Guugu Yimidhirr
गूगू इमिथिर
पामा-न्युंगन (पामन शाखा, पूर्वी केप यॉर्क)
गूगू यिमिधिर (Guugu Yimidhirr भी; ISO 639-3: kky) पामा-न्युंगन परिवार के पामन समूह की भाषा है, जो पारंपरिक रूप से ऑस्ट्रेलिया के सुदूर उत्तरी क्वींसलैंड में एंडेवर नदी के आसपास के क्षेत्र में बोली जाती थी। अब इसका केंद्र कुकटाउन के उत्तर में होप वेल और आसपास के समुदाय हैं। यह स्थान-संदर्भ की उस प्रणाली के लिए प्रसिद्ध है जिसमें वहाँ उत्तर और दक्षिण जैसी निरपेक्ष दिशाओं का बार-बार उपयोग होता है जहाँ बहुत-सी भाषाएँ बाएँ और दाएँ जैसे वक्ता-केंद्रित शब्दों का प्रयोग करती हैं। इस प्रणाली के शोध ने गूगू यिमिधिर को भाषा, संज्ञान और स्थानिक दिशा-बोध के अध्ययन में महत्वपूर्ण बनाया है। अंग्रेज़ी शब्द kangaroo गूगू यिमिधिर के gangurru से निकला है, जिसे जेम्स कुक के अभियान के सदस्यों ने 1770 में एंडेवर नदी पर स्थानीय वक्ताओं से दर्ज किया था।
कहाँ बोली जाती है
गूगू इमिथिर में 87 मूल शब्द
स्रोत
- Haviland (1979) "Guugu Yimidhirr" in Dixon & Blake (eds.) Handbook of Australian Languages vol. 1, pp.27-180
- Haviland (1979) Guugu Yimidhirr Sketch Grammar (ANU Press)
- Levinson (1992, 1997) "Language and Cognition: The Cognitive Consequences of Spatial Description in Guugu Yimithirr" J. Linguistic Anthropology 7:1
- Glottolog: Guugu Yimithirr (gugu1255)
- Ethnologue: kky
शब्दों की तुलना
इसी वर्गीकरण की भाषाओं से तुलना: पामा-न्युंगन (पामन शाखा, पूर्वी केप यॉर्क)
| अर्थ | गूगू इमिथिर | लार्दिल | दिर्बल भाषा | न्हाण्डा | वालमजरी भाषा | विराजुरी | यांगकाल |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| पानी | buurraay /buːraːj/ | nguka /ŋuka/ | bana /ˈbana/ | kapi /kapi/ | ngapa /ˈŋapa/ | galing /ˈɡaliŋ/ | nguku /ŋuku/ |
| आग | yugu /juɡu/ | nyuda /ɲuda/ | buni /ˈbuni/ | warla /waɻla/ | warlu /ˈwaɭu/ | wiiny /wiːɲ/ | ngida /ŋida/ |
| सूरज | ngalan /ŋalan/ | warrka /waɾka/ | garri /ˈɡari/ | wurʼa /wuɾʔa/ | purangu /puɻaŋu/ | yiray /ˈjiɻaj/ | warrku /waɾku/ |
| चाँद | giidha /ɡiːd̪a/ | kirdikir /kiɖikir/ | gagara /ɡaˈɡara/ | kanyala /kaɲala/ | yakarn /jakaɳ/ | giwang /ˈɡiwaŋ/ | waldarra /waldaɾa/ |
| तारा | dawaar /dawaːɻ/ | kuwa thungal /kuwa θuŋal/ | gijiny /ɡiɟiɲ/ | indiya /indija/ | wirl /wiɭ/ | giralang /ˈɡiɻalaŋ/ | miburlda thungalda /mibuɭda t̪uŋalda/ |
| रात | wudhurr /wud̪ur/ | nata /nata/ | jagun /ɟaɡun/ | maru /maru/ | pukanya /pukaɲa/ | ngurung /ˈŋuruŋ/ | ngimi /ŋimi/ |
| बारिश | madyi /maɟi/ | — | gambal /ˈɡambal/ | pundu /pundu/ | ngapa /ˈŋapa/ | — | — |
| हवा | daan.gaay /daːnɡaːj/ | — | gulubu /ˈɡulubu/ | uudinu /uudinu/ | walypa /ˈwaʎpa/ | girrarr /ˈɡirar/ | — |
| मिट्टी | bubu /bubu/ | — | jaju /ˈɟaɟu/ | — | nguwa /ˈŋuwa/ | dhaagun /ˈd̪aːɡun/ | — |
| पत्थर | nambal /nambal/ | — | diban /ɟiban/ | — | pamarr /ˈpamar/ | walang /ˈwalaŋ/ | — |
| पहाड़ | manydyal /maɲɟal/ | — | gambil /ˈɡambil/ | — | — | — | — |
| समुद्र | dhalun /d̪alun/ | — | — | — | jawurlata /ˈɟawuɭata/ | — | — |
| माता | ngamu /ŋamu/ | ngama /ŋama/ | yabu /ˈjabu/ | ngamaji /ŋamadʒi/ | ngamaji /ŋaˈmaɟi/ | gunhi /ˈɡun̪i/ | ngamathu /ŋamat̪u/ |
| पिता | biiba /biːba/ | kantha /kan̪t̪a/ | nguma /ˈŋuma/ | kuthurra /kutʰuɻa/ | ngarpu /ŋaɻpu/ | babiin /ˈbabiːn/ | kanthathu /kant̪at̪u/ |
| बेटी | ngudhurr /ŋud̪ur/ | — | daman /ˈdaman/ | yurdu /juɖu/ | kurntal /ˈkuɳʈal/ | ngamurr /ˈŋamur/ | — |
| मैं | ngayu /ŋaju/ | ngada /ŋada/ | ngaja /ŋaɟa/ | ngayi /ŋaji/ | ngaju /ŋaɟu/ | ngadhu /ˈŋad̪u/ | ngada /ŋada/ |
| तुम | nyundu /ɲundu/ | nyingki /ɲiŋki/ | nginda /ŋinda/ | nyini /ɲini/ | nyuntu /ɲuntu/ | ngindhu /ˈŋind̪u/ | nyingka /ɲiŋka/ |
| हम | nganhdhaan / nganhdhanun /ŋan̪d̪aːn / ŋan̪d̪anun/ | ngakuli / nyali /ŋakuli / ɲali/ | ngana /ŋana/ | ngayinu /ŋajinu/ | ngalimpa / nganimpa /ŋalimpa / ŋanimpa/ | ngiyani /ŋiˈjani/ | ngakulda / ngalda /ŋakulda / ŋalda/ |
| नाम | gadil /ɡadil/ | nyunda /ɲunda/ | yidyi /jiɟi/ | yini /jini/ | yini /jini/ | yuwin /ˈjuwin/ | nida /nida/ |
| व्यक्ति | bama /bama/ | — | — | arnmanu /aɳmanu/ | piyirn /ˈpijiɳ/ | gibirr /ˈɡibir/ | — |
| सिर | ngaabaay /ŋaːbaːj/ | — | — | — | jurlu /ˈɟuɭu/ | balang /ˈbalaŋ/ | — |
| आँख | miil /miːl/ | kuwa /kuwa/ | gayga /ˈɡajɡa/ | kuru /kuɻu/ | mil /mil/ | mil /mil/ | miburlda /mibuɭda/ |
| कान | milga /milɡa/ | — | manga /ˈmaŋa/ | wurtka /wuʈka/ | pina /ˈpina/ | wuudha /ˈwuːd̪a/ | — |
| नाक | budhiil /bud̪iːl/ | — | guwu /ˈɡuwu/ | muttha /mut̪a/ | punul /ˈpunul/ | muurruu /ˈmuːruː/ | — |
| मुँह | barrgaar /barɡaːɻ/ | — | — | ngarnmanu /ŋaɳmanu/ | — | ngayn /ŋajn/ | — |
| दाँत | muliir /muliːɻ/ | kadma leman /kadma leman/ | dirra /dira/ | idaji /idadʒi/ | lirra /lira/ | yirrang /ˈjiraŋ/ | damanda /damanda/ |
| जीभ | nganhdhaar /ŋan̪d̪aːɻ/ | jalda leman /dʒalda leman/ | jalnggulay /ɟalŋɡulaj/ | thalanyu /t̪alaɲu/ | jalany /ɟalaɲ/ | dhalayn /ˈd̪alajn/ | jalngantha /ɟalŋant̪a/ |
| हाथ | mangal /maŋal/ | marlda /maɭda/ | mala /ˈmala/ | mara /maɻa/ | kurrapa /kurapa/ | marra /ˈmara/ | — /—/ |
| पैर | dhamal /d̪amal/ | jaa /dʒaː/ | jina /ˈɟina/ | yina /jina/ | jina /ˈɟina/ | dhinang /ˈd̪inaŋ/ | — |
| दिल | dadhali /dad̪ali/ | bulja /buldʒa/ | rulgu /ˈɻulɡu/ | pulpara /pulpaɻa/ | turlpu /ˈtuɭpu/ | giiny /ɡiːɲ/ | — /—/ |
| हड्डी | badhibay /bad̪ibaj/ | kadma /kadma/ | wurmbur /ˈwurmbur/ | mambu /mambu/ | kiji /kiɟi/ | dhabal /ˈd̪abal/ | julda /ɟulda/ |
| खून | ganbi /ɡanbi/ | kanda /kanda/ | waguli /waɡuli/ | nguba /ŋuba/ | nungu /nuŋu/ | guuwayn /ˈɡuːwajn/ | kandu /kandu/ |
| टट्टी | mangga /maŋɡa/ | — | guna /ɡuna/ | wuna /wuna/ | kura /ˈkuɻa/ | guunang /ˈɡuːnaŋ/ | — |
| प्रेम | — /—/ | — /—/ | — /—/ | kanyji /kaɲdʒi/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| पेड़ | yugu /juɡu/ | thungal /θuŋal/ | yugu /ˈjuɡu/ | parntany /paɳʈaɲ/ | mana /mana/ | madhan /ˈmad̪an/ | — /—/ |
| कुत्ता | gudaa /ɡudaː/ | ngawa /ŋawa/ | guda /ˈɡuda/ | kuwiyarl /kuwijaɻl/ | kunyarr /kuˈɲar/ | mirri /ˈmiri/ | — /—/ |
| बिल्ली | buthigan /but̪iɡan/ | — /—/ | — /—/ | paka /paka/ | miyawu /mijawu/ | — /—/ | — /—/ |
| मछली | guudyu /ɡuːɟu/ | yaka /jaka/ | jabu /ˈɟabu/ | wiitya /wiːca/ | kapi /kapi/ | guuya /ˈɡuːja/ | yakuri /jakuɾi/ |
| पक्षी | dyidyirr /ɟiɟir/ | — | dundu /ˈdundu/ | — | jiriki /ˈɟiɻiki/ | buujaan /ˈbuːɟaːn/ | — |
| तितली | walbuulbul /walbuːlbul/ | — | — | ngaabeera /ŋaːbeːra/ | pirrpirntipirnti /pirpiɳʈipiɳʈi/ | buuja-buuja /ˈbuːɟabuːɟa/ | — |
| अंडा | gundil /ɡundil/ | — | bambu /bambu/ | — | kampiny /kampiɲ/ | gabuuga /ˈɡabuːɡa/ | — |
| घोड़ा | yarraman /jaraman/ | — | — | — | timana /ˈtimana/ | yarraman /ˈjaraman/ | — |
| घर | bayan /bajan/ | ngambirr /ŋambir/ | mija /ˈmiɟa/ | nhurra /ɳuɻa/ | mayaru /majaɻu/ | ngurang /ˈŋuɻaŋ/ | — /—/ |
| दूध | guyuu /ɡujuː/ | — | — | — | — | — | — |
| शहद | mula /mula/ | — | — | — | karlaka /ˈkaɭaka/ | ngarruu /ˈŋaruː/ | — |
| खाना | budal /budal/ | jitha /dʒiθa/ | janggay /ˈɟaŋɡaj/ | ngarna /ŋaɻna/ | ngarnu /ŋaɳu/ | dharra /ˈd̪ara/ | — /—/ |
| पीना | dyidyal /ɟiɟal/ | kurdama /kuɖama/ | gunyjal /ˈɡuɲɟal/ | nyuna /ɲuna/ | ngarnu /ŋaɳu/ | widyarra /ˈwiɟara/ | — /—/ |
| सोना | waarrnggu /waːrŋɡu/ | — | bungil /ˈbuŋil/ | wuupata /wuːpata/ | manyan /ˈmaɲan/ | — | — |
| एक | nubuun /nubuːn/ | warnge /waɾŋe/ | yunggul /ˈjuŋɡul/ | kuyu /kuju/ | layi /laji/ | ngumbaay /ˈŋumbaːj/ | — /—/ |
| दो | gudhiirra /ɡud̪iːra/ | kiyarrng /kijaɾŋ/ | bulay /ˈbulaj/ | wuthada /wut̪ada/ | kurriny /kuriɲ/ | bula /ˈbula/ | kiyarrngka /kijaɾŋka/ |
| तीन | guunduu /ɡuːnduː/ | mungkalan /muŋkalan/ | garbu /ɡaɻbu/ | marnngurdu /maɳŋuɖu/ | mungkartu /muŋkaʈu/ | bula-ngumbaay /ˈbulaŋumbaːj/ | — /—/ |
| पाँच | gaguwarr /ɡaɡuwar/ | — | — | — | — | — | — |
| नमस्ते | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | yaama /ˈjaːma/ | — /—/ |
| धन्यवाद | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | mandaang guwu /ˈmandaːŋ ˈɡuwu/ | — /—/ |
| अच्छा | dabaar /dabaːɻ/ | kuba /kuba/ | jigil /ˈɟiɡil/ | walykumarra /waʎkumaɻa/ | wulyu /wuʎu/ | marang /ˈmaɻaŋ/ | — /—/ |
| नया | nhilaa /n̪ilaː/ | — | gunyu /ˈɡuɲu/ | — | jalangjalang /ˈɟalaŋɟalaŋ/ | — | — |
| लाल | diini /diːni/ | kandukan /kandukan/ | gunggu /ɡuŋɡu/ | marniwidi /maɳiwidi/ | ngirljarti /ŋiɭɟaʈi/ | girri-girri /ˈɡiriɡiri/ | kandukandu /kandukandu/ |
| सफ़ेद | dyinggaa /ɟiŋɡaː/ | — | — | wilidi /wilidi/ | parpjarti /ˈpaɻpɟaɻti/ | barrabarra /ˈbarabara/ | — |
| काला | munhi /mun̪i/ | — | — | — | kurnkurn /kuɳkuɳ/ | buudhang /ˈbuːd̪aŋ/ | — |
| चाय | buurr /buːr/ | — | — | — | — | — | — |
इंटरैक्टिव मानचित्र खोलें: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
LangMap का हिस्सा — एक भाषाई विज़ुअलाइज़ेशन परियोजना। यह एक स्थिर, क्रॉल-योग्य सारांश है; इंटरैक्टिव मानचित्र उच्चारण ऑडियो, फ़िल्टर और ग्लोब दृश्य प्रदान करते हैं।
निर्माता Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · LangMap होम