ภาษาจอร์เจีย (ქართული ผู้พูดราว 3.8 ล้านคน) เป็นภาษาที่ใหญ่ที่สุดในบรรดาภาษาคาร์ตเวเลียนสี่ภาษาของคอเคซัสใต้ ภาษานี้ยอมให้พยัญชนะซ้อนกันได้มากที่ต้นคำ ตัวอย่างคลาสสิกคือ gvprtskvni (გვფრცქვნი) "เธอปอกเปลือกพวกเรา" ซึ่งมีพยัญชนะแปดตัว g-v-p-r-ts-k-v-n แล้วจึงตามด้วยสระเพียงตัวเดียว ภาษาจอร์เจียเขียน ts ด้วยตัวอักษรตัวเดียวคือ ც คำนี้จึงมีตัวอักษรเก้าตัวและพยัญชนะแปดตัว
พยัญชนะเหล่านี้มาจากไหน
พยัญชนะที่ซ้อนกันยาวเหยียดนี้เกิดจากไวยากรณ์ ไม่ได้อยู่ในรากศัพท์มาแต่แรก รากคำกริยาที่หมายถึงการปอกเปลือกคือ prtskvn- (คำนามกริยาของมันคือ prtskvna, ფრცქვნა) เมื่อเติมอุปสรรคประธานบุรุษที่หนึ่ง v- และปัจจัยกาลปัจจุบัน -i จะได้ v-prtskvn-i "ฉันปอกเปลือกมัน" ถ้าแทน v- ด้วยอุปสรรคกรรมบุรุษที่หนึ่งพหูพจน์ gv- และไม่ทำเครื่องหมายประธานบุรุษที่สองเอกพจน์ตามแบบของภาษาจอร์เจีย ผลลัพธ์คือ gv-prtskvn-i "เธอปอกเปลือกพวกเรา" รูปแบบเดียวกันนี้ให้คำ gvts'vrtni (გვწვრთნი) "เธอฝึกพวกเรา" ซึ่งมีพยัญชนะเจ็ดตัว ส่วนคำนามที่สร้างจากรากนั้น คือ mts'vrtneli (მწვრთნელი) "ผู้ฝึกสอน" (m- + ts'vrtn + -el-i) ขึ้นต้นด้วยพยัญชนะหกตัว
กลุ่มพยัญชนะกลมกลืน
เสียงกักและเสียงกักเสียดแทรกในภาษาจอร์เจียแบ่งเป็นสามชุด ได้แก่ เสียงก้อง (b, d, g) เสียงพ่นลม (pʰ, tʰ, kʰ) และเสียงอีเจกทีฟ (p', t', k') กลุ่มพยัญชนะสองตัวชุดหนึ่งที่เรียกว่ากลุ่มพยัญชนะกลมกลืน (harmonic clusters) จับคู่พยัญชนะตำแหน่งหน้า (ริมฝีปาก ฟัน หรือปุ่มเหงือก-เพดานแข็ง) กับพยัญชนะตำแหน่งหลัง (เพดานอ่อนหรือลิ้นไก่) จากชุดเดียวกัน ตัวอย่างเช่น bg ใน bgera (ბგერა) "เสียง" tsʰx ใน tsʰxovreba (ცხოვრება) "ชีวิต" และ ts'q' ที่เป็นอีเจกทีฟทั้งคู่ใน ts'q'ali (წყალი) "น้ำ" ลำดับถูกกำหนดตายตัวจากหน้าไปหลัง bg ปรากฏเป็นกลุ่มพยัญชนะกลมกลืนได้ แต่ gb ไม่ได้
เพราะกลุ่มพยัญชนะกลมกลืนมีแบบแผนสม่ำเสมอมาก จึงเคยมีคนวิเคราะห์ว่ามันเป็นเสียงซับซ้อนหน่วยเดียว ไอโออานา คิโตรัน (Ioana Chitoran) ทดสอบเรื่องนี้ด้วยวิธีทางกลสัทศาสตร์ในวารสาร Phonology (1998) เธอพบเสียงระเบิดตอนปล่อยลมที่ได้ยินได้ระหว่างพยัญชนะทั้งสองตัว และข้อมูลไม่สนับสนุนการวิเคราะห์ว่าเป็นส่วนเสียงหน่วยเดียว ในงานวิจัยที่ใช้เครื่องวัดสนามแม่เหล็ก (magnetometer) ซึ่งตีพิมพ์ใน Papers in Laboratory Phonology 7 (2002) คิโตรัน หลุยส์ โกลด์สตีน (Louis Goldstein) และแดนี เบิร์ด (Dani Byrd) พบว่าลำดับเสียงกักจากหน้าไปหลังซ้อนทับกันมากกว่าลำดับจากหลังไปหน้า พวกเขาอธิบายว่า เมื่อเสียงกักตัวที่สองเกิดลึกเข้าไปข้างหลัง ก็ซ้อนกับตัวแรกได้โดยไม่กลบเสียงปล่อยลมของตัวแรก
แผนที่แสดงให้เห็นว่ากลุ่มพยัญชนะในคำว่า "น้ำ" เก่าแก่ย้อนไปได้ไกลเพียงใด ภาษามิงเกรเลียมี წყარი ที่มี ts'q' แบบเดียวกัน ภาษาลาซมี წკარი ซึ่งใช้เสียงเพดานอ่อนแทนเสียงลิ้นไก่ และรูปสืบสร้างของภาษาคาร์ตเวเลียนดั้งเดิมคือ *c̣q̇al- ส่วนภาษาสวานใช้คำที่ไม่ได้มีรากเดียวกันคือ ლიც คำว่า "ไฟ" ในภาษาจอร์เจีย tsʰetsʰxli (ცეცხლი) มีคู่พยัญชนะกลมกลืนแบบพ่นลม tsʰx อยู่ด้วย
อักษรที่ไม่มีตัวพิมพ์ใหญ่-เล็ก
คำทั้งหมดนี้เขียนด้วยอักษรมเฮดรูลี ซึ่งปรากฏครั้งแรกในคริสต์ศตวรรษที่ 10 และมีตัวอักษร 33 ตัวในการใช้ปัจจุบัน อักษรนี้ไม่มีตัวพิมพ์ใหญ่ ประโยคและชื่อเฉพาะขึ้นต้นด้วยรูปอักษรแบบเดียวกับส่วนอื่นทั้งหมด อักษรอาซอมตาวรูลีที่เก่ากว่า ซึ่งมีหลักฐานตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 5 ยังคงใช้อยู่ในศาสนจักร ช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 ถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 นักเขียนบางคนทำตามแบบอักษรละตินและอักษรซีริลลิก โดยใช้รูปอักษรมตาวรูลีเป็นตัวพิมพ์ใหญ่ของคำนามเฉพาะและคำแรกของประโยค แต่ธรรมเนียมนี้อยู่ได้ไม่นาน ปัจจุบันมตาวรูลีใช้กับหัวเรื่องที่เป็นตัวพิมพ์ใหญ่ทั้งหมด ป้าย และจารึก ไม่เคยใช้เป็นตัวพิมพ์ใหญ่ตัวแรกของคำ
สิ่งที่เปลี่ยนในทศวรรษ 2010 คือการเข้ารหัสในคอมพิวเตอร์ ไม่ใช่วิธีเขียนหนังสือของชาวจอร์เจีย ยูนิโค้ด 11.0 ซึ่งเผยแพร่เมื่อวันที่ 5 มิถุนายน 2018 ได้เพิ่มตัวพิมพ์ใหญ่มตาวรูลี 46 ตัว และกำหนดการแปลงเป็นตัวพิมพ์ใหญ่ให้อักษรมเฮดรูลีทุกตัว ซอฟต์แวร์ที่ตั้งค่าเป็นตัวพิมพ์ใหญ่ทั้งหมดจึงแปลง ქართული เป็น ᲥᲐᲠᲗᲣᲚᲘ ได้แล้ว ยูนิโค้ดไม่ได้กำหนดการแปลงแบบ titlecase จากมเฮดรูลีเป็นมตาวรูลี คำสั่ง "ขึ้นต้นด้วยตัวพิมพ์ใหญ่" จึงไม่เปลี่ยนคำภาษาจอร์เจียเลย ในปี 2016 ยูเนสโกได้ขึ้นทะเบียนวัฒนธรรมที่ยังมีชีวิตของอักษรจอร์เจียทั้งสามแบบไว้ในบัญชีมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้
| มเฮดรูลี | มตาวรูลี | อาซอมตาวรูลี | ชื่อ |
|---|---|---|---|
| ა | Ა | Ⴀ | ani (a) |
| ბ | Ბ | Ⴁ | bani (b) |
| გ | Გ | Ⴂ | gani (g) |
| დ | Დ | Ⴃ | doni (d) |
| ე | Ე | Ⴄ | eni (e) |