цез мец
Kitsez
Caucasus Kaskazini-Mashariki
Kitsez (kwa jina la asili Цез мец, pia huitwa Dido) ni lugha ya Kaukasia ya Kaskazini-Mashariki ya tawi la Kitsezi, inayozungumzwa na watu wapatao 15,000 katika Wilaya ya Tsuntinsky ya Jamhuri ya Dagestan, Urusi, karibu na mpaka wa Georgia. Kiisimu, Kitsez ni maarufu katika tipolojia ya lugha kwa kuwa na mojawapo ya orodha kubwa zaidi za kesi (case) duniani — takriban maumbo 64 ya kesi yanapohesabiwa pamoja na paradimu zote za nafasi-mwelekeo — yaliyotumika na wanatipolojia Bernard Comrie na Maria Polinsky kama mfano wa kigezo wa mofolojia ya kesi ya kibandiko «iliyokithiri». Sifa nyingine ni pamoja na mpangilio wa ergative-absolutive, orodha kubwa za konsonanti zenye ufaringalishaji na ejektivu, na upatanisho wa ngeli za nomino (ngeli 4). Kihistoria Kitsez kimekuwa lugha isiyoandikwa; enzi ya baada ya Usovieti imeshuhudia ukuzaji wa hati za Kisirili za kijamii zilizoegemea kanuni za Kiavari, lakini hakuna mapokeo makubwa ya kifasihi.
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Kitsez
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Caucasus Kaskazini-Mashariki
| Maana | Kitsez | Kikhvarshi | Kihunzib | Kiavar | Kiandi | Kilak | Kidargwa |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | лъи /ɬi/ | лъа /ɬa/ | лъыᴴ /ɬɨ̃/ | лъим /ɬim/ | лъен /ɬen/ | щин /ɕːin/ | шин /ʃin/ |
| Moto | цӏи /tsʼi/ | цӏа /tsʼa/ | цӏə /tsʼə/ | цӏа /tsʼa/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏу /tsʼu/ | цӏа /tsʼa/ |
| Jua | бухъ /buq/ | бухъ /buqχ/ | бохъ /boqχ/ | бакъ /baqʼ/ | миллӏи /milːi/ | баргъ /barʁ/ | берхӏи /berħi/ |
| Mwezi | буци /butsi/ | буца /butsa/ | боцо /botso/ | моцӏ /motsʼ/ | борцӏцӏо /bortsʼːo/ | барз /barz/ | бац /bats/ |
| Nyota | ца /tsa/ | цӏирис /tsʼiris/ | ца /tsa/ | цӏва /tsʼʷa/ | цӏцӏа /tsʼːa/ | цӏуку /tsʼuku/ | зубари /zubari/ |
| Usiku | нешохӏоси гъуди /neʃoħosi ʁudi/ | нишохо /niʃoho/ | нише /niʃe/ | сордо /sordo/ | релъо /reɬo/ | хьхьу /xːu/ | дуги /duɡi/ |
| Mvua | хъема /qema/ | хъема /qema/ | вəдə /wədə/ | цӏад /tsʼad/ | цӏцӏа /tsʼːa/ | гъарал /ʁaral/ | марка /ˈmarka/ |
| Theluji | иси /isi/ | иса /isa/ | əᴴз /ə̃z/ | гӏазу /ʕazu/ | анзи /anzi/ | марххала /marχːala/ | дяхӏи /daˤħi/ |
| Upepo | лъаци /ɬatsi/ | лъаца /ɬaca/ | за̇лӏе /zɑtɬe/ | гьури /huri/ | мочи /motʃi/ | марч /martʃ/ | дягӏ /daˤʕ/ |
| Udongo | ракь /ratɬʼ/ | чӏида /tʃʼida/ | мызə /mɨzə/ | ракь /ratɬʼ/ | онщи /onʃːi/ | аьрщи /aˤrɕːi/ | гӏянжи /ʕaˤnʒi/ |
| Jiwe | гъуӏл /ʁˤul/ | гъур /ʁur/ | гамачӏ /ɡamatʃʼ/ | гамачӏ /ɡamatʃʼ/ | — | чару /tʃaru/ | къаркъа /qːarqːa/ |
| Mlima | хӏон /ħon/ | гьун /hun/ | гухӏ /ɡuħ/ | мегӏер /meʕer/ | — | зунтту /zuntːu/ | дубура /dubura/ |
| Bahari | ралъад /raɬad/ | ралъад /raɬad/ | ралъад /raɬad/ | ралъад /raɬad/ | релъо /reɬo/ | хьхьири /xːiri/ | урхьу /urxu/ |
| Mama | эни /eni/ | ишу /iʃu/ | ийу /iju/ | эбел /ebel/ | ила /ila/ | нину /ninu/ | неш /neʃ/ |
| Baba | обу /obu/ | обу /obu/ | а̇бу /ɑbu/ | эмен /emen/ | има /ima/ | ппу /pːu/ | дудеш /dudeʃ/ |
| Binti | кид /kid/ | кад /kad/ | кид /kid/ | яс /jas/ | йеши /jeʃi/ | душ /duʃ/ | рурси /rursi/ |
| Mimi | ди /di/ | до /do/ | дə /də/ | дун /dun/ | ден /dẽ/ | на /na/ | ну /nu/ |
| Wewe | ми /mi/ | мо /mo/ | мə /mə/ | мун /mun/ | мин /min/ | ина /ina/ | хӏу /ħu/ |
| Sisi | эли /eli/ | ила /ila/ | илə /ilə/ | нилъ / ниж /niɬ / niʒ/ | илӏил /itɬʼil/ | жува / жу /ʒuwa / ʒu/ | нуша /nuʃa/ |
| Jina | ци /tsi/ | цӏери /tsʼeri/ | ца̇ᴴру /tsɑ̃ru/ | цӏар /tsʼar/ | цӏер /tsʼeːr/ | цӏа /tsʼa/ | у /u/ |
| Mtu | инсан /insan/ | гьадам /hadam/ | инсан /insan/ | гӏадан /ʕadan/ | гьекӏа /hekʼa/ | инсан /insan/ | адам /adam/ |
| Kichwa | къиӏм /qˤʼim/ | къем /qʼem/ | къа̇м /qʼɑm/ | бетӏер /betʼer/ | мийар /mijar/ | бакӏ /bakʼ/ | бекӏ /bekʼ/ |
| Jicho | озури /ozuri/ | эзал /ezal/ | гьаре /hare/ | бер /ber/ | гьаркӏо /harkʼo/ | я /ja/ | хӏули /ħuli/ |
| Sikio | ахӏа /aħa/ | агьи /ahi/ | аᴴгъа /aⁿɣa/ | гӏин /ʕin/ | гьантӏикӏа /hantʼikʼa/ | вичӏи /witʃʼi/ | лихӏи /liħi/ |
| Pua | маӏли /mˤali/ | мани /mani/ | мару /maru/ | мегӏер /meʕer/ | магьар /mahar/ | май /maj/ | къянкъ /qːaˤnqː/ |
| Mdomo | гьахъу /haqu/ | гьутӏ /hutʼ/ | шикӏу /ʃikʼu/ | кӏал /kʼal/ | кӏол /kʼol/ | кьацӏ /qʼatsʼ/ | мухӏли /muħli/ |
| Jino | кӏицу /kʼitsu/ | сыл /səl/ | сылə /sɨlə/ | ца /tsa/ | сол /sol/ | ккарччи /kːartʃːi/ | цула /tsula/ |
| Ulimi | мец /mets/ | мец /mets/ | мыц /mɨts/ | мацӏ /matsʼ/ | мицӏцӏи /mitsʼːi/ | маз /maz/ | лезми /lezmi/ |
| Mkono | рекьа /retɬʼa/ | лекьа /leʟ̌a/ | коро /koro/ | квер /kʷer/ | рекьа /rekʼa/ | бартка /bartka/ | някъ /naˤqː/ |
| Mguu | рори /rori/ | гьуду /hudu/ | гьале /hale/ | хӏетӏе /ħjetʼje/ | чукӏа /tʃukʼa/ | чӏанччан /tʃʼantʃːan/ | кьяш /qʼaˤʃ/ |
| Moyo | рокӏу /rokʼu/ | локӏва /lokʼʷa/ | ра̇кӏу /rɑkʼu/ | ракӏ /rakʼ/ | рокӏо /rokʼo/ | дакӏ /dakʼ/ | уркӏи /urkʼi/ |
| Mfupa | лӏуза /tɬuza/ | лӏазал /ɬazal/ | лӏора /ɬora/ | ракьа /ratɬʼa/ | рокьи /rotɬʼi/ | ттаркӏ /tːarkʼ/ | лига /liɡa/ |
| Damu | ийо /ijo/ | икъо /eqʼo/ | гьаᴴй /hãj/ | би /bi/ | гьин /hin/ | оь /oˤ/ | хӏи /ħi/ |
| Upendo | уйла /ujla/ | гокъа /ɡoqʼa/ | — /—/ | рокьи /rotɬʼi/ | — /—/ | ччан /tʃːan/ | дигай /diɡaj/ |
| Mti | гъун /ʁun/ | гъван /ʁʷan/ | хоᴴхе /χõχe/ | гъветӏ /ʁʷetʼ/ | рикьва /riqʷːa/ | мурхь /murx/ | галга /ɡalɡa/ |
| Mbwa | гъваӏй /ʁʷˤaj/ | гъве /ʁʷe/ | вə /wə/ | гьой /hoj/ | хвай /χʷaj/ | ккаччи /kːatʃːi/ | хя /xaˤ/ |
| Paka | кӏетӏу /kʼetʼu/ | — /—/ | — /—/ | кету /ketu/ | — /—/ | ччиту /tʃːitu/ | гата /ɡata/ |
| Samaki | бесуро /besuro/ | чугӏа /tʃuʕa/ | бысə /bɨsə/ | ччугӏа /tʃːuʕa/ | хвами /χwami/ | чавахъ /tʃawaqχ/ | бялихъ /baˤliq/ |
| Ndege | агъи /aʁi/ | кӏеца /kʼetsa/ | чӏехъ /tʃʼeq/ | хӏинчӏ /ħintʃʼ/ | щеким /ʃːekim/ | лелуххи /leluχːi/ | арцан /artsan/ |
| Kipepeo | кьандилу /tɬʼandilu/ | гъогъонтӏу /ʁoʁontʼu/ | папатӏу /papatʼu/ | кӏалкӏучӏ /kʼalkʼutʃʼ/ | чӏемерчӏа /tʃʼemertʃʼa/ | чӏимучӏали /tʃʼimutʃʼali/ | къабулдан /qːabuldan/ |
| Yai | кӏенечӏ /kʼenetʃʼ/ | кӏемечӏ /kʼemetʃʼ/ | хъохъла /qoqla/ | хоно /xono/ | кӏоркӏон /kʼorkʼon/ | ккунук /kːunuk/ | гидгари /ɡidɡari/ |
| Dubu | зе /ze/ | зе /ze/ | сы /sɨ/ | ци /tsi/ | сей /sej/ | цуша /tsuʃa/ | синка /sinka/ |
| Farasi | гулу /ɡulu/ | сайро /sajro/ | сəрйо /sərjo/ | чу /tʃu/ | кӏоту /kʼotu/ | чу /tʃu/ | урчи /urtʃi/ |
| Nyumba | гъуӏткӏу /ʁˤutkʼu/ | ахъ /aq/ | хъохъо /qoqo/ | рукъ /ruqʼ/ | хъоро /qʼoro/ | къатта /qʰːatːa/ | хъали /qali/ |
| Maziwa | гъаӏ /ʁˤa/ | гъи /ʁi/ | гьиᴴ /hĩ/ | рахь /rax/ | шив /ʃiv/ | накӏ /nakʼ/ | ниъ /niʔ/ |
| Asali | нуци /nutsi/ | нуца /nutsa/ | нуцу /nutsu/ | гьоцӏцӏо /hotsʼːo/ | гьунцӏцӏи /huntsʼːi/ | ницӏ /nitsʼ/ | варъа /warʔa/ |
| Chumvi | цийо /tsijo/ | цийо /tsijo/ | цаᴴ /tsã/ | цӏам /tsʼam/ | цӏцӏон /tsʼːon/ | цӏву /tsʼʷu/ | зе /ze/ |
| Mvinyo | ша /ʃa/ | чагъир /tʃaʁir/ | гъино /ʁino/ | чагъир /tʃaʁir/ | чагъир /tʃaʁir/ | чахир /tʃaχir/ | чягъир /tʃaˤʁir/ |
| Chuma | гер /ɡer/ | кел /kel/ | кил /kil/ | махх /maxː/ | ккуб /kːub/ | мах /maχ/ | мегь /meh/ |
| Gurudumu | аӏгъур /aˤʁur/ | гъабал /ʁabal/ | гьа̇бур /hɑbur/ | гьакибер /hakiber/ | чӏуриги /tʃʼuriɡi/ | нигь /nih/ | хӏула /ħula/ |
| Hariri | дарай /daraj/ | дарай /daraj/ | дарай /daraj/ | дарай /daraj/ | чиллай /tʃilːaj/ | сими /simi/ | дарай /daraj/ |
| Kitabu | тӏек /tʼek/ | гьише /hiʃe/ | тӏехь /tʼex/ | тӏехь /tʼex/ | хуча /χutʃa/ | лу /lu/ | жуз /ʒuz/ |
| Kula | иша /iʃa/ | лацӏа /latsʼa/ | мухъа /muqχa/ | кваназе /kʷanaze/ | икъвин /iqʷːin/ | канан /kanan/ | укес /ukes/ |
| Kunywa | хӏалӏа /ħatɬa/ | цӏода /tsʼoda/ | хулӏа /χuɬa/ | гьекъезе /heqʼeze/ | игьин /ihin/ | хӏачӏан /ħatʃʼan/ | бержес /berʒes/ |
| Kulala | кеца /ketsa/ | лӏеса /ɬesa/ | бутӏа /butʼa/ | кьижизе /tɬʼiʒize/ | кьихинну /tɬʼiχinːu/ | шанан /ʃanan/ | усес /uses/ |
| Moja | сис /sis/ | гьас /has/ | гьəᴴс /hə̃s/ | цо /tso/ | цеб /tseb/ | ца /tsa/ | ца /tsa/ |
| Mbili | къаӏно /qˤʼano/ | къӏано /qˤʼano/ | къану /qʼanu/ | кӏиго /kʼiɡo/ | чӏеди /tʃʼedi/ | кӏива /kʼiwa/ | кӏел /kʼel/ |
| Tatu | лъоӏно /ɬoˤno/ | лъона /ɬona/ | лъа̇на /ɬɑna/ | лъабго /ɬabɡo/ | лъобгу /ɬobɡu/ | шанма /ʃanma/ | хӏябал /ħaˤbal/ |
| Nne | уйно /ujno/ | укъен /uqʼen/ | окъен /oqʼen/ | ункъо /unqʼo/ | богъогу /boʁoɡu/ | мукьва /muqʼwa/ | авал /awal/ |
| Tano | лъено /ɬeno/ | лъена /ɬena/ | лъино /ɬino/ | щуго /ʃːuɡo/ | иншдугу /inʃːduɡu/ | ххюва /χːjuwa/ | шел /ʃel/ |
| Mia | бишон /biʃon/ | бешону /beʃonu/ | гьəᴴсчӏитӏ /hə̃stʃʼitʼ/ | нусго /nusɡo/ | бешонугу /beʃonuɡu/ | ттуршва /tːurʃwa/ | даршал /darʃal/ |
| Habari | салам /salam/ | — /—/ | — /—/ | ворчӏами /wortʃʼami/ | — /—/ | салам /salam/ | салам /salam/ |
| Asante | баркалла /barkalːa/ | — /—/ | — /—/ | баркала /baɾkala/ | — /—/ | барчаллагь /bartʃalːah/ | баркалла /barkalːa/ |
| Nzuri | игу /iɡu/ | логу /loɡu/ | кӏотӏу /kʼotʼu/ | лъикӏаб /ɬikʼab/ | шув /ʃuv/ | хъинсса /qʰinsːa/ | гӏяхӏси /ʕaˤħsi/ |
| Mpya | эцӏну /etsʼnu/ | эцӏну /etsʼnu/ | ыцӏу /ɨtsʼu/ | цӏияб /tsʼijab/ | цӏив /tsʼiv/ | цӏусса /tsʼusːa/ | сагаси /saɡasi/ |
| Nyekundu | цӏуда /tsʼuda/ | утӏана /utʼana/ | цӏунду /tsʼundu/ | багӏараб /baʕarab/ | гьири /hiri/ | ятӏулсса /jatʼulsːa/ | хӏунтӏена /ħuntʼena/ |
| Nyeupe | алукӏа /alukʼa/ | алукӏа /alukʼa/ | гьалду /haldu/ | хъахӏаб /qaħab/ | гьацӏа /hatsʼa/ | кӏяласса /kʼjalasːa/ | цӏуба /tsʼuba/ |
| Nyeusi | хъаӏба /qˤaba/ | каба /kaba/ | цӏəдилу /tsʼədilu/ | чӏегӏераб /tʃʼeʕerab/ | бечӏедир /betʃʼedir/ | лухӏисса /luħisːa/ | цӏудара /tsʼudara/ |
| Kijani | цӏицӏира /tsʼitsʼira/ | хъаилӏе /qʼaiˈlʼe/ | ничду /nitʃdu/ | гӏурччинаб /ʕurtʃːinab/ | хочи /χotʃi/ | щюлисса /ɕːjulisːa/ | шиниша /ʃiniʃa/ |
| Buluu | нига /ˈniɡa/ | хъаилӏе /qʼaiˈlʼe/ | гьасас (кьер) /haˈsas/ | хъахӏилаб /qaħilab/ | решинкьелӏи /reʃinkʼeˈlːi/ | някӏсса /njakʼsːa/ | хьанцӏа /xanˈtsʼa/ |
| Kekeo | куку /kuku/ | куку /kuku/ | кӏукӏутӏо /kʼukʼutʼo/ | гагу /ɡaɡu/ | гиггу /ɡiɡːu/ | ччикку /tʃːikːu/ | гегуг /ɡeɡuɡ/ |
| Chai | чай /tʃaj/ | — | — | чай /tʃaj/ | — | чяй /tʃjaj/ | чай /tʃaj/ |
| Sukari | чакар /tʃakar/ | чакар /tʃakar/ | чакар /tʃakar/ | чакар /tʃakar/ | чакар /tʃakar/ | качар /katʃar/ | чакар /tʃakar/ |
Ukurasa 1/10
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap