Mongghul
Monguor
Mongólica
El mongghul, o monguor de Huzhu (ISO 639-3: mjg), es una lengua mongólica hablada por unas 50 000 personas, principalmente en el condado autónomo tu de Huzhu, en Qinghai, y por comunidades más pequeñas de la vecina Gansu, China. Está asociado al grupo étnico tu reconocido oficialmente en China, pero debe distinguirse del mangghuer de Minhe, que muchos lingüistas consideran una lengua independiente con la que no existe inteligibilidad mutua. El mongghul es aglutinante y generalmente SOV; el contacto prolongado con el tibetano de Amdo y el mandarín noroccidental ha transformado profundamente su vocabulario y su gramática. En la década de 1980 se desarrolló un alfabeto latino no oficial basado en el pinyin chino, pero el chino sigue dominando la educación y la alfabetización. El número de hablantes y la transmisión están disminuyendo, y la lengua está amenazada.
Dónde se habla
87 palabras esenciales en monguor
Fuentes
Palabras comparadas
Comparación con otras lenguas de la misma clasificación: Mongólica
| Significado | Monguor | Mongghul | Yugur oriental | Mongol medio | Protomongólico | Mongol clásico | Idioma dongxiang |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Agua | szu /stsu/ | szu /ʂdzu/ | qusun /qusun/ | ᠤᠰᠤᠨ /usun/ | *usun /usun/ | ᠤᠰᠤᠨ /usun/ | usu /usu/ |
| Fuego | ghal /ʁal/ | ghal /ɢal/ | ʁal /ʁal/ | ᠭᠠᠯ /qal/ | *gal /ɡal/ | ᠭᠠᠯ /ɡal/ | qan /qɑn/ |
| Sol | nara /ˈnɑrɑ/ | nara /nara/ | naran /naran/ | ᠨᠠᠷᠠᠨ /naran/ | *naran /naran/ | ᠨᠠᠷᠠᠨ /naran/ | naran /nɑrən/ |
| Luna | sara /sara/ | sara /sara/ | sara /sara/ | ᠰᠠᠷᠠ /sara/ | *sara /sara/ | ᠰᠠᠷᠠ /sara/ | sara /sɑrə/ |
| Estrella | — /—/ | foodi /foodə/ | hodən /hodən/ | ᠬᠣᠳᠤᠨ /hodun/ | *hodun /hodun/ | ᠣᠳᠣᠨ /odun/ | hodun /hodun/ |
| Noche | suani /swani/ | soni /sonə/ | søønə /søːnə/ | ᠰᠥᠨᠢ /søni/ | *söni /søni/ | ᠰᠥᠨᠢ /søni/ | shieni /ɕiəni/ |
| Lluvia | huraa /xuraː/ | huraa /xuraa/ | xura /χura/ | ᠬᠤᠷᠠ /qura/ | *kura /kura/ | ᠬᠤᠷᠠ /qura/ | ghura /ɢura/ |
| Nieve | qasi /tɕasɿ/ | qasi /ʨasə/ | tʃasən /tʃasən/ | ᠴᠠᠰᠤᠨ /tʃasun/ | *časun /tʃasun/ | ᠴᠠᠰᠤ /tʃasu/ | chasun /tʂasun/ |
| Viento | kii /kiː/ | kii /kii/ | salɢən /salɢən/ | ᠬᠡᠢ /kei/ | *salkïn /salkin/ | ᠰᠠᠯᠬᠢ /salki/ | kei /kəi/ |
| Tierra | ghajari /ʁadʑari/ | — | ʃəruu /ʃəruː/ | ᠬᠠᠵᠠᠷ /qadʒar/ | *gaǰar /ɡadʒar/ | ᠭᠠᠵᠠᠷ /ɡadʒar/ | ghazha /ɢadʐa/ |
| Piedra | taashi /taːʂi/ | tash /taʂ/ | tʃəluu /tʃəluː/ | ᠴᠢᠯᠠᠭᠤᠨ /tʃilaun/ | *čilaɣun /tʃilaɣun/ | ᠴᠢᠯᠠᠭᠤᠨ /tʃilaɣun/ | tashi /taʂi/ |
| Montaña | ghada /ʁada/ | ula /ula/ | uula /uːla/ | ᠠᠭᠤᠯᠠ /aula/ | *huɣula /huɣula/ | ᠠᠭᠤᠯᠠ /aɣula/ | ula /ula/ |
| Mar | dalii /daliː/ | dalii /dalii/ | dalii /daliː/ | ᠳᠠᠯᠠᠢ /dalai/ | *dalai /dalai/ | ᠳᠠᠯᠠᠢ /dalai/ | hai /xai/ |
| Madre | aama /aːma/ | aama /aama/ | hge /hɡe/ | ᠡᠭᠡ /eke/ | *eke /eke/ | ᠡᠬᠡ /eke/ | ana /ɑnə/ |
| Padre | aaba /aːba/ | aaba /aaba/ | tʃiɣe /tʃiɣe/ | ᠡᠴᠢᠭᠡ /etʃiɡe/ | *ečige /etʃiɡe/ | ᠡᠴᠢᠭᠡ /etʃiɡe/ | ada /ada/ |
| Hija | xjun /ɕtɕun/ | — | — | ᠥᠬᠢᠨ /økin/ | *ökin /økin/ | ᠥᠬᠢᠨ /økin/ | oqin /otɕin/ |
| Yo | bu /pu/ | bu /bu/ | bə /bə/ | ᠪᠢ /bi/ | *bi /bi/ | ᠪᠢ /bi/ | bi /pi/ |
| Tú | qi /tɕʰi/ | qi /ʨə/ | tʃə /tʃə/ | ᠴᠢ /tʃi/ | *či /tʃi/ | ᠴᠢ /tʃi/ | chi /tɕi/ |
| Nosotros | buda /puda/ | budangula /budaŋɡula/ | budas / buda /budas / buda/ | ᠪᠢᠳᠠ / ᠪᠠ /bida / ba/ | *bida / *ba /bida / ba/ | ᠪᠢᠳᠠ / ᠪᠠ /bida / ba/ | matan / bijien /matan / pitɕiən/ |
| Nombre | nira /nira/ | nire /nəre/ | nere /nere/ | ᠨᠡᠷᠡ /nere/ | *nere /nere/ | ᠨᠡᠷᠡ /nere/ | niere /niərə/ |
| Persona | kun /kun/ | kun /kun/ | kuun /kuːn/ | ᠬᠦᠮᠦᠨ /kymyn/ | *kümün /kymyn/ | ᠬᠦᠮᠦᠨ /kymyn/ | kun /kun/ |
| Cabeza | tulighui /tuliʁui/ | — | toloʁui /toloʁui/ | — | *tolagaï /tolaɡai/ | ᠲᠣᠯᠣᠭᠠᠢ /toloɣai/ | qierun /tɕʰjəˈrun/ |
| Ojo | nudi /nudi/ | nudu /nudu/ | nudun /nudun/ | ᠨᠢᠳᠦᠨ /nidyn/ | *nidün /nidyn/ | ᠨᠢᠳᠦ /nidü/ | udun /udun/ |
| Oreja | qigi /tɕʰiɡi/ | qigi /ʨiɡə/ | tʃəʁən /tʃəʁən/ | ᠴᠢᠬᠢᠨ /tʃikin/ | *čikin /tʃikin/ | ᠴᠢᠬᠢᠨ /tʃikin/ | chighin /tʃiʁin/ |
| Nariz | hawari /xawari/ | hawar /xavar/ | xawar /χawar/ | ᠬᠠᠪᠠᠷ /qabar/ | *kamar /kamar/ | ᠬᠠᠪᠠᠷ /qabar/ | khawa /kʰawa/ |
| Boca | ama /ama/ | ama /ama/ | aman /aman/ | ᠠᠮᠠᠨ /aman/ | *aman /aman/ | ᠠᠮᠠᠨ /aman/ | aman /aman/ |
| Diente | shdi /ʂdi/ | shdi /ʂdə/ | ʃdən /ʃdən/ | ᠰᠢᠳᠦᠨ /ʃidyn/ | *sidün /sidyn/ | ᠰᠢᠳᠦᠨ /ʃidyn/ | shidun /ʂidun/ |
| Lengua | kilee /kileː/ | kile /kəle/ | kelen /kelen/ | ᠬᠡᠯᠡᠨ /kelen/ | *kelen /kelen/ | ᠬᠡᠯᠡᠨ /kelen/ | kielien /kʰjəˈljən/ |
| Mano | ghari /ʁari/ | ghar /ɢar/ | ʁar /ʁar/ | ᠭᠠᠷ /qar/ | *gar /ɡar/ | ᠭᠠᠷ /ɡar/ | qa /qɑ/ |
| Pie | kol /kol/ | kol /kol/ | køl /køl/ | ᠬᠥᠯ /køl/ | *köl /køl/ | ᠬᠥᠯ /køl/ | kon /kon/ |
| Corazón | jirihga /tɕirixɡa/ | jirge /ʥirɡe/ | dʒyrɣen /dʒyrɣen/ | ᠵᠢᠷᠦᠭᠡ /dʒiryke/ | *ǰirüken /dʒiryken/ | ᠵᠢᠷᠦᠬᠡ /dʒirüke/ | — /—/ |
| Hueso | yaasi /jaːsɿ/ | yasi /jasə/ | yasən /jasən/ | ᠶᠠᠰᠤᠨ /jasun/ | *yasun /jasun/ | ᠶᠠᠰᠤᠨ /jasun/ | yasun /jasun/ |
| Sangre | qizi /tɕʰizɿ/ | qisi /ʨisə/ | tʃusun /tʃusun/ | ᠴᠢᠰᠤᠨ /tʃisun/ | *čisun /tʃisun/ | ᠴᠢᠰᠤᠨ /tʃisun/ | chusun /tʂusun/ |
| Caca | basi /basɿ/ | — | — | — | — | ᠪᠠᠭᠠᠰᠤ /baɣasu/ | — |
| Amor | durala /durala/ | duraala /duraala/ | — /—/ | ᠳᠤᠷᠠ /dura/ | — /—/ | ᠬᠠᠶᠢᠷᠠ /qajira/ | khotula- /xoːtulə/ |
| Árbol | xjuzi /ɕtɕuzɿ/ | xjoosi /ɕʥoosə/ | mɔːdən /mɔːdən/ | ᠮᠣᠳᠤᠨ /modun/ | *modun /modun/ | ᠮᠣᠳᠤ /modu/ | mutun /mutun/ |
| Perro | nuhui /nuxui/ | nuhui /nuxui/ | noxqui /noχqui/ | ᠨᠣᠬᠠᠢ /noqai/ | *nokai /nokai/ | ᠨᠣᠬᠠᠢ /noqai/ | noghoi /noɣəi/ |
| Gato | muuxi /muːɕi/ | mauxi /mauɕi/ | — /—/ | ᠮᠢᠭᠤᠢ /miɣui/ | — /—/ | ᠮᠢᠭᠤᠢ /miɣui/ | bisalai /biːsəlai/ |
| Pez | jighasi /tɕiʁasɿ/ | jaghasi /ʥaɢasə/ | dʒaʁasən /dʒaʁasən/ | ᠵᠢᠭᠠᠰᠤ /dʒiɡasu/ | *ǰigasu /dʒiɡasu/ | ᠵᠢᠭᠠᠰᠤ /dʒiɡasu/ | zhagvasun /tʂɑʁɑˈsun/ |
| Pájaro | xuu /ɕuː/ | — | ʃuun /ʃuːn/ | ᠰᠢᠪᠠᠭᠤᠨ /ʃibaun/ | *sibaɣun /sibaɣun/ | ᠰᠢᠪᠠᠭᠤ /ʃibaɣu/ | bunzhu /bundʐu/ |
| Mariposa | xanbalaxji /ɕanbalaɕtɕi/ | — | — | — | *herbekei /herbekei/ | ᠡᠷᠪᠡᠬᠡᠢ /erbekei/ | — |
| Huevo | dige /diɡe/ | ndige /ndəɡe/ | bala /bala/ | ᠥᠨᠳᠡᠭᠡᠨ /øndeɡen/ | *öndegen /øndeɡen/ | ᠥᠨᠳᠡᠭᠡ /ɵndeɡe/ | endegvei /əndəɣəi/ |
| Oso | haxun /xaɕun/ | — | — | — | — | ᠪᠠᠭᠠᠪᠠᠭᠠᠢ /baɣabaɣai/ | gouxin /kəwˈɕin/ |
| Caballo | mori /mori/ | mori /mori/ | — | ᠮᠣᠷᠢᠨ /morin/ | *morïn /morin/ | ᠮᠣᠷᠢᠨ /morin/ | morei /morəi/ |
| Casa | ger /ɡer/ | ger /ɡer/ | ger /ɡer/ | ᠭᠡᠷ /ɡer/ | *ger /ɡer/ | ᠭᠡᠷ /ɡer/ | gie /ɡiə/ |
| Leche | sun /sun/ | — | — | — | *sün /syn/ | ᠰᠦᠨ /syn/ | neizi /neitsɿ/ |
| Miel | zangna bali /tsaŋna pali/ | — | — | — | *bal /bal/ | ᠪᠠᠯ /bal/ | shimei /ʂimei/ |
| Sal | darishizi /dariʂizɿ/ | dabsi /dabsə/ | daabsən /daːbsən/ | ᠳᠠᠪᠤᠰᠤᠨ /dabusun/ | *dabusun /dabusun/ | ᠳᠠᠪᠤᠰᠤᠨ /dabusun/ | dansun /dansun/ |
| Hierro | timuri /timuri/ | tumur /tumur/ | — | ᠲᠡᠮᠦᠷ /temyr/ | *temür /temyr/ | ᠲᠡᠮᠦᠷ /temyr/ | qiemu /tɕiemu/ |
| Rueda | guli /ɡuli/ | — | — | — | — | ᠬᠦᠷᠳᠦ /kyrdy/ | — |
| Seda | tiriga /tiriɡa/ | — | — | — | — | ᠲᠣᠷᠭᠠ /torɣa/ | — |
| Libro | pujiu /pʰudʑiu/ | — | — | ᠪᠢᠴᠢᠭ /bitʃiɡ/ | — | ᠨᠣᠮ /nom/ | shu /ʂu/ |
| Comer | rde /rde/ | ide /ide/ | ede /ede/ | ᠢᠳᠡ /ide/ | *ide- /ide/ | ᠢᠳᠡ- /ide-/ | ijie- /idʑiə/ |
| Beber | wuqi /wutɕʰi/ | uqu /uʨu/ | uu /uː/ | ᠤᠭᠤ /uɣu/ | *uu- /uu/ | ᠤᠭᠤ- /uɣu-/ | otsu- /otʂɯ/ |
| Dormir | qaa /tɕʰaː/ | ntiraa /ntəraa/ | nda /nda/ | ᠤᠨᠲᠠ /unta/ | *unta- /unta/ | ᠤᠨᠲᠠ- /unta-/ | hhuntura- /huntura/ |
| Uno | nige /ˈniɡe/ | nige /nəɡe/ | niɣe /niɣe/ | ᠨᠢᠭᠡᠨ /niɡen/ | *nigen /nigen/ | ᠨᠢᠭᠡᠨ /niɡen/ | nie /niə/ |
| Dos | ghoori /ʁoːri/ | ghoor /ɢoor/ | ʁuur /ʁuːr/ | ᠬᠣᠶᠠᠷ /qojar/ | *koyar /kojar/ | ᠬᠣᠶᠠᠷ /qojar/ | ghua /ʁua/ |
| Tres | ghuran /ɣuran/ | ghuraan /ɢuraan/ | ʁurwan /ʁurwan/ | ᠭᠤᠷᠪᠠᠨ /qurban/ | *gurban /ɡurban/ | ᠭᠤᠷᠪᠠᠨ /ɡurban/ | ghuran /ʁuran/ |
| Cuatro | deeran /deːran/ | deeren /deeren/ | dørwen /dørwen/ | ᠳᠥᠷᠪᠡᠨ /dørben/ | *dörben /dørben/ | ᠳᠥᠷᠪᠡᠨ /dørben/ | jieran /dʑiəran/ |
| Cinco | tawun /tawuŋ/ | taawun /taavun/ | taawən /taːwən/ | ᠲᠠᠪᠤᠨ /tabun/ | *tabun /tabun/ | ᠲᠠᠪᠤᠨ /tabun/ | tawun /tawuŋ/ |
| Cien | nige jang /niɡe tɕaŋ/ | jong /ʥoŋ/ | dʒuun /dʒuːn/ | ᠵᠠᠭᠤᠨ /dʒaun/ | *ǰagun /dʒaɡun/ | ᠵᠠᠭᠤᠨ /dʒaɡun/ | be /bə/ |
| Hola | qi sainiisa /tɕʰi sainiːsa/ | — /—/ | — /—/ | ᠠᠮᠤᠷ /amur/ | — /—/ | ᠰᠠᠶᠢᠨ ᠤᠤ /sajin uu/ | — /—/ |
| Gracias | — /—/ | hgerli /xɡerlə/ | — /—/ | ᠪᠠᠶᠠᠷᠯᠠᠪᠠ /bajarlaba/ | — /—/ | ᠪᠠᠶᠠᠷᠯᠠᠯᠠ /bajarlala/ | — /—/ |
| Bueno | saina /saina/ | sain /sain/ | sain /sajn/ | ᠰᠠᠶᠢᠨ /sain/ | *sajin /sajin/ | ᠰᠠᠶᠢᠨ /sajin/ | sain /sain/ |
| Nuevo | xni /ɕni/ | xini /ɕinə/ | ʃənə /ʃənə/ | ᠰᠢᠨᠡ /ʃini/ | *sine /sine/ | ᠰᠢᠨᠡ /ʃine/ | shini /ʂini/ |
| Rojo | fulaan /fuˈlɑːn/ | fulaan /fulaan/ | ɬaan /ɬaːn/ | ᠤᠯᠠᠭᠠᠨ /hulaan/ | *hulaɣan /hulaɣan/ | ᠤᠯᠠᠭᠠᠨ /ulaɣan/ | hulan /xulan/ |
| Blanco | qighaan /tɕiʁaːn/ | qighaan /ʨaɢaan/ | tʃaʁaan /tʃaʁaːn/ | ᠴᠠᠭᠠᠨ /tʃaqaan/ | *čagaɣan /tʃaɡaɣan/ | ᠴᠠᠭᠠᠨ /tʃaɣan/ | chighan /tʂiɢan/ |
| Negro | hara /xara/ | hara /xara/ | xara /χara/ | ᠬᠠᠷᠠ /qara/ | *kara /kara/ | ᠬᠠᠷᠠ /qara/ | khara /kʰara/ |
| Verde | nughuun /nuʁuːn/ | noghoon /noɢoon/ | noʁoon /noʁoːn/ | ᠨ᠋ᠣᠬᠤᠬᠠᠨ /noqoan/ | *noguɣan /noɡuɣan/ | ᠨᠣᠭᠤᠭᠠᠨ /noɣuɣan/ | noghon /noɣon/ |
| Té | qa /tɕʰa/ | — | — | — | — | ᠴᠠᠢ /tʃai/ | — |
Abrir el mapa interactivo: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Parte de LangMap — un proyecto de visualización lingüística. Este es un resumen estático y rastreable; los mapas interactivos ofrecen audio de pronunciación, filtros y una vista de globo.
Creado por Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Inicio de LangMap