Адыгабзэ

आदिघे

पश्चिमोत्तर कॉकेशियन (सर्कैसियन)

भाषा परिवारपश्चिमोत्तर कॉकेशियन (सर्कैसियन) वक्ता~600K लिपिसिरिलिक देशरूस आधिकारिक भाषारूस (आदिगेया, रूसी के साथ क्षेत्रीय) जीवंततासुरक्षित ISO 639-3ady

अदिघे (पश्चिमी चर्केस, Адыгабзэ Adygabze) उत्तर-पश्चिमी काकेशियाई परिवार की चर्केस भाषा है जिसके लगभग 6 लाख बोलने वाले हैं। रूस के अदिगेया गणराज्य में यह रूसी के साथ सह-राजभाषा है (लगभग 1.2 लाख वक्ता), किंतु अधिकांश वक्ता प्रवास में रहते हैं — तुर्की (लगभग 3 लाख), जॉर्डन, सीरिया, इज़राइल और अमेरिका में। यह प्रवासी आबादी 1864 में रूस द्वारा चर्केसों के निष्कासन (мухаджирство, मुहाजिरस्त्वो) से उत्पन्न हुई, जो रूस-चर्केस युद्ध के बाद हुआ। कबार्दी (पूर्वी चर्केस) के पश्चिमी समकक्ष के रूप में अदिघे में समस्त प्राकृतिक भाषाओं में सबसे बड़े व्यंजन-भंडारों में से एक है — 50 से अधिक व्यंजन, जिनमें चार-तरफ़ा भेद (सामान्य/घोष/उत्क्षेपी/ओष्ठ्यीकृत) तथा दुर्लभ पार्श्विक संघर्षी ध्वनियाँ सम्मिलित हैं। 1938 से सिरिलिक लिपि, उससे पहले 1927-1938 तक लातिन, और 1927 से पहले अरबी-मूल की लिपि। संरचना कर्तृ-कर्म (ergative-absolutive) है, क्रिया-रचना बहुसंश्लेषी।

कहाँ बोली जाती है

इस भाषा को पहनें अपने पसंदीदा शब्द चुनें — नक़्शे वाले उसी टाइपफ़ेस में छपेंगे। आदिघे के शब्दों से टी-शर्ट बनाएँ →

आदिघे में 87 मूल शब्द

पानी

псы

psə

आग

машӏо

maːʃʷʼa

सूरज

тыгъэ

təʁa

चाँद

мазэ

maːza

तारा

жъуагъо

ʐʷaːʁʷa

रात

чэщы

tʃaˈɕə

बारिश

ощхы

waɕxə

बर्फ़

осы

wasə

हवा

жьыбгъэ

ʑəbʁa

मिट्टी

чӏыгу

tʃʼəɡʷə

पत्थर

мыжъо

məʐʷa

पहाड़

къушъхьэ

qʷəʂħa

माता

ны

nə

पिता

ты

tə

बेटी

пхъу

pχʷə

मैं

сэ

sa

तुम

о

wa

हम

тэ

ta

नाम

цӏэ

tsʼa

व्यक्ति

цӏыф

tsʼəf

सिर

шъхьэ

ʂħa

आँख

нэ

na

कान

тхьакӏумэ

tħakʷʼma

नाक

пэ

pa

मुँह

жэ

ʒa

दाँत

цэ

tsa

जीभ

бзэгу

bzaɡʷ

हाथ

ӏэ

ʔa

पैर

лъакъо

ɬaːˈqʷa

दिल

гу

ɡʷə

हड्डी

къупшъхьэ

qʷəpʂħa

खून

лъы

ɬə

प्रेम

шӏу лъэгъун

ʃʷʼə ɬaʁʷən

पेड़

чъыгы

tʂəɣə

कुत्ता

хьэ

ħa

बिल्ली

чэтыу

tʃatəw

मछली

пцэжъые

ptsaʐəja

पक्षी

бзыу

bzəw

तितली

хьампӏырашъу

ħaːmpʼəˈraːʂʷə

अंडा

кӏэнкӏэ

tʃʼantʃʼa

भालू

мышъэ

məʂa

घोड़ा

шы

ʃə

घर

унэ

wəna

दूध

щэ

ɕa

शहद

шъоу

ʂʷaw

नमक

щыгъу

ɕəʁʷ

वाइन

санэ

saːna

चावल

пындж

pəndʒ

चॉकलेट

шоколад

ʃokoˈlad

लोहा

гъучӏы

ʁʷətʃʼə

पहिया

щэрэхъ

ɕaraχ

रेशम

данэ

daːna

किताब

тхылъ

txəɬ

खाना

шхэн

ʃxan

पीना

ешъон

jaʂʷan

सोना

чъыен

tʂəjan

एक

зы

zə

दो

тӏу

tʷʼə

तीन

щы

ɕə

चार

плӏы

pɬʼə

पाँच

тфы

tfə

सौ

шъэ

ʂa

नमस्ते

шӏуфэс

ʃʷʼəfas

धन्यवाद

тхьауегъэпсэу

tħaːwajʁapsaw

अच्छा

дэгъу

daʁʷə

नया

кӏэ

tʃʼa

लाल

плъыжьы

pɬəʑə

सफ़ेद

фыжьы

fəʑə

काला

шӏуцӏэ

ʃʷʼətsʼa

हरा

уцышъо

wətsəʂʷa

नीला

шхъуантӏэ

ʃχʷaːnˈtʼa

कोयल

кукуу

kʷəkʷəw

चाय

щай

ɕaːj

कॉफ़ी

коф

kof

चीनी

шъоущыгъу

ʃʷawɕəʁʷ

संतरा

тӏамы

tʼaːmə

99

тӏокӏиплӏырэ пшӏыкӏубгъурэ

tʷʼatʃʼipɬʼəra pʃʼəkʷʼəbʁʷəra

स्रोत

शब्दों की तुलना

इसी वर्गीकरण की भाषाओं से तुलना: पश्चिमोत्तर कॉकेशियन (सर्कैसियन)

अर्थ आदिघेकबार्दियनउबीख़अबाज़ाअबखाज़पूर्वी अरेर्न्टेलाक
पानी псы /psə/ псы /psə/ bzə /bzə/ дзы /dzə/ аӡы /adzə/ kwatye /kʷatʲə/ щин /ɕːin/
आग машӏо /maːʃʷʼa/ мафӏэ /mafʼa/ mzʼə /mzʼə/ мца /mtsa/ амца /amtsa/ ure /uɾe/ цӏу /tsʼu/
सूरज тыгъэ /təʁa/ дыгъэ /dəʁa/ dəɣʷa /dəɣʷa/ мара /mara/ амра /amra/ arrenge /arəŋə/ баргъ /barʁ/
चाँद мазэ /maːza/ мазэ /maza/ mazə /mazə/ мзы /mzə/ амза /amza/ arngwe /aɾŋʷe/ барз /barz/
तारा жъуагъо /ʐʷaːʁʷa/ вагъуэ /waʁʷa/ tʃʷʼakʲ /tʃʷʼakʲʼ/ айачӏва /ajatʃʷʼa/ аеҵәа /ajtsʷʼa/ kwerralye /kʷəˈraʎə/ цӏуку /tsʼuku/
रात чэщы /tʃaˈɕə/ жэщ /ʒaɕ/ śwa /ɕʷa/ уахъы /waqə/ аҵх /atsʼχ/ ingwe /iŋʷə/ хьхьу /xːu/
बारिश ощхы /waɕxə/ уэшх /waʃx/ — ква /kʷa/ ақәа /akʷʰa/ kwatye /kʷatʲə/ гъарал /ʁaral/
बर्फ़ осы /wasə/ уэс /was/ źʷadzə /ʑʷadzə/ сы /sə/ асы /asə/ — марххала /marχːala/
पृष्ठ 1/10

इंटरैक्टिव मानचित्र खोलें: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree

LangMap का हिस्सा — एक भाषाई विज़ुअलाइज़ेशन परियोजना। यह एक स्थिर, क्रॉल-योग्य सारांश है; इंटरैक्टिव मानचित्र उच्चारण ऑडियो, फ़िल्टर और ग्लोब दृश्य प्रदान करते हैं।

निर्माता Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · LangMap होम