Achuar Chicham
आचुआर
जिवारोआन
अचुआर (Achuar Chicham, अर्थात् "अचुआर बोली"; अचुआर-शिवियार भी) पेरू-इक्वाडोर सीमा पर मारान्योन–पास्ताज़ा पारिस्थितिक संक्रमण क्षेत्र में बोली जाने वाली एक हिवारो परिवार की भाषा है। अचुआर लोग हिवारो परिवार में अगुआरुना (agr) और शुआर (jiv) के बाद तीसरा सबसे बड़ा समूह हैं, और ऐतिहासिक रूप से व्यापार, विवाह-गठबंधनों और युद्ध के माध्यम से शुआर तथा शिवियार लोगों से मौसमी रूप से जुड़े रहे हैं। अचुआर भाषा को 2000 से 2010 के दशकों में तेल कंपनियों के अतिक्रमण के विरुद्ध "अचुआर प्रतिरोध" के जरिए अंतरराष्ट्रीय ध्यान मिला, जिसमें अचुआर महासंघ (FINAE/NAE) ने क्षेत्रीय संप्रभुता की पैरवी का नेतृत्व किया। भाषाई दृष्टि से, अचुआर अगुआरुना और शुआर के साथ हिवारो परिवार की विशेषताएँ साझा करती है: नासिक्य स्वर, फोकस चिह्न, और अमेज़न पारितंत्र के लिए एक विस्तृत नृजातीय-जैविक शब्दावली।
कहाँ बोली जाती है
आचुआर में 87 मूल शब्द
स्रोत
शब्दों की तुलना
इसी वर्गीकरण की भाषाओं से तुलना: जिवारोआन
| अर्थ | आचुआर | शुआर | अगुआरुना | आयमारा | जाकारू | शिपीबो-कोनीबो | विक्सारिका |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| पानी | yumi /jumi/ | yumi /jumi/ | yumi /jumi/ | uma /uma/ | uma /uma/ | jene /hɨnɨ/ | ha /ha/ |
| आग | ji /hi/ | ji /hi/ | jii /hiː/ | nina /nina/ | nina /nina/ | chii /tʃiː/ | tai /tai/ |
| सूरज | etsa /etsa/ | etsa /etsa/ | etsá /ɨtsá/ | inti /inti/ | inti /inti/ | bari /baɾi/ | tau /tau/ |
| चाँद | nantu /nantu/ | nantu /nantu/ | nántu /nántu/ | phaxsi /pʰaχsi/ | paxshi /paχʃi/ | oxe /oʂɨ/ | metsa /metsa/ |
| तारा | yaa /jaː/ | yaa /jaː/ | yaya /jaja/ | warawara /waɾawaɾa/ | waraxa /waɾaχa/ | wishti /wiʃtĩ/ | xurawe /ʃuˈrawe/ |
| रात | kashi /kaʃi/ | kashi /kaʃi/ | kashi /kaʃi/ | aruma /aruma/ | aruma /aruma/ | yame /jamɨ/ | tikari /tikari/ |
| हवा | nase /nase/ | nase /nase/ | dase /dasɨ/ | thaya /ˈtʰaja/ | wawya /wawja/ | niwe /niwɨ/ | ʼeeka /ʔeːka/ |
| मिट्टी | nungka /nuŋka/ | nunka /nuŋka/ | nugka /nuɡka/ | uraqi /uɾaqi/ | — | mai /mai/ | kwie /kʷie/ |
| पत्थर | kaya /kaja/ | kaya /kaja/ | kaya /kaja/ | qala /ˈqala/ | qala /qala/ | makan /makan/ | tete /tete/ |
| पहाड़ | mura /muɾa/ | náint /naint/ | nain /nain/ | qullu /quʎu/ | qaaqa /qaːqa/ | manan /manan/ | yemuri /jemuri/ |
| समुद्र | juun entsa /huːn entsa/ | nayaants /najaants/ | nayants /najants/ | lamara /lamara/ | — | aniparo /anipaɾo/ | haramara /haramara/ |
| माता | nukur /nukuɾ/ | nukur /nukuɾ/ | dukú /dukú/ | mama /mama/ | mama /mama/ | tita /tita/ | nana /nana/ |
| पिता | apar /apaɾ/ | apar /apaɾ/ | apá /apá/ | tata /tata/ | awki /awki/ | papa /papa/ | yawe /jawe/ |
| बेटी | nawantur /nawantuɾ/ | nawantur /nawantuɾ/ | nawan /nawan/ | phucha /pʰutʃa/ | — | bake ainbo /bake ãĩbo/ | — |
| मैं | wi /wi/ | wi /wi/ | wi /wi/ | naya /naja/ | na /na/ | ea /ea/ | nee /neː/ |
| तुम | ame /ame/ | ame /ame/ | amé /amé/ | juma /xuma/ | juma /huma/ | mia /mia/ | eekɨ /ˈeːkɨ/ |
| हम | ii /iː/ | ii /iː/ | ii /iː/ | jiwasa / nanaka /xiwasa / nanaka/ | jiwsa /hiwsa/ | noa /noa/ | tame /ˈtame/ |
| नाम | naari /naːɾi/ | naari /naːɾi/ | daaji /daːhi/ | suti /suti/ | shutyi /ʃuci/ | jane /hanɨ/ | tewa /ˈtewa/ |
| व्यक्ति | aints /aints/ | aents /aents/ | aents /aɨnts/ | jaqi /xaqi/ | jaqi /haqi/ | joni /honi/ | tewi /tewi/ |
| सिर | muuk /muːk/ | muuk /muːk/ | buuk /buːk/ | pʼiqi /pʼiqi/ | nampʼa /nampʼa/ | mapo /mapo/ | muʼú /muˈʔu/ |
| आँख | jii /hiː/ | jii /hiː/ | jíi /híː/ | nayra /najɾa/ | nayra /najɾa/ | bero /bɨɾo/ | tukite /tukite/ |
| कान | kuwish /kuwiʃ/ | kuish /kwiʃ/ | kuwish /kuwiʃ/ | jinchu /xintʃu/ | jinchu /hintʃu/ | pabíki /pabiki/ | naka /naka/ |
| नाक | nuji /nuhi/ | nuji /nuhi/ | nuji /nuhi/ | nasa /ˈnasa/ | nasa /nasa/ | rekin /ɾɨkin/ | tsuri /tsuɾi/ |
| मुँह | wene /wene/ | wene /wene/ | wenu /wɨnu/ | laka /ˈlaka/ | — | kexa /kɨʂa/ | téni /teni/ |
| दाँत | nai /nai/ | nai /nai/ | dai /dai/ | lakʼa /lakʼa/ | shimi /ʃimi/ | xeta /ʂɨta/ | tame /tame/ |
| जीभ | inai /inai/ | inai /inai/ | inai /inai/ | laxra /laχra/ | naxra /naχra/ | jana /hana/ | neni /neni/ |
| हाथ | uwej /uweh/ | uwej /uweh/ | uwéj /uwéh/ | ampara /ampaɾa/ | ampara /ampaɾa/ | meken /mɨkɨn/ | mama /mama/ |
| पैर | nawe /nawe/ | nawe /nawe/ | dawe /dawɨ/ | kayu /kaju/ | kayu /kaju/ | tae /taɨ/ | keta /keta/ |
| दिल | enentai /enentai/ | enentai /enentai/ | anéntai /anɨ́ntai/ | chuyma /tʃujma/ | kurasunha /kuɾasunha/ | joínti /hointi/ | iyari /ijari/ |
| हड्डी | ukunch /ukuntʃ/ | ukunch /ukuntʃ/ | ukunch /ukuntʃ/ | chʼakha /tʃʼakʰa/ | tsʼaaka /tsʼaːka/ | xao /ʂao/ | ume /ume/ |
| खून | numpa /numpã/ | numpa /numpã/ | numpa /numpa/ | wila /wila/ | wila /wila/ | jimi /himi/ | xuriya /ʃuɾija/ |
| टट्टी | ija /iha/ | íjia /ˈihia/ | ija /iha/ | jama /xama/ | — | poi /poi/ | kwita /kʷita/ |
| प्रेम | anentin /anentin/ | anentaiti /anentaiti/ | wakejut /wakɨhut/ | munasiña /munasiɲa/ | munasiña /munasiɲa/ | noi /noi/ | kanenki /kanenki/ |
| पेड़ | numi /numi/ | numi /numi/ | númi /númi/ | quqa /quqa/ | arbuli /aɾbuli/ | jiwi /hiwi/ | kiyé /kije/ |
| कुत्ता | yawa /jawa/ | yawá /jaˈwa/ | yawá /jawá/ | anu /anu/ | hallqʼu /haʎqʼu/ | ochiti /otʃiti/ | tsïkï /tsɨkɨ/ |
| बिल्ली | micha /mitʃa/ | míchik /ˈmitʃik/ | bishu /biʃu/ | phisi /pʰisi/ | phishi /pʰiʃi/ | mishito /miʃito/ | mitsu /mitsu/ |
| मछली | namak /namak/ | namak /namak/ | namak /namak/ | challwa /tʃaʎwa/ | challwa /tʃaʎwa/ | yapa /japa/ | kesi /kesi/ |
| पक्षी | chingki /tʃiŋki/ | chinki /tʃiŋki/ | pishak /piʃak/ | jamachʼi /xamatʃʼi/ | chʼipi /tʃʼipi/ | isa /isa/ | wiki /wiki/ |
| तितली | shimpiampu /ʃimpiampu/ | wámpishuk /ˈwampiʃuk/ | wámpishuk /wámpiʃuk/ | pilpintu /pilpintu/ | — | pëpë /pɨ̃pɨ̃/ | kipï /kipɨ/ |
| अंडा | nujin /nuhin/ | nujint /nuhint/ | nujín /nuˈhin/ | kʼawna /kʼawna/ | nuru /nuɾu/ | bachi /batʃi/ | tawári /taˈwaɾi/ |
| भालू | chayu /tʃaju/ | chai /tʃai/ | chayú /tʃajú/ | jukumari /xukumaɾi/ | — | oso /oso/ | hutse /hutse/ |
| घोड़ा | kawai /kawai/ | kawai /kawai/ | kawayu /kawaju/ | kawallu /kawaʎu/ | — | kabayo /kabajo/ | kawayu /kawaju/ |
| घर | jea /hea/ | jea /hea/ | jega /hɨɡa/ | uta /uta/ | uta /uta/ | xobo /ʂobo/ | ki /ki/ |
| दूध | muntsu /muntsu/ | muntsu /muntsu/ | muntsu /muntsu/ | millkʼi /miʎkʼi/ | — | xoma /ʂoma/ | retsi /ɾetsi/ |
| शहद | wapasa yumiri /wapasa jumiɾi/ | chinij /tʃinih/ | dapa yumiji /dapa jumihi/ | miskʼi /miskʼi/ | — | bona jene /bona hɨnɨ/ | xiete /ʃiete/ |
| नमक | wee /weː/ | wee /weː/ | wee /wɨː/ | jayu /ˈxaju/ | katyi /kaci/ | tashi /taʃi/ | ʼuna /ʔuna/ |
| वाइन | vino /ˈbino/ | winiu /winiu/ | vino /ˈbino/ | vino /vino/ | — | vino /ˈbino/ | winuyari /winujaɾi/ |
| चावल | arrus /aɾus/ | arús /aˈɾus/ | ajus /ahus/ | arusa /aɾusa/ | — | aros /aɾos/ | — |
| लोहा | jiru /hiɾu/ | jiru /hiru/ | jiju /hihu/ | qillaya /qiʎaja/ | — | yami /jami/ | tepɨa /tepɨa/ |
| रेशम | seda /seda/ | séta /ˈseta/ | seda /seda/ | seda /seda/ | — | seda /seda/ | tsera /tsera/ |
| किताब | papi /papi/ | papí /paˈpi/ | papi /papi/ | panka /panka/ | — | kirika /kiɾika/ | xapa /ʃapa/ |
| खाना | yuata /juata/ | yuata /juata/ | yuwámu /juwámu/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | paluña /paluɲa/ | piti /piti/ | kuye /kuje/ |
| पीना | umarta /umaɾta/ | umarta /umaɾta/ | umut /umut/ | umaña /umaɲa/ | umaña /umaɲa/ | xeati /ʂɨati/ | hiʼeka /hiʔeka/ |
| सोना | kanarta /kanaɾta/ | kanarta /kanaɾta/ | kanut /kanut/ | ikiña /iˈkiɲa/ | ikiña /iˈkiɲa/ | oxa /oʂa/ | kutsu /kutsu/ |
| एक | kichik /kitʃik/ | chikichik /tʃikitʃik/ | makichik /makitʃik/ | maya /maja/ | maya /maja/ | westíora /wɨstioɾa/ | xevi /ʃevi/ |
| दो | jimiar /himiaɾ/ | jimiará /himiaɾa/ | jimag /himaɡ/ | paya /paja/ | paxa /paχa/ | rabé /ɾabɨ/ | huta /huˈta/ |
| तीन | kampatam /kampatam/ | menaintiu /menaintʲu/ | kampatum /kampatum/ | kimsa /kimsa/ | kimsa /kimsa/ | kimisha /kimiʃa/ | haika /haika/ |
| चार | aintiuk /aintʲuk/ | aintiuk /aintʲuk/ | ipaksumat /ipaksumat/ | pusi /pusi/ | pushi /puʃi/ | chosko /tʃosko/ | nauka /nauka/ |
| पाँच | ewej /eweh/ | ewej /eweh/ | uweja amua /uwɨha amua/ | phisqa /ˈpʰisqa/ | pichqa /pitʃqa/ | pichika /pitʃika/ | auxɨwi /auʃɨwi/ |
| सौ | pachak /patʃak/ | sian /sian/ | cien /sjen/ | pataka /pataka/ | pachak /patʃak/ | pacha /patʃa/ | xeitsienituyari /ʃeitsienitujari/ |
| नमस्ते | pujamek /puhamek/ | pujamek /puhamek/ | pujámek /puhámɨk/ | kamisaki /kamisaki/ | kamishti /kamiʃti/ | jakon raoma /hakon raoma/ | kekuanenki /kekwanenki/ |
| धन्यवाद | mai-tikut /majtikut/ | yuminsajme /juminsahme/ | see /sɨː/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | yuspaa /juspaː/ | irake /iɾake/ | paʼiwakaitsie /paʔiwakaitsje/ |
| अच्छा | pengker /peŋkeɾ/ | penker /peŋkeɾ/ | pegkeg /pɨɡkɨɡ/ | suma /suma/ | shuma /ʃuma/ | jakon /hakon/ | waxa /waʃa/ |
| नया | yamaram /jamaɾam/ | yamaram /jamaram/ | yamajam /jamaham/ | machaqa /matʃaqa/ | machaqa /matʃaqa/ | bena /bɨna/ | hekwa /hekʷa/ |
| लाल | kapantin /kapantin/ | kapaku /kapaku/ | kapantu /kapantu/ | wila /wila/ | chukapa /tʃukapa/ | joshin /hoʃin/ | +aurawi /ʔaurawi/ |
| सफ़ेद | puju /puhu/ | pujú /puˈhu/ | puju /puhu/ | janqʼu /ˈxaɴqʼu/ | janqʼu /hanqʼu/ | joxo /hoʂo/ | tuxame /tuʃame/ |
| काला | shuwin /ʃuwin/ | mukusa /mukusa/ | bukusea /bukusɨa/ | chʼiyara /tʃʼijara/ | tsʼirara /tsʼiɾaɾa/ | wiso /wiso/ | yɨwime /jɨwime/ |
| हरा | samek /samek/ | sámek /ˈsamek/ | samekbau /samɨkbau/ | chʼuxña /tʃʼuxɲa/ | — | yãkõ /jãkõ/ | siïraïyeme /siɨraɨjeme/ |
इंटरैक्टिव मानचित्र खोलें: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
LangMap का हिस्सा — एक भाषाई विज़ुअलाइज़ेशन परियोजना। यह एक स्थिर, क्रॉल-योग्य सारांश है; इंटरैक्टिव मानचित्र उच्चारण ऑडियो, फ़िल्टर और ग्लोब दृश्य प्रदान करते हैं।
निर्माता Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · LangMap होम