🗿 รองโกรองโก: แผ่นไม้พูดได้แห่งราปานูอีที่ไม่มีใครอ่านออก

เกาะอีสเตอร์ทิ้งวัตถุไม้ที่สลักอักษรภาพไว้ราวสองโหล เรารู้ว่าแต่ละบรรทัดอ่านอย่างไร (ผู้อ่านต้องพลิกแผ่นไม้กลับหัวทุกครั้งที่ขึ้นบรรทัดใหม่) แต่ไม่รู้ความหมายของประโยคไหนเลย

บนราปานูอี (เกาะอีสเตอร์) มีการสลักอักษรภาพที่เรียกว่า รองโกรองโก ลงบนไม้ — ไม้ที่ลอยน้ำมา ไม้พะยูงแปซิฟิก และแม้แต่ไม้เยลโลว์วูดจากแอฟริกาใต้และไม้แอชจากยุโรปที่นำเข้ามาจากภายนอก — เป็นแถวของรูปต่าง ๆ แต่ละรูปสูงราวหนึ่งเซนติเมตร ได้แก่ นก ปลา จันทร์เสี้ยว พืช และรูปคนนั่ง วัตถุที่มีการสลักหลงเหลืออยู่ราวสองโหล ซึ่งบรรจุข้อความ 26 ชิ้นตามการนับมาตรฐาน และมีเพียงครึ่งเดียวที่อยู่ในสภาพดีและเป็นของแท้อย่างไม่ต้องสงสัย ไม่มีชิ้นใดยังคงอยู่บนเกาะเลย ส่วนใหญ่เป็นแผ่นไม้แบน แต่ชุดนี้ยังรวมถึงคทาของหัวหน้าเผ่าหนึ่งอัน เครื่องประดับอก reimiro สองชิ้น รูปสลักเล็กรูปคนนก (tangata manu) หนึ่งชิ้น และตลับยานัตถุ์ที่ตัดมาจากแผ่นไม้ที่เก่ากว่า คลังเอกสารทั้งหมดมีอักษรภาพราว 15,000 ตัว

📍 แสดงราปานูอีบนแผนที่ — ภาษาราปานูอี
ภาษาราปานูอี
🗿 บินไปยังเกาะอีสเตอร์ เปิดแผนที่แบบโต้ตอบ

ความหมายยังไม่รู้ แต่วิธีอ่านรู้แล้ว รองโกรองโกเขียนแบบ บูสโทรฟีดอนย้อนกลับ (reverse boustrophedon) คือ เริ่มที่มุมล่างซ้าย อ่านบรรทัดจากซ้ายไปขวา แล้วหมุนแผ่นไม้ทั้งแผ่น 180° เพื่ออ่านบรรทัดถัดไป ซึ่งถูกสลักกลับหัวเมื่อเทียบกับบรรทัดก่อนหน้า ทุก ๆ บรรทัดเว้นบรรทัดจะกลับหัว ผู้อ่านจึงไล่อ่านไปทั่วแผ่นด้วยการพลิกมันกลับหัวกลับหางไปเรื่อย ๆ เหมือนหมุนล้อ

ไม่มีชาวยุโรปคนใดรายงานถึงอักษรนี้มาก่อน จนกระทั่งภราดาฆราวาสชาวฝรั่งเศส เออแฌน แอโรด์ (Eugène Eyraud) เห็นแผ่นไม้เหล่านี้ในปี 1864 ในปี 1868 บิชอป เตปาโน โฌแซ็ง (Tepano Jaussen) ได้รับแผ่นหนึ่งที่พันอยู่กับเชือกถักจากเส้นผมมนุษย์ และพยายามให้มีผู้อ่านข้อความเหล่านั้น แต่ถึงตอนนั้นประชากรบนเกาะได้ล่มสลายลงแล้ว และไม่มีใครอธิบายมันได้อย่างน่าเชื่อถือ ความเงียบนี้ทำให้มีทฤษฎีว่ารองโกรองโกเพิ่งถูกคิดขึ้นหลังชาวเกาะเห็นนายทหารสเปนเขียนหนังสือตอนผนวกดินแดนในปี 1770 งานวิจัยหาอายุด้วยคาร์บอนกัมมันตรังสีในเดือนกุมภาพันธ์ ปี 2024 ซึ่งนำโดยซิลเวีย เฟอร์รารา (Silvia Ferrara) ได้หาอายุแผ่นไม้สี่แผ่นที่เก็บรักษาไว้ในกรุงโรม พบว่าสามแผ่นอยู่ในช่วงระหว่างปลายคริสต์ศตวรรษที่ 17 ถึงคริสต์ศตวรรษที่ 19 แต่อีกแผ่นหนึ่งอยู่ในช่วงปี 1493–1509 — เก่ากว่าตอนที่เรือของยาค็อบ โรคเกเฟน (Jacob Roggeveen) มาถึงในปี 1722 กว่าสองศตวรรษ อายุนี้เป็นของเนื้อไม้ ไม่ใช่ของรอยสลัก และต้นไม้นั้นเป็นไม้เยลโลว์วูดแอฟริกา (Podocarpus) ที่ไม่เคยขึ้นบนเกาะเลย และน่าจะลอยน้ำมาเกยฝั่ง ผลนี้จึงแค่ช่วยจำกัดวง ยังไม่ได้ตอบว่าอักษรนี้เกิดขึ้นเมื่อไร

บัญชีรายการอ้างอิงหลักคือหนังสือ Grundlagen zur Entzifferung der Osterinselschrift (1958) ของ โทมัส บาร์เทล (Thomas Barthel) ซึ่งกำหนดอักษร A ถึง X ให้แก่ข้อความต่าง ๆ และกำหนดรหัสเครื่องหมายเป็นตัวเลข 600 รหัส ภายหลังบาร์เทลเสนอว่ารหัสเหล่านี้ลดทอนลงเหลืออักษรภาพพื้นฐานราว 120 ตัว ข้อความช่วงเดียวที่อ่านออกโดยมีความเห็นพ้องกว้างขวางคือปฏิทินจันทรคติบนแผ่นมามารี (ข้อความ C) ซึ่งเป็นแผ่นไม้พะยูงยาว 29 ซม. บาร์เทลสังเกตเห็นมันในปี 1958 และฌัก กี (Jacques Guy) ไขมันได้ในปี 1990 กล่าวคือ แถวของอักษรรูปจันทร์เสี้ยวเรียงลำดับคืนต่าง ๆ ของเดือนจันทรคติ โดยมีอักษรภาพพระจันทร์เต็มดวงที่วาดเป็นชายในดวงจันทร์ตามตำนานโอเชียเนียอยู่ตรงกลาง และปลาตัวเล็ก ๆ ที่หันขึ้นหรือหันลงเพื่อบ่งบอกครึ่งข้างขึ้นและครึ่งข้างแรม

🌙 ดู "ดวงจันทร์" ในภาษาต่าง ๆ — ภาษาราปานูอี

นอกจากปฏิทินแล้ว ทุกอย่างยังเถียงกันอยู่ ในปี 1995 สตีเวน โรเจอร์ ฟิชเชอร์ (Steven Roger Fischer) ประกาศการถอดความคทาซันติอาโก (Santiago Staff) โดยอ่านข้อความของมันเป็นบทสวดการสร้างโลกที่สร้างขึ้นบนชุดสามส่วนที่ซ้ำกัน — X ร่วมเพศกับ Y แล้วก็บังเกิด Z ขึ้นมา — โดยมีเครื่องหมายหนึ่ง (หมายเลข 76 ของบาร์เทล) ที่ปรากฏ 564 ครั้งบนคทา อ่านว่า "ร่วมเพศ" ในปี 1998 ฌัก กี โต้แย้งว่าเครื่องหมายเดียวกันนี้ตีความเป็นเครื่องหมายบอกชื่อบิดาได้ดีกว่า ซึ่งจะทำให้คทาแทบทั้งหมดกลายเป็นบัญชีรายชื่อบุคคล และแอนดรูว์ โรบินสัน (Andrew Robinson) พบในปี 2002 ว่าจากลำดับ 113 ชุดบนคทา มีอย่างมากเพียง 63 ชุดที่เป็นไปตามโครงสร้างสามส่วนนั้นครบถ้วน การอ่านของฟิชเชอร์ยังไม่ได้รับการยอมรับในวงวิชาการ

การวิเคราะห์ความถี่ในปี 2007 ของคอนสแตนติน และอีกอร์ พอซด์เนียคอฟ (Konstantin and Igor Pozdniakov) พบว่าอักษรนี้มีแกนเป็นเครื่องหมายที่ใช้ซ้ำ ๆ ราว 52 ตัว ใกล้เคียงกับจำนวนที่ระบบอักษรพยางค์สำหรับภาษาราปานูอีจะต้องใช้ แม้ว่าข้อความจะสั้นและซ้ำซากมากพอจนนักวิจัยบางคนสงสัยว่ามันบันทึกภาษาต่อเนื่องจริงหรือไม่ หรือเป็นเพียงบทนำช่วยสวดหรือเครื่องมือช่วยจำ เมื่อไม่มีข้อความสองภาษา มีอักษรภาพเพียงราว 15,000 ตัวบนข้อความที่สภาพดีและแท้แน่นอนแค่ครึ่งเดียว และคนที่อ่านรองโกรองโกได้ก็หมดไปตั้งแต่ทศวรรษ 1860 การนับคืนเดือนบนแผ่นมามารีจึงยังเป็นส่วนเดียวของรองโกรองโกที่ใครจะอ่านได้อย่างมั่นใจ

แหล่งข้อมูล

อ่านต่อ

ดูเพิ่มเติม: บทความ · Word Map — 168 คำหลัก · Han Map — การอ่านอักษรจีน

เปิดแผนที่แบบโต้ตอบ: Word Map · Han Map · Name Map · Time Map · Word Order · Tree

ส่วนหนึ่งของ LangMap — โครงการแสดงภาพทางภาษาศาสตร์ นี่คือสรุปแบบสถิตที่ค้นเก็บได้ แผนที่แบบโต้ตอบมีเสียงการออกเสียง ตัวกรอง และมุมมองลูกโลก

จัดทำโดย Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · หน้าแรก LangMap