原始オーストロアジア語
Proto-Austroasia
Kiaustroasia (proto)
Proto-Austroasia ni babu wa pamoja aliyejengwa upya wa familia ya lugha za Austroasia, inayojumuisha Kivietnamu, Kikhmer, Kimon, lugha za Munda za India Mashariki, na lugha nyingi ndogo za bara la Asia ya Kusini-mashariki. Inategemea hasa kazi ya baada ya kifo cha Harry Shorto 'Mon–Khmer Comparative Dictionary' (2006) na utafiti unaoendelea wa Paul Sidwell. Nchi ya asili inaonekana iko bara la Asia ya Kusini-mashariki kuzunguka beseni la kati la Mekong, kwa kina cha takriban miaka 5000. Data hutumia nukuu ya Shorto/Sidwell na nyota; bila ujenzi upya unaokubalika kwa upana, inaoneshwa '—'.
Maeneo inakozungumzwa
Usomaji wa herufi za Han katika Proto-Austroasia
| Herufi | Maana | Usomaji | Umbo | IPA |
|---|---|---|---|---|
| 一 | one | *muəjʔ | /*muəjʔ/ | |
| 二 | two | *ɓaːr | /*ɓaːr/ | |
| 三 | three | *peːʔ | /*peːʔ/ | |
| 四 | four | *puənʔ | /*puənʔ/ | |
| 六 | six | *pruʔ | /*pruʔ/ | |
| 七 | seven | *pɔh | /*pɔh/ | |
| 八 | eight | *tNɕaːm | /*tɲcaːm/ | |
| 天 | sky | *pleːŋ | /*pleːŋ/ | |
| 地 | ground | *teːʔ | /*teːʔ/ | |
| 日 | sun | *tŋiːʔ | /*tŋiːʔ/ | |
| 月 | moon | *kVcaːj | /*kəcaːj/ | |
| 山 | mountain | *bruʔ | /*bruʔ/ | |
| 水 | water | *ɗaːk | /*ɗaːk/ | |
| 火 | fire | *ʔuːs | /*ʔuːs/ | |
| 木 | tree | *ɟɕɨːʔ | /*ɟcɨːʔ/ | |
| 土 | soil | *teːʔ | /*teːʔ/ | |
| 石 | stone | *tmɔʔ | /*tmɔʔ/ | |
| 雨 | rain | *gmaːʔ | /*gmaːʔ/ | |
| 虎 | tiger | *klaːʔ | /*klaːʔ/ | |
| 蛇 | snake | *bsaɲ | /*bsaɲ/ | |
| 雞 | chicken | *ʔiər | /*ʔiər/ | |
| 犬 | dog | *cɔʔ | /*cɔʔ/ | |
| 豬 | pig | *lik | /*lik/ | |
| 鳥 | bird | *ciːm | /*ciːm/ | |
| 魚 | fish | *kaʔ | /*kaʔ/ | |
| 頭 | head | *kduəl | /*kduəl/ | |
| 目 | eye | *mat | /*mat/ | |
| 耳 | ear | *ktɔːr | /*ktɔːr/ | |
| 鼻 | nose | *muːh | /*muːh/ | |
| 口 | mouth | *miəŋʔ | /*miəŋʔ/ | |
| 牙 | tooth | *məɲ | /*məɲ/ | |
| 心 | heart | *nuːɕ | /*nuːɕ/ | |
| 手 | hand | *tiːʔ | /*tiːʔ/ | |
| 足 | foot | *ɟəːŋ | /*ɟəːŋ/ | |
| 血 | blood | *mhaːm | /*mhaːm/ | |
| 肉 | meat | *sɔc | /*sɔc/ | |
| 人 | person | *kmiː | /*kmiː/ | |
| 女 | woman | *kan | /*kan/ | |
| 兒 | child | *koan | /*koan/ | |
| 家 | home, family | *ɲaːʔ | /*ɲaːʔ/ | |
| 飯 | cooked rice, meal | *puuŋ | /*puuŋ/ | |
| 年 | year | *cnam | /*cnam/ | |
| 死 | die | *kceːt | /*kceːt/ | |
| 行 | go | *cuːr | /*cuːr/ | |
| 行 | row | *cuːr | /*cuːr/ | |
| 走 | run | *duːʔ | /*duːʔ/ | |
| 飛 | fly | *par | /*par/ | |
| 坐 | sit | *ŋkuːʔ | /*ŋkuːʔ/ | |
| 立 | stand | *cɔŋ | /*cɔŋ/ | |
| 見 | see | *jɔl | /*jɔl/ | |
| 聞 | hear | *cmVŋ | /*cmVŋ/ | |
| 知 | know | *naŋ | /*naŋ/ | |
| 食 | eat | *ca(ː)ʔ | /*caːʔ/ | |
| 飲 | drink | *ʔɔːk | /*ʔɔːk/ | |
| 白 | white | *ɓɔːk | /*ɓɔːk/ | |
| 黑 | black | *Cjoŋ | /*Cjoŋ/ | |
| 紅 | red | *roːŋ | /*roːŋ/ | |
| 小 | small | *kɗiətʔ | /*kɗiətʔ/ | |
| 多 | many, much | *glɨŋ | /*glɨŋ/ | |
| 長 | long | *ɟlɨːŋ | /*ɟlɨːŋ/ | |
| 老 | old | *Criːm | /*Criːm/ | |
| 遠 | far | *cŋaːjʔ | /*cŋaːjʔ/ | |
| 熱 | hot | *toʔ | /*toʔ/ | |
| 冷 | cold | *tkatʔ | /*tkatʔ/ | |
| 左 | left | *weːʔ | /*weːʔ/ | |
| 右 | right | *tam | /*tam/ | |
| 我 | I, me | *ʔaɲ | /*ʔaɲ/ | |
| 你 | you | *miːʔ | /*miːʔ/ | |
| 不 | not | *ʔam | /*ʔam/ |
Vyanzo
- Shorto 2006
- Sidwell 2010
Ulinganishaji wa usomaji wa Han
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Kiaustroasia (proto)
| Herufi | Proto-Austroasia | Proto-Tungus | Protai | Kichina cha Han | Proto-Japonik | Proto-Hmong-Mien | Proto-Sino-Tibet |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 一 | *muəjʔ /*muəjʔ/ | *əmun /*əmun/ | *ɲɯŋ.A /*ɲɯŋ˧/ | *ʔi[t] /*ʔi[t]/ | *pitə-tu /*pitə-tu/ | *ʔɨ /*ʔɨ/ | *dyiək /*dyiək/ |
| 二 | *ɓaːr /*ɓaːr/ | *dʒuər /*dʒuər/ | *soːŋ.A /*soːŋ˧/ | *ni[j]-s /*ni[j]-s/ | *puta /*puta/ | *ʔu̯i /*ʔu̯i/ | *nĭy /*nĭy/ |
| 三 | *peːʔ /*peːʔ/ | *ilan /*ilan/ | *saːm.A /*saːm˧/ | *s.rum /*s.rum/ | *mi /*mi/ | *pjɔu /*pjɔu/ | *sɨm /*sɨm/ |
| 四 | *puənʔ /*puənʔ/ | *dügin /*dyɡin/ | *siː.B /*siː˨/ | *s.li[j]-s /*s.li[j]-s/ | *jə /*jə/ | *plei /*plei/ | *lĭy /*lĭy/ |
| 六 | *pruʔ /*pruʔ/ | *ɲuŋun /*ɲuŋun/ | *hrok.D /*hrok̚/ | *k.ruk /*k.ruk/ | *mu /*mu/ | *kruk /*kruk/ | *rŭk /*rŭk/ |
| 七 | *pɔh /*pɔh/ | *nadan /*nadan/ | *cet.D /*cet̚/ | *[tsʰ]i[t] /*[tsʰ]i[t]/ | *nana /*nana/ | *djuŋH /*djuŋH/ | *(s-)nĭt /*(s-)nĭt/ |
| 八 | *tNɕaːm /*tɲcaːm/ | *dʒapkun /*dʒapkun/ | *peːt.D /*peːt̚/ | *pˤret /*pˤret/ | *ja /*ja/ | *jat /*jat/ | *ryēt /*ryēt/ |
| 天 | *pleːŋ /*pleːŋ/ | *abka /*abka/ | *ɓɯn.A /*ɓɯn˧/ | *l̥ˤi[n] /*l̥ˤi[n]/ | *ama /*ama/ | — | — |
| 地 | *teːʔ /*teːʔ/ | *na /*na/ | *ɗin.A /*ɗin˧/ | *[l]ˤej-s /*lˤej-s/ | — | — | *ƛăy /*ƛăy/ |
| 日 | *tŋiːʔ /*tŋiːʔ/ | *siun /*siun/ | *ŋwan.A /*ŋwan˧/ | *C.nik /*C.nik/ | *pi /*pi/ | *hnu̯ɔiA /*hnu̯ɔiA/ | *nĭy /*nĭy/ |
| 月 | *kVcaːj /*kəcaːj/ | *bēga /*beːɡa/ | *ɓlɯan.A /*ɓlɯan˧/ | *[ŋ]ʷat /*[ŋ]ʷat/ | *tukuy /*tukui/ | *hlaH /*hlaH/ | *(s-)lăH /*(s-)lăH/ |
| 山 | *bruʔ /*bruʔ/ | *xada /*xada/ | *ɓlɔj.A /*ɓlɔj˧/ | *s-ŋrar /*s-ŋrar/ | *jama /*jama/ | — | *kaŋ /*kaŋ/ |
| 水 | *ɗaːk /*ɗaːk/ | *mū /*muː/ | *C̬.nam.C /*nam˥˩/ | *s.turʔ /*s.turʔ/ | *mintu /*mintu/ | *ʔu̯əm /*ʔu̯əm/ | *tujʔ /*tujʔ/ |
| 火 | *ʔuːs /*ʔuːs/ | *tōga /*toːɡa/ | *wɤj.A /*vɤj˧/ | *[qʷʰ]ˤəjʔ /*[qʷʰ]ˤəjʔ/ | *poy /*poi/ | *douX /*douX/ | *məj /*məj/ |
| 木 | *ɟɕɨːʔ /*ɟcɨːʔ/ | *mō /*moː/ | *mwaj.C /*mwaj˥˩/ | *C.mˤok /*C.mˤok/ | *kəy /*kəi/ | *ntju̯əŋH /*ntju̯əŋH/ | *sĭŋ /*sĭŋ/ |
| 土 | *teːʔ /*teːʔ/ | *na /*na/ | *ɗin.A /*ɗin˧/ | *tʰˤaʔ /*tʰˤaʔ/ | *tuti /*tuti/ | *N-təu /*N-təu/ | *ƛăy /*ƛăy/ |
| 石 | *tmɔʔ /*tmɔʔ/ | *dʒola /*dʒola/ | *triːl.A /*triːl˧/ | *dAk /*dAk/ | *isoi /*isoi/ | *-ʔrəu /*-ʔrəu/ | — |
| 雨 | *gmaːʔ /*gmaːʔ/ | *tügde /*tyɡde/ | *C̥.wɯn.A /*wɯn˧/ | *C.ɢʷ(r)aʔ /*C.ɢʷ(r)aʔ/ | — | — | *rV-waʔ /*rV-waʔ/ |
| 虎 | *klaːʔ /*klaːʔ/ | — | *xrwaːj.A /*xrwaːj˧/ | *qʰˤraʔ /*qʰˤraʔ/ | — | *tsjɔB /*tsjɔB/ | — |
| 蛇 | *bsaɲ /*bsaɲ/ | *müikī /*myikiː/ | *ŋwɯː.A /*ŋwɯː˧/ | *Cə.lAj /*Cə.lAj/ | — | *ʔnaŋ /*ʔnaŋ/ | *s-mrul /*s-mrul/ |
| 雞 | *ʔiər /*ʔiər/ | *tiaku /*tiaku/ | *kaj.B /*kaj˨/ | *kˤe /*kˤe/ | — | *Kəi /*Kəi/ | — |
| 犬 | *cɔʔ /*cɔʔ/ | *ŋinda /*ŋinda/ | *hmaː.A /*hmaː˧/ | *[k]ʷʰˤenʔ /*[k]ʷʰˤenʔ/ | *enu /*enu/ | *qluwX /*qluwX/ | — |
| 豬 | *lik /*lik/ | *ulgian /*ulɡian/ | *hmuː.A /*hmuː˧/ | *tra /*tra/ | — | — | *C-pək /*C-pək/ |
| 鳥 | *ciːm /*ciːm/ | *gasa /*ɡasa/ | *C̬.nok.D /*nok̚/ | *tˤiwʔ /*tˤiwʔ/ | *təri /*təri/ | *m-nɔk /*m-nɔk/ | *waʔ /*waʔ/ |
| 魚 | *kaʔ /*kaʔ/ | *nimaka /*nimaka/ | *plaː.A /*plaː˧/ | *[ŋ]a /*[ŋ]a/ | *iwo /*iwo/ | *mbrəuX /*mbrəuX/ | *s-ŋja /*s-ŋja/ |
| 頭 | *kduəl /*kduəl/ | *dil /*dil/ | *kraw.C /*kraw˥˩/ | *[m-t]ˤo /*[m-t]ˤo/ | *kasira /*kasira/ | *S-phreiX /*S-phreiX/ | *tV-pu /*tV-pu/ |
| 目 | *mat /*mat/ | *jāsa /*jaːsa/ | *p.taː.A /*taː˧/ | *C.muk /*C.muk/ | *ma /*ma/ | *mu̯ɛjH /*mu̯ɛjH/ | *mjək /*mjək/ |
| 耳 | *ktɔːr /*ktɔːr/ | *sēn /*seːn/ | *krwɯː.A /*qruː˧/ | *C.nəʔ /*C.nəʔ/ | *mimi /*mimi/ | *mbræu /*mbræu/ | *r-nəʔ /*r-nəʔ/ |
| 鼻 | *muːh /*muːh/ | — | *ɗaŋ.A /*ɗaŋ˧/ | *m-bi[t]-s /*m-bi[t]-s/ | *pana /*pana/ | *mbru̯iH /*mbru̯iH/ | — |
| 口 | *miəŋʔ /*miəŋʔ/ | *amŋa /*amŋa/ | *paːk.D /*paːk̚/ | *kʰˤ(r)oʔ /*kʰˤ(r)oʔ/ | *kutuy /*kutui/ | *ɲɟuj /*ɲɟuj/ | *mur /*mur/ |
| 牙 | *məɲ /*məɲ/ | *xǖkte /*xyːkte/ | *ŋaː.A /*ŋaː˧/ | *m-ɢˤ<r>a /*m-ɢˤ<r>a/ | *pa /*pa/ | *hmjinX /*hmjinX/ | *d-ŋa /*d-ŋa/ |
| 心 | *nuːɕ /*nuːɕ/ | *mēwan /*meːwan/ | *caj.A /*caj˧/ | *səm /*səm/ | *kəkərə /*kəkərə/ | — | *səm /*səm/ |
| 手 | *tiːʔ /*tiːʔ/ | *ŋāla /*ŋaːla/ | *mɯː.A /*mɯː˧/ | *n̥uʔ /*n̥uʔ/ | *ta /*ta/ | *-bɔuX /*-bɔuX/ | *tV-lak /*tV-lak/ |
| 足 | *ɟəːŋ /*ɟəːŋ/ | *bəgdi /*bəɡdi/ | *tiːn.A /*tiːn˧/ | *[ts]ok /*[ts]ok/ | *asi /*asi/ | — | — |
| 血 | *mhaːm /*mhaːm/ | *sēksə /*seːksə/ | *lɯat.D /*lɯat̚/ | *m̥ˤik /*m̥ˤik/ | *ti /*ti/ | *ntshjamX /*ntshjamX/ | *swiʔ /*swiʔ/ |
| 肉 | *sɔc /*sɔc/ | *uldʒə /*uldʒə/ | *nɯːʔ.C /*nɯː˥˩/ | *k.nuk /*k.nuk/ | *sisi /*sisi/ | *NGej /*NGej/ | — |
| 人 | *kmiː /*kmiː/ | *niama /*niama/ | *ɢwɯn.A /*kɤn˧/ | *ni[ŋ] /*ni[ŋ]/ | *pitə /*pitə/ | *lan /*ʔja/ | *mĭ /*mĭ/ |
| 女 | *kan /*kan/ | — | — | *nraʔ /*nraʔ/ | — | — | — |
| 兒 | *koan /*koan/ | — | *lɯːk.D /*lɯːk̚/ | *ŋe /*ŋe/ | — | — | *tsəʔ /*tsəʔ/ |
| 家 | *ɲaːʔ /*ɲaːʔ/ | *dʒūg /*dʒuːɡ/ | *rɤːn.A /*rɤːn˧/ | *kˤra /*kˤra/ | *ja /*ja/ | *prəuX /*prəuX/ | *qim /*qim/ |
| 飯 | *puuŋ /*puuŋ/ | — | *C̬.qaw.C /*qaw˥˩/ | *bo[n]ʔ-s /*bo[n]ʔ-s/ | — | *hnrəaŋH /*hnrəaŋH/ | — |
| 年 | *cnam /*cnam/ | *aniganī /*aniɡaniː/ | *piː.A /*piː˧/ | *C.nˤi[ŋ] /*C.nˤi[ŋ]/ | *təsi /*təsi/ | *hɲu̯əŋH /*hɲu̯əŋH/ | — |
| 死 | *kceːt /*kceːt/ | — | *p.taːj.A /*taːj˧/ | *sijʔ /*sijʔ/ | *sin- /*sin-/ | *dəjH /*dəjH/ | *sij /*sij/ |
| 行 | *cuːr /*cuːr/ | *jabu- /*jabu-/ | *jaːŋ.A /*jaːŋ˧/ | *Cə-[g]ˤraŋ /*Cə-[g]ˤraŋ/ | *ik- /*ik-/ | *n-mʉŋ(X) /*n-mʉŋ(X)/ | — |
| 行 | *cuːr /*cuːr/ | *ŋənə- /*ŋənə-/ | — | *[g]ˤraŋ /*[g]ˤraŋ/ | *okonap- /*okonap-/ | — | — |
| 走 | *duːʔ /*duːʔ/ | *tuksa- /*tuksa-/ | *lɛːn.B /*lɛːn˨/ | *[ts]ˤoʔ /*[ts]ˤoʔ/ | *pasir- /*pasir-/ | — | — |
| 飛 | *par /*par/ | — | *ɓil.A /*ɓil˧/ | *Cə.pə[r] /*Cə.pə[r]/ | *tənp- /*tənp-/ | — | *mV-pjər /*mV-pjər/ |
| 坐 | *ŋkuːʔ /*ŋkuːʔ/ | *təgə- /*təɡə-/ | *naŋ.B /*naŋ˨/ | *[dz]ˤo[j]ʔ /*[dz]ˤo[j]ʔ/ | *wo- /*wo-/ | — | *tūŋ /*tūŋ/ |
| 立 | *cɔŋ /*cɔŋ/ | *ili- /*ili-/ | *ɟɯn.A /*ɟɯn˧/ | *k.rəp /*k.rəp/ | *tat- /*tat-/ | — | *g-ryəp /*ryəp/ |
| 見 | *jɔl /*jɔl/ | *ičə- /*itʃə-/ | *hen.A /*hen˧/ | *[k]ˤen-s /*[k]ˤen-s/ | *mi- /*mi-/ | *bu̯ət /*bu̯ət/ | *ken /*ken/ |
| 聞 | *cmVŋ /*cmVŋ/ | *dōldi- /*doːldi-/ | *ɟɯː.B /*ɟɯː˨/ | *mu[n] /*mu[n]/ | *kik- /*kik-/ | *hnəumX /*hnəumX/ | — |
| 知 | *naŋ /*naŋ/ | — | *rɯːw.C /*rɯːw˥˩/ | *tre /*tre/ | *sir- /*sir-/ | *pei /*pei/ | *sjəj /*sjəj/ |
| 食 | *ca(ː)ʔ /*caːʔ/ | *dʒəp- /*dʒəp-/ | *kɯn.A /*kɯn˧/ | *mə-lək /*mə-lək/ | *kup- /*kup-/ | — | *ʒʰa /*ʒʰa/ |
| 飲 | *ʔɔːk /*ʔɔːk/ | *umī- /*umiː-/ | *ɗɯːm.A /*ɗɯːm˧/ | *q(r)[u]mʔ /*q(r)[u]mʔ/ | *nəm- /*nəm-/ | — | *dʰɨn /*dʰɨn/ |
| 白 | *ɓɔːk /*ɓɔːk/ | — | *xaːw.A /*xaːw˧/ | *bˤrak /*bˤrak/ | *siro- /*siro-/ | — | — |
| 黑 | *Cjoŋ /*Cjoŋ/ | *sakalīn /*sakaliːn/ | *C̥.dam.A /*dam˧/ | *m̥ˤək /*m̥ˤək/ | *kuro /*kuro/ | — | *nək /*nək/ |
| 紅 | *roːŋ /*roːŋ/ | *pula /*pula/ | *C̥.dwiːŋ.A /*dwiːŋ˧/ | *gˤoŋ /*gˤoŋ/ | — | — | — |
| 小 | *kɗiətʔ /*kɗiətʔ/ | — | *noːj.C /*noːj˥˩/ | *[s]ewʔ /*[s]ewʔ/ | — | — | — |
| 多 | *glɨŋ /*glɨŋ/ | *geren /*ɡeren/ | *hlaːj.A /*hlaːj˧/ | *[t.l]ˤaj /*[t.l]ˤaj/ | *əpə /*əpə/ | — | — |
| 長 | *ɟlɨːŋ /*ɟlɨːŋ/ | *ŋōlimi /*ŋoːlimi/ | *rɯj.A /*rɯj˧/ | *Cə-[N]-traŋ /*Cə-[N]-traŋ/ | *nanka /*nanka/ | *ntauX /*ntauX/ | *s-riŋ /*s-riŋ/ |
| 老 | *Criːm /*Criːm/ | *sagdV /*saɡdV/ | *keː.B /*keː˨/ | *C.rˤuʔ /*C.rˤuʔ/ | — | *qu̯oH /*qu̯oH/ | — |
| 遠 | *cŋaːjʔ /*cŋaːjʔ/ | *gora /*ɡora/ | *k.laj.A /*laj˧/ | *C.ɢʷanʔ /*C.ɢʷanʔ/ | *təpə /*təpə/ | *qʷuw /*qʷuw/ | — |
| 熱 | *toʔ /*toʔ/ | — | *rwuːl.C /*rwuːl˥˩/ | *C.nat /*C.nat/ | — | — | — |
| 冷 | *tkatʔ /*tkatʔ/ | — | — | — | *su⁽ⁿ⁾susi /*su⁽ⁿ⁾susi/ | *ʔnu̯ɔmH /*ʔnu̯ɔmH/ | — |
| 左 | *weːʔ /*weːʔ/ | *dʒəgün /*dʒəɡyn/ | *saːj.C /*saːj˥˩/ | *[ts]ˤajʔ /*[ts]ˤajʔ/ | *pintari /*pintari/ | — | — |
| 右 | *tam /*tam/ | *aŋān /*aŋaːn/ | *kwaː.A /*kwaː˧/ | *[ɢ]ʷəʔ /*[ɢ]ʷəʔ/ | *minkiri /*minkiri/ | — | — |
| 我 | *ʔaɲ /*ʔaɲ/ | *bi /*bi/ | — | *ŋˤajʔ /*ŋˤajʔ/ | — | — | *ŋa /*ŋa/ |
| 你 | *miːʔ /*miːʔ/ | *si /*si/ | *mɯŋ.A /*mɯŋ˧/ | — | — | *mu̯ei /*mu̯ei/ | *na-ŋ /*na-ŋ/ |
| 不 | *ʔam /*ʔam/ | *e- /*e-/ | — | *pə /*pə/ | *na /*na/ | — | *ma /*ma/ |
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap