni[ŋ] /*ni[ŋ]/ | *pitə /*pitə/ | *lan /*ʔja/ | *niama /*niama/ | *kümün /*kymyn/ |
| 兒 | *tsəʔ /*tsəʔ/ | — | *ŋe /*ŋe/ | — | — | — | — |
| 家 | *qim /*qim/ | *k-y(i/u)m /*k-y(i/u)m/ | *kˤra /*kˤra/ | *ja /*ja/ | *prəuX /*prəuX/ | *dʒūg /*dʒuːɡ/ | — |
| 門 | *kam /*kam/ | *kam /*kam/ | *mˤə[r] /*mˤə[r]/ | *to /*to/ | *gru̯eŋ /*gru̯eŋ/ | *örke /*œrke/ | *exüden /*exyden/ |
| 生 | *sreŋ /*sreŋ/ | — | *sreŋ /*sreŋ/ | *nar- /*nar-/ | — | *baldi- /*baldi-/ | *töre- /*tœre-/ |
| 死 | *sij /*sij/ | *səy /*səy/ | *sijʔ /*sijʔ/ | *sin- /*sin-/ | *dəjH /*dəjH/ | — | — |
| 飛 | *mV-pjər /*mV-pjər/ | *(p/b)yam /*(p/b)yam/ | *Cə.pə[r] /*Cə.pə[r]/ | *tənp- /*tənp-/ | — | — | *nis- /*nis-/ |
| 坐 | *tūŋ /*tūŋ/ | — | *[dz]ˤo[j]ʔ /*[dz]ˤo[j]ʔ/ | *wo- /*wo-/ | — | *təgə- /*təɡə-/ | *saxu- /*saxu-/ |
| 立 | *g-ryəp /*ryəp/ | *g-r(y)ap /*g-r(y)ap/ | *k.rəp /*k.rəp/ | *tat- /*tat-/ | — | *ili- /*ili-/ | *bos- /*bos-/ |
| 見 | *ken /*ken/ | — | *[k]ˤen-s /*[k]ˤen-s/ | *mi- /*mi-/ | *bu̯ət /*bu̯ət/ | *ičə- /*itʃə-/ | *üje- /*ydʒe-/ |
| 知 | *sjəj /*sjəj/ | *syey-s /*syey-s/ | *tre /*tre/ | *sir- /*sir-/ | *pei /*pei/ | — | *mede- /*mede-/ |
| 食 | *ʒʰa /*ʒʰa/ | *dzya /*dzya/ | *mə-lək /*mə-lək/ | *kup- /*kup-/ | — | *dʒəp- /*dʒəp-/ | *ide- /*ide-/ |
| 飲 | *dʰɨn /*dʰɨn/ | *m/s-tuŋ /*m/s-tuŋ/ | *q(r)[u]mʔ /*q(r)[u]mʔ/ | *nəm- /*nəm-/ | — | *umī- /*umiː-/ | *uxu- /*uxu-/ |
| 黑 | *nək /*nək/ | *s-nak /*s-nak/ | *m̥ˤək /*m̥ˤək/ | *kuro /*kuro/ | — | *sakalīn /*sakaliːn/ | *kara /*kara/ |
| 綠 | *sreŋ /*sreŋ/ | *s-riŋ ⪤ *s-r(y)aŋ /*s-riŋ ⪤ *s-r(y)aŋ/ | *pə.rok /*pə.rok/ | — | — | *ɲoŋa /*ɲoŋa/ | *noguxan /*noɣuxan/ |
| 灰 | *pla /*pla/ | *pla /*pla/ | *m̥ˤə /*m̥ˤə/ | — | *tshju̯əiX /*tshju̯əiX/ | — | *hünesün /*hynesyn/ |
| 長 | *s-riŋ /*s-riŋ/ | *s-r(i/u)ŋ /*s-r(i/u)ŋ/ | *Cə-[N]-traŋ /*Cə-[N]-traŋ/ | *nanka /*nanka/ | *ntauX /*ntauX/ | *ŋōlimi /*ŋoːlimi/ | *urtu /*urtu/ |
| 我 | *ŋa /*ŋa/ | *ŋa-y ⪤ *ka /*ŋa-y ⪤ *ka/ | *ŋˤajʔ /*ŋˤajʔ/ | — | — | *bi /*bi/ | *bi /*bi/ |
| 你 | *na-ŋ /*na-ŋ/ | *na-ŋ /*na-ŋ/ | — | — | *mu̯ei /*mu̯ei/ | *si /*si/ | *ci /*tʃi/ |
| 無 | *ma /*ma/ | — | *ma /*ma/ | — | — | — | *ügei /*yɣej/ |
| 不 | *ma /*ma/ | — | *pə /*pə/ | *na /*na/ | — | *e- /*e-/ | *ese /*ese/ |
Buka peta interaktif: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Bagian dari LangMap — proyek visualisasi linguistik. Ini ringkasan statis yang dapat dirayapi; peta interaktif menyediakan audio pelafalan, filter, dan tampilan globe.
Dibuat oleh Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Beranda LangMap