ツングース祖語
ภาษาตุงกูสิกดั้งเดิม
ตุงกุส (proto)
ภาษาตุงกัสดั้งเดิม (Proto-Tungusic) เป็นบรรพภาษาร่วมที่สร้างใหม่ของตระกูลภาษาตุงกัส รวมภาษาแมนจู หนีว์เจิน ซีโบ เอเวนกี เอเวน นาไน อูเดเก โอโรช โอร็อก อูลช์ ราว 2000 ปีก่อนคริสตกาลในลุ่มแม่น้ำอามูร์และบริเวณแมนจูเรียและไซบีเรียตะวันออกเฉียงใต้ ต่อมาแยกเป็นสาขาเหนือ (เอเวนกี) และใต้ (แมนจู-นาไน) การสร้างใหม่อ้างตาม Tsintsius (1975-77), Doerfer (2006), Janhunen (2003) ลักษณะเด่น ได้แก่ การกลมกลืนสระ การตัดกันระหว่างสระสั้นและยาว และระบบพยัญชนะอุดมไปด้วยนาสิกเพดานอ่อน *ŋ
พื้นที่ที่ใช้พูด
การอ่านอักษรจีนใน ภาษาตุงกูสิกดั้งเดิม
| อักษร | ความหมาย | การอ่าน | รูปเขียน | IPA |
|---|---|---|---|---|
| 一 | one | *əmun | /*əmun/ | |
| 二 | two | *dʒuər | /*dʒuər/ | |
| 三 | three | *ilan | /*ilan/ | |
| 四 | four | *dügin | /*dyɡin/ | |
| 五 | five | *tuɲga | /*tuɲɡa/ | |
| 六 | six | *ɲuŋun | /*ɲuŋun/ | |
| 七 | seven | *nadan | /*nadan/ | |
| 八 | eight | *dʒapkun | /*dʒapkun/ | |
| 九 | nine | *xəgün | /*xəɡyn/ | |
| 十 | ten | *dʒuwan | /*dʒuwan/ | |
| 天 | sky | *abka | /*abka/ | |
| 地 | ground | *na | /*na/ | |
| 日 | sun | *siun | /*siun/ | |
| 月 | moon | *bēga | /*beːɡa/ | |
| 山 | mountain | *xada | /*xada/ | |
| 海 | sea | *lāmu | /*laːmu/ | |
| 水 | water | *mū | /*muː/ | |
| 火 | fire | *tōga | /*toːɡa/ | |
| 木 | tree | *mō | /*moː/ | |
| 土 | soil | *na | /*na/ | |
| 石 | stone | *dʒola | /*dʒola/ | |
| 鐵 | iron | *sele | /*sele/ | |
| 雨 | rain | *tügde | /*tyɡde/ | |
| 雪 | snow | *ximansa | /*ximansa/ | |
| 牛 | ox | *xuker | /*xuker/ | |
| 龍 | dragon | *muduri | /*muduri/ | |
| 蛇 | snake | *müikī | /*myikiː/ | |
| 馬 | horse | *murin | /*murin/ | |
| 雞 | chicken | *tiaku | /*tiaku/ | |
| 犬 | dog | *ŋinda | /*ŋinda/ | |
| 豬 | pig | *ulgian | /*ulɡian/ | |
| 鳥 | bird | *gasa | /*ɡasa/ | |
| 魚 | fish | *nimaka | /*nimaka/ | |
| 頭 | head | *dil | /*dil/ | |
| 目 | eye | *jāsa | /*jaːsa/ | |
| 耳 | ear | *sēn | /*seːn/ | |
| 口 | mouth | *amŋa | /*amŋa/ | |
| 牙 | tooth | *xǖkte | /*xyːkte/ | |
| 心 | heart | *mēwan | /*meːwan/ | |
| 手 | hand | *ŋāla | /*ŋaːla/ | |
| 足 | foot | *bəgdi | /*bəɡdi/ | |
| 血 | blood | *sēksə | /*seːksə/ | |
| 肉 | meat | *uldʒə | /*uldʒə/ | |
| 人 | person | *niama | /*niama/ | |
| 家 | home, family | *dʒūg | /*dʒuːɡ/ | |
| 門 | door, gate | *örke | /*œrke/ | |
| 年 | year | *aniganī | /*aniɡaniː/ | |
| 生 | live, be born | *baldi- | /*baldi-/ | |
| 行 | go | *jabu- | /*jabu-/ | |
| 行 | row | *ŋənə- | /*ŋənə-/ | |
| 来 | come | *əmə- | /*əmə-/ | |
| 去 | leave | *ŋənə- | /*ŋənə-/ | |
| 走 | run | *tuksa- | /*tuksa-/ | |
| 坐 | sit | *təgə- | /*təɡə-/ | |
| 立 | stand | *ili- | /*ili-/ | |
| 見 | see | *ičə- | /*itʃə-/ | |
| 聞 | hear | *dōldi- | /*doːldi-/ | |
| 食 | eat | *dʒəp- | /*dʒəp-/ | |
| 飲 | drink | *umī- | /*umiː-/ | |
| 黑 | black | *sakalīn | /*sakaliːn/ | |
| 紅 | red | *pula | /*pula/ | |
| 綠 | green | *ɲoŋa | /*ɲoŋa/ | |
| 大 | big | *amban | /*amban/ | |
| 多 | many, much | *geren | /*ɡeren/ | |
| 長 | long | *ŋōlimi | /*ŋoːlimi/ | |
| 老 | old | *sagdV | /*saɡdV/ | |
| 遠 | far | *gora | /*ɡora/ | |
| 上 | up | *ugi | /*uɡi/ | |
| 下 | down | *xərgi | /*xərɡi/ | |
| 左 | left | *dʒəgün | /*dʒəɡyn/ | |
| 右 | right | *aŋān | /*aŋaːn/ | |
| 中 | middle | *dulin | /*dulin/ | |
| 中 | hit | *dulin | /*dulin/ | |
| 央 | center | *dulin | /*dulin/ | |
| 東 | east | *dʒügün | /*dʒyɡyn/ | |
| 我 | I, me | *bi | /*bi/ | |
| 你 | you | *si | /*si/ | |
| 有 | have; there is | *bi- | /*bi-/ | |
| 不 | not | *e- | /*e-/ |
แหล่งข้อมูล
- Tsintsius 1975
- Doerfer 2006
- Janhunen 2003
เปรียบเทียบการอ่านอักษรจีน
เปรียบเทียบกับภาษาที่เกี่ยวข้อง: ตุงกุส (proto)
| อักษร | ภาษาตุงกูสิกดั้งเดิม | ภาษาจูร์เชน | ภาษามองโกลิกดั้งเดิม | แมนจู | ภาษาซีเบ | ภาษาญี่ปุ่นดั้งเดิม | ภาษาเกาหลีดั้งเดิม |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 一 | *əmun /*əmun/ | emu /emu/ | *nigen /*niɡen/ | emu /emu/ | emu /əmu/ | *pitə-tu /*pitə-tu/ | *hʌtan /*hʌtan/ |
| 二 | *dʒuər /*dʒuər/ | juwe /dʑuwe/ | *qoyar /*qojar/ | juwe /dʒuwə/ | juwe /dʑuwə/ | *puta /*puta/ | *tupɨr /*tupɨɾ/ |
| 三 | *ilan /*ilan/ | ilan /ilan/ | *gurba(n) /*ɡurban/ | ilan /ilan/ | ilan /ilan/ | *mi /*mi/ | *seki /*seki/ |
| 四 | *dügin /*dyɡin/ | duin /duin/ | *dörbe(n) /*dœrben/ | duin /duin/ | duin /duin/ | *jə /*jə/ | *neki /*neki/ |
| 五 | *tuɲga /*tuɲɡa/ | sunja /sundʑa/ | *tabu(n) /*tabun/ | sunja /sundʒa/ | sunja /sundʑa/ | *itu /*itu/ | *tasəs /*tasəs/ |
| 六 | *ɲuŋun /*ɲuŋun/ | ninggun /niŋɡun/ | *jirguɣa(n) /*dʒirɣuɣan/ | ninggun /niŋɡun/ | ninggun /niŋɢun/ | *mu /*mu/ | *jəsəs /*jəsəs/ |
| 七 | *nadan /*nadan/ | nadan /nadan/ | *doluɣa(n) /*doluɣan/ | nadan /nadan/ | nadan /nadan/ | *nana /*nana/ | *nirkup /*niɾkup/ |
| 八 | *dʒapkun /*dʒapkun/ | jakūn /dʑakɯn/ | *nayima(n) /*najiman/ | jakūn /dʒakʰuːn/ | jakūn /dʑakɯn/ | *ja /*ja/ | *jətərp /*jətəɾp/ |
| 九 | *xəgün /*xəɡyn/ | uyun /ujun/ | *yersü(n) /*jersyn/ | uyun /ujun/ | uyun /ujun/ | *kəkənə /*kəkənə/ | *ahop /*ahop/ |
| 十 | *dʒuwan /*dʒuwan/ | juwan /dʑuwan/ | *harba(n) /*harban/ | juwan /dʒuwan/ | juwan /dʑuwan/ | *təwə /*təwə/ | *jer /*jeɾ/ |
| 天 | *abka /*abka/ | abka /abka/ | *teŋri /*teŋri/ | abka /abka/ | abka /apka/ | *ama /*ama/ | *hanʌr /*hanʌɾ/ |
| 地 | *na /*na/ | na /na/ | *gajar /*ɡadʒar/ | na /na/ | na /na/ | — | *tʌh /*tʌh/ |
| 日 | *siun /*siun/ | šun /ʃun/ | *naran /*naran/ | šun /ʃun/ | šun /ɕun/ | *pi /*pi/ | *hʌy /*hʌj/ |
| 月 | *bēga /*beːɡa/ | biya /bija/ | *sara(n) /*saran/ | biya /bija/ | biya /bija/ | *tukuy /*tukui/ | *tʌr /*tʌɾ/ |
| 山 | *xada /*xada/ | alin /alin/ | *agula /*aɣula/ | alin /alin/ | alin /alin/ | *jama /*jama/ | *moy /*moj/ |
| 海 | *lāmu /*laːmu/ | mederi /mederi/ | *dalai /*dalaj/ | mederi /medəri/ | mederi /mədəri/ | *umi /*umi/ | *parʌr /*paɾʌɾ/ |
| 水 | *mū /*muː/ | muke /muke/ | *usu(n) /*usun/ | muke /mukə/ | muke /mutɕə/ | *mintu /*mintu/ | *mɨr /*mɨɾ/ |
| 火 | *tōga /*toːɡa/ | tuwa /tuwa/ | *gal /*ɡal/ | tuwa /tuwa/ | tuwa /tuwa/ | *poy /*poi/ | *pɨr /*pɨɾ/ |
| 木 | *mō /*moː/ | moo /moː/ | *modu(n) /*modun/ | moo /moː/ | moo /mɔː/ | *kəy /*kəi/ | *namk /*namk/ |
| 土 | *na /*na/ | boihon /boixon/ | *sirui /*siruj/ | boihon /bojxon/ | boihon /bɔiʁɔn/ | *tuti /*tuti/ | *hʌrk /*hʌɾk/ |
| 石 | *dʒola /*dʒola/ | — | *cilaxun /*tʃilaxun/ | wehe /wəxə/ | — | *isoi /*isoi/ | — |
| 鐵 | *sele /*sele/ | sele /sələ/ | *temür /*temyr/ | sele /sələ/ | — | — | — |
| 雨 | *tügde /*tyɡde/ | — | — | aga /aɡa/ | — | — | — |
| 雪 | *ximansa /*ximansa/ | imanggi /imaŋɡi/ | *casun /*tʃasun/ | nimanggi /nimaŋɡi/ | — | *joki /*joki/ | — |
| 牛 | *xuker /*xuker/ | ihan /ixan/ | *hüker /*hyker/ | ihan /ixan/ | ihan /iʁan/ | *usi /*usi/ | *sjo /*sjo/ |
| 龍 | *muduri /*muduri/ | muduri /muduri/ | — | muduri /muduri/ | muduri /muduri/ | — | *mir /*miɾ/ |
| 蛇 | *müikī /*myikiː/ | meihe /meixe/ | *mogai /*moɣaj/ | meihe /məixə/ | meihe /məix/ | — | — |
| 馬 | *murin /*murin/ | morin /morin/ | *mori(n) /*morin/ | morin /morin/ | morin /mɔrin/ | *uma /*uma/ | — |
| 雞 | *tiaku /*tiaku/ | — | *takixa /*takixa/ | coko /tʃoko/ | — | — | — |
| 犬 | *ŋinda /*ŋinda/ | indahūn /indaxɯn/ | *noxai /*noxaj/ | indahūn /indaxuːn/ | indahūn /indaʁun/ | *enu /*enu/ | *kahi /*kahi/ |
| 豬 | *ulgian /*ulɡian/ | ulgiyan /ulɡijan/ | *gakai /*ɡakaj/ | ulgiyan /ulɡijan/ | — | — | — |
| 鳥 | *gasa /*ɡasa/ | gasha /ɡaʃa/ | *sibawun /*sibaʊn/ | gasha /ɡaʃa/ | gasha /ɢaɕa/ | *təri /*təri/ | *say /*saj/ |
| 魚 | *nimaka /*nimaka/ | nimaha /nimaxa/ | *jigasu(n) /*dʒiɣasun/ | nimaha /nimaxa/ | nimaha /nimaʁa/ | *iwo /*iwo/ | *koki /*koki/ |
| 頭 | *dil /*dil/ | uju /udʑu/ | *terixün /*terixyn/ | uju /udʒu/ | uju /udʑu/ | *kasira /*kasira/ | *məri /*məɾi/ |
| 目 | *jāsa /*jaːsa/ | yasa /jasa/ | *nidün /*nidyn/ | yasa /jasa/ | yasa /jaza/ | *ma /*ma/ | *nun /*nun/ |
| 耳 | *sēn /*seːn/ | šan /ʃan/ | *cikin /*tʃikin/ | šan /ʃan/ | šan /ɕan/ | *mimi /*mimi/ | *kuy /*kuj/ |
| 口 | *amŋa /*amŋa/ | angga /aŋɡa/ | *aman /*aman/ | angga /aŋɡa/ | angga /aŋɢa/ | *kutuy /*kutui/ | *ip /*ip/ |
| 牙 | *xǖkte /*xyːkte/ | weihe /weixe/ | *sidün /*sidyn/ | weihe /wəixə/ | — | *pa /*pa/ | — |
| 心 | *mēwan /*meːwan/ | niyaman /niaman/ | *jirüken /*dʒiryken/ | niyaman /njaman/ | niyaman /ɲaman/ | *kəkərə /*kəkərə/ | *mʌzʌm /*mʌzʌm/ |
| 手 | *ŋāla /*ŋaːla/ | gala /ɡala/ | *gar /*ɡar/ | gala /ɡala/ | gala /ɢala/ | *ta /*ta/ | *son /*son/ |
| 足 | *bəgdi /*bəɡdi/ | bethe /betxe/ | *köl /*kœl/ | bethe /bətxə/ | bethe /bətxə/ | *asi /*asi/ | *par /*paɾ/ |
| 血 | *sēksə /*seːksə/ | senggi /səŋɡi/ | *cisu(n) /*tʃisun/ | senggi /səŋɡi/ | senggi /səŋɣi/ | *ti /*ti/ | *pih /*pih/ |
| 肉 | *uldʒə /*uldʒə/ | yali /jali/ | *mika(n) /*mikan/ | yali /jali/ | yali /jali/ | *sisi /*sisi/ | *salh /*salh/ |
| 人 | *niama /*niama/ | niyalma /njalma/ | *kümün /*kymyn/ | niyalma /njalma/ | niyalma /ɲalma/ | *pitə /*pitə/ | *salʌm /*salʌm/ |
| 家 | *dʒūg /*dʒuːɡ/ | — | — | boo /boː/ | — | *ja /*ja/ | — |
| 門 | *örke /*œrke/ | uce /utɕe/ | *exüden /*exyden/ | duka /duka/ | — | *to /*to/ | — |
| 年 | *aniganī /*aniɡaniː/ | aniya /anja/ | *hon /*hon/ | aniya /anja/ | aniya /anʲ/ | *təsi /*təsi/ | — |
| 生 | *baldi- /*baldi-/ | banji- /bandʑi-/ | *töre- /*tœre-/ | banjimbi /bandʒimbi/ | — | *nar- /*nar-/ | — |
| 行 | *jabu- /*jabu-/ | yabu- /jabu-/ | *yabu- /*jabu-/ | yabumbi /jabumbi/ | yabumbi /jawum/ | *ik- /*ik-/ | *ka- /*ka-/ |
| 行 | *ŋənə- /*ŋənə-/ | — | *yabu- /*jabu-/ | faidan /faidan/ | faidan /faidan/ | *okonap- /*okonap-/ | *hʌ- /*hʌ-/ |
| 来 | *əmə- /*əmə-/ | ji- /dʑi-/ | *ire- /*ire-/ | jimbi /dʒimbi/ | jimbi /dʑim/ | *kə- /*kə-/ | *o- /*o-/ |
| 去 | *ŋənə- /*ŋənə-/ | gene- /ɡənə-/ | *od- /*od-/ | genembi /ɡənəmbi/ | genembi /ɡənəm/ | — | *ka- /*ka-/ |
| 走 | *tuksa- /*tuksa-/ | suju- /sudʑu-/ | *güyü- /*ɡyjy-/ | sujumbi /sudʒumbi/ | sujumbi /sudʑum/ | *pasir- /*pasir-/ | *tʌt- /*tʌt-/ |
| 坐 | *təgə- /*təɡə-/ | te- /te-/ | *saxu- /*saxu-/ | tembi /təmbi/ | tembi /təm/ | *wo- /*wo-/ | *anc- /*ants-/ |
| 立 | *ili- /*ili-/ | ili- /ili-/ | *bos- /*bos-/ | ilimbi /ilimbi/ | ilimbi /ilim/ | *tat- /*tat-/ | *se- /*se-/ |
| 見 | *ičə- /*itʃə-/ | sabu- /sabu-/ | *üje- /*ydʒe-/ | sabumbi /sabumbi/ | sabumbi /sabum/ | *mi- /*mi-/ | *po- /*po-/ |
| 聞 | *dōldi- /*doːldi-/ | donji- /dondʑi-/ | *sonos- /*sonos-/ | donjimbi /dondʒimbi/ | donjimbi /dɔndʑim/ | *kik- /*kik-/ | *tɨr- /*tɨɾ-/ |
| 食 | *dʒəp- /*dʒəp-/ | je- /dʑe-/ | *ide- /*ide-/ | jembi /dʒəmbi/ | jembi /dʑəm/ | *kup- /*kup-/ | *mək- /*mək-/ |
| 飲 | *umī- /*umiː-/ | omi- /omi-/ | *uxu- /*uxu-/ | omimbi /omimbi/ | omimbi /ɔmim/ | *nəm- /*nəm-/ | *mas- /*mas-/ |
| 黑 | *sakalīn /*sakaliːn/ | sahaliyan /saxalijan/ | *kara /*kara/ | sahaliyan /saxalijan/ | — | *kuro /*kuro/ | — |
| 紅 | *pula /*pula/ | fulgiyan /fulɡijan/ | *hulaxan /*hulaxan/ | fulgiyan /fulɡijan/ | — | — | — |
| 綠 | *ɲoŋa /*ɲoŋa/ | — | *noguxan /*noɣuxan/ | niowanggiyan /niowaŋɡijan/ | — | — | — |
| 大 | *amban /*amban/ | amba /amba/ | *yeke /*jeke/ | amba /amba/ | — | — | — |
| 多 | *geren /*ɡeren/ | — | *olan /*olan/ | labdu /labdu/ | — | *əpə /*əpə/ | — |
| 長 | *ŋōlimi /*ŋoːlimi/ | golmin /ɡolmin/ | *urtu /*urtu/ | golmin /ɡolmin/ | golmin /ɢɔlmin/ | *nanka /*nanka/ | — |
| 老 | *sagdV /*saɡdV/ | — | — | sakda /sakda/ | — | — | — |
| 遠 | *gora /*ɡora/ | — | *kola /*kola/ | goro /ɡoro/ | — | *təpə /*təpə/ | — |
| 上 | *ugi /*uɡi/ | dele /dələ/ | *degere /*deɡere/ | dele /dələ/ | dele /dələ/ | *upəy /*upəi/ | *uh /*uh/ |
| 下 | *xərgi /*xərɡi/ | fejile /fəjilə/ | *doxora /*doxora/ | fejile /fədʒilə/ | fejile /fədʑilə/ | *sita /*sita/ | *arʌy /*aɾʌj/ |
| 左 | *dʒəgün /*dʒəɡyn/ | hashū /haʃɯ/ | *jegün /*dʒeɡyn/ | hashū /xaʃuː/ | hashū /χaɕu/ | *pintari /*pintari/ | *oyn /*ojn/ |
| 右 | *aŋān /*aŋaːn/ | ici /itɕi/ | *baragun /*baraɣun/ | ici /itʃi/ | ici /itɕi/ | *minkiri /*minkiri/ | *parʌn /*paɾʌn/ |
| 中 | *dulin /*dulin/ | dulin /dulin/ | *dumda /*dumda/ | dulimba /dulimba/ | dulimba /dulimba/ | *naka /*naka/ | *kawɨn /*kawɨn/ |
| 中 | *dulin /*dulin/ | — | *dumda /*dumda/ | goibumbi /ɡoibumbi/ | goibumbi /ɢɔibum/ | *atar- /*atar-/ | *mac- /*mats-/ |
| 央 | *dulin /*dulin/ | dulimbai /dulimbai/ | — | dulimbai /dulimbai/ | dulimbai /dulimbai/ | — | — |
| 東 | *dʒügün /*dʒyɡyn/ | dergi /dərɡi/ | *jegün /*dʒeɡyn/ | dergi /dərɡi/ | dergi /dərɡi/ | *pinkasi /*pinkasi/ | — |
| 我 | *bi /*bi/ | bi /bi/ | *bi /*bi/ | bi /bi/ | — | — | — |
| 你 | *si /*si/ | ši /ʃi/ | *ci /*tʃi/ | si /si/ | — | — | — |
| 有 | *bi- /*bi-/ | bi- /bi-/ | — | bimbi /bimbi/ | — | *ar- /*ar-/ | — |
| 不 | *e- /*e-/ | — | *ese /*ese/ | akū /akuː/ | — | *na /*na/ | — |
หน้า 1/8
เปิดแผนที่แบบโต้ตอบ: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
ส่วนหนึ่งของ LangMap — โครงการแสดงภาพทางภาษาศาสตร์ นี่คือสรุปแบบสถิตที่ค้นเก็บได้ แผนที่แบบโต้ตอบมีเสียงการออกเสียง ตัวกรอง และมุมมองลูกโลก
จัดทำโดย Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · หน้าแรก LangMap