𘬱𘬻𘭟 𘬐𘭦𘬰
Kitan
Paramongol (Mongolic-Khitan branch, debated)
El quitano fue la lengua de la dinastía Liao (907–1125 d. C.), hablada por el pueblo quitano que gobernó un vasto imperio desde Manchuria hasta Asia Central. Los quitanos desarrollaron dos sistemas de escritura — la Escritura Grande y la Escritura Pequeña — ambos solo parcialmente descifrados, con aproximadamente el 20% de los caracteres de la Escritura Pequeña que pueden leerse con certeza. Esta entrada conserva únicamente las lecturas atestiguadas en inscripciones bilingües de la Liao, transliteraciones chinas de nombres quitanos o las reconstrucciones académicas de Kane (2009) y Aisin Gioro Ulhicun; el resto de entradas se marcan con una raya. Los numerales son el vocabulario mejor documentado, con una clara cognacidad con el mongol y el manchú.
Dónde se habla
Lecturas de caracteres han en kitan
| Carácter | Significado | Lectura | Forma | IPA |
|---|---|---|---|---|
| 一 | one | 𘬣am | /am/ | |
| 二 | two | jur | /dʒur/ | |
| 三 | three | hur | /hur/ | |
| 四 | four | dur | /dur/ | |
| 五 | five | tau | /tʰau/ | |
| 六 | six | nil | /nil/ | |
| 七 | seven | dolo | /dolo/ | |
| 九 | nine | is | /is/ | |
| 十 | ten | par | /par/ | |
| 天 | sky | teŋri | /tʰeŋri/ | |
| 日 | sun | nair | /nair/ | |
| 月 | moon | 𘭧sair | /sair/ | |
| 山 | mountain | ula | /ʊla/ | |
| 水 | water | us | /ʊs/ | |
| 火 | fire | gal | /ɡal/ | |
| 馬 | horse | 𘲜𘰣mori | /mori/ | |
| 人 | person | 𘯥ku | /kʰu/ |
Fuentes
- Kane, Daniel. The Kitan Language and Script. Brill, 2009.
- Aisin Gioro Ulhicun (愛新覺羅·烏拉熙春). Kitan Studies. Kyoto University, 2004–2012.
- Liu Fengzhu (劉鳳翥). Qidan Wenzi Yanjiu (契丹文字研究). Zhonghua Shuju, 2014.
- Andrew West. BabelStone Khitan Script Resources. babelstone.co.uk/Khitan.
- Wu Yingzhe & Janhunen, Juha. New Materials on the Khitan Small Script. SOAS, 2010.
Palabras comparadas
Comparación con otras lenguas de la misma clasificación: Mongólica (Paramongol)
| Significado | Kitan | Protojapónico-coreano | Ibero | Lengua de señas nicaragüense | Tartesio | Liburnio | Mesapio |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Agua | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Fuego | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Sol | 𘲺 /nair/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Luna | 𘭧 /sair/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Estrella | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Noche | 𘰷𘭌 /suni/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Tierra | 𘱗𘱮 /neue/ | — | — | — | — | — | — |
| Madre | 𘬝 /mo/ | *əma /əma/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Padre | 𘲐 /ai/ | *əpa /əpa/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | ana /ˈana/ |
| Hija | — /—/ | — | — | — | — | — | bilia /ˈbilia/ |
| Yo | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Tú | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Nosotros | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Nombre | 𘱤𘰣 /iri/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Persona | 𘯥 /ku/ | — | — | — | — | — | — |
| Cabeza | — /—/ | — | — | — | — | — | — |
| Ojo | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Diente | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Lengua | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Mano | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Corazón | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Hueso | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Sangre | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Amor | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Árbol | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Perro | 𘰕𘯛 /ɲiqo/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Gato | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Pez | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Caballo | 𘲜𘰣 /mori/ | — | — | — | — | — | — |
| Casa | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Hierro | 𘮾𘮒 /tumur/ | — | — | — | — | — | — |
| Comer | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Beber | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Uno | 𘬣 /am/ | — /—/ | ban /ban/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Dos | 𘲝 /dʒur/ | — /—/ | bi /bi/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Tres | 𘯙 /hur/ | — /—/ | irur /irur/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Cuatro | 𘲂 /dur/ | — | laur /laur/ | — | — | — | — |
| Cinco | 𘬦 /tau/ | — | borste /borste/ | — | — | — | — |
| Cien | 𘬕 /dʒau/ | — | — | — | — | — | — |
| Hola | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Gracias | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Bueno | 𘬥𘱛 /ʃia/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Nuevo | 𘬥𘭛 /ʃɛn/ | — | — | — | — | — | — |
| Rojo | 𘱄𘱹𘰹 /ljauqu/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Negro | 𘯍𘲚 /jou/ | — | — | — | — | — | — |
Lecturas han comparadas
Comparación con otras lenguas de la misma clasificación: Paramongol (Mongolic-Khitan branch, debated)
| Carácter | Kitan | Protomongólico | Manchú | Yurchen | Prototungús | Sibé | Lectura hun coreana |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 一 | am /am/ | *nigen /*niɡen/ | emu /emu/ | emu /emu/ | *əmun /*əmun/ | emu /əmu/ | han /han/ |
| 二 | jur /dʒur/ | *qoyar /*qojar/ | juwe /dʒuwə/ | juwe /dʑuwe/ | *dʒuər /*dʒuər/ | juwe /dʑuwə/ | du /tu/ |
| 三 | hur /hur/ | *gurba(n) /*ɡurban/ | ilan /ilan/ | ilan /ilan/ | *ilan /*ilan/ | ilan /ilan/ | se /se/ |
| 四 | dur /dur/ | *dörbe(n) /*dœrben/ | duin /duin/ | duin /duin/ | *dügin /*dyɡin/ | duin /duin/ | ne /nɛ/ |
| 五 | tau /tʰau/ | *tabu(n) /*tabun/ | sunja /sundʒa/ | sunja /sundʑa/ | *tuɲga /*tuɲɡa/ | sunja /sundʑa/ | daseot /tasʌt̚/ |
| 六 | nil /nil/ | *jirguɣa(n) /*dʒirɣuɣan/ | ninggun /niŋɡun/ | ninggun /niŋɡun/ | *ɲuŋun /*ɲuŋun/ | ninggun /niŋɢun/ | yeoseot /jʌsʌt̚/ |
| 七 | dolo /dolo/ | *doluɣa(n) /*doluɣan/ | nadan /nadan/ | nadan /nadan/ | *nadan /*nadan/ | nadan /nadan/ | ilgop /ilɡop̚/ |
| 九 | is /is/ | *yersü(n) /*jersyn/ | uyun /ujun/ | uyun /ujun/ | *xəgün /*xəɡyn/ | uyun /ujun/ | ahop /ahop̚/ |
| 十 | par /par/ | *harba(n) /*harban/ | juwan /dʒuwan/ | juwan /dʑuwan/ | *dʒuwan /*dʒuwan/ | juwan /dʑuwan/ | yeol /jʌl/ |
| 天 | teŋri /tʰeŋri/ | *teŋri /*teŋri/ | abka /abka/ | abka /abka/ | *abka /*abka/ | abka /apka/ | haneul /hanɯl/ |
| 日 | nair /nair/ | *naran /*naran/ | šun /ʃun/ | šun /ʃun/ | *siun /*siun/ | šun /ɕun/ | nal /nal/ |
| 月 | sair /sair/ | *sara(n) /*saran/ | biya /bija/ | biya /bija/ | *bēga /*beːɡa/ | biya /bija/ | dal /tal/ |
| 山 | ula /ʊla/ | *agula /*aɣula/ | alin /alin/ | alin /alin/ | *xada /*xada/ | alin /alin/ | me /me/ |
| 水 | us /ʊs/ | *usu(n) /*usun/ | muke /mukə/ | muke /muke/ | *mū /*muː/ | muke /mutɕə/ | mul /mul/ |
| 火 | gal /ɡal/ | *gal /*ɡal/ | tuwa /tuwa/ | tuwa /tuwa/ | *tōga /*toːɡa/ | tuwa /tuwa/ | bul /pul/ |
| 馬 | mori /mori/ | *mori(n) /*morin/ | morin /morin/ | morin /morin/ | *murin /*murin/ | morin /mɔrin/ | mal /mal/ |
| 人 | ku /kʰu/ | *kümün /*kymyn/ | niyalma /njalma/ | niyalma /njalma/ | *niama /*niama/ | niyalma /ɲalma/ | saram /saɾam/ |
Abrir el mapa interactivo: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Parte de LangMap — un proyecto de visualización lingüística. Este es un resumen estático y rastreable; los mapas interactivos ofrecen audio de pronunciación, filtros y una vista de globo.
Creado por Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Inicio de LangMap