Нохчийн мотт
चेचन
पूर्वोत्तर कॉकेशियन (नाख)
चेचन (нохчийн мотт noxçiyn mott) सबसे बड़ी उत्तर-पूर्वी काकेशियाई भाषा है, जिसके लगभग 20 लाख बोलने वाले हैं — मुख्यतः रूस के चेचन गणराज्य में, तथा चेचन युद्धों (1994-96, 1999-2009) के बाद यूरोप (ऑस्ट्रिया, जर्मनी, नॉर्वे), तुर्की, मध्य पूर्व और मध्य एशिया में बने बड़े प्रवासी समुदायों में। इसका व्यंजन-भंडार उल्लेखनीय रूप से जटिल है (लगभग 50 व्यंजन), जिसमें उत्क्षेपी, ग्रसनी और कंठ्य स्पर्श ध्वनियाँ हैं; साथ ही आठ तक कारकों वाली असामान्य कारक व्यवस्था और छह वर्गों की संज्ञा-लिंग व्यवस्था। चेचन्या में यह रूसी के साथ सह-राजभाषा है। इंगुश की सहोदर — निकट संबंध के बावजूद दोनों परस्पर बोधगम्य नहीं हैं।
कहाँ बोली जाती है
चेचन में 87 मूल शब्द
स्रोत
शब्दों की तुलना
इसी वर्गीकरण की भाषाओं से तुलना: पूर्वोत्तर कॉकेशियन (नाख)
| अर्थ | चेचन | इंगुश | बात्स भाषा | अवार | त्सेज़ | लाक | अंदी भाषा |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| पानी | хи /xi/ | хий /xiː/ | ხი /xi/ | лъим /ɬim/ | лъи /ɬi/ | щин /ɕːin/ | лъен /ɬen/ |
| आग | цӏе /tsʼe/ | цӏи /tsʼi/ | წე /tsʼe/ | цӏа /tsʼa/ | цӏи /tsʼi/ | цӏу /tsʼu/ | цӏай /tsʼaj/ |
| सूरज | малх /malx/ | малх /maːlx/ | მათხ /matx/ | бакъ /baqʼ/ | бухъ /buq/ | баргъ /barʁ/ | миллӏи /milːi/ |
| चाँद | бутт /butː/ | бутт /butː/ | ბუთთ /butː/ | моцӏ /motsʼ/ | буци /butsi/ | барз /barz/ | борцӏцӏо /bortsʼːo/ |
| तारा | седа /seda/ | седкъа /sedqʼa/ | — /—/ | цӏва /tsʼʷa/ | ца /tsa/ | цӏуку /tsʼuku/ | цӏцӏа /tsʼːa/ |
| रात | буьйса /bujsa/ | бийса /biːsɑ/ | ბუჲსა /bujsa/ | сордо /sordo/ | нешохӏоси гъуди /neʃoħosi ʁudi/ | хьхьу /xːu/ | релъо /reɬo/ |
| बारिश | догӏа /ˈdoʁa/ | догӏа /ˈdoʁa/ | ყარ /qʼar/ | цӏад /tsʼad/ | хъема /qema/ | гъарал /ʁaral/ | цӏцӏа /tsʼːa/ |
| बर्फ़ | ло /lo/ | лоа /lɔ̯ɑ/ | ლავ /law/ | гӏазу /ʕazu/ | иси /isi/ | марххала /marχːala/ | анзи /anzi/ |
| हवा | мох /mox/ | мух /mux/ | მოხ /moːx/ | гьури /huri/ | лъаци /ɬatsi/ | марч /martʃ/ | мочи /motʃi/ |
| मिट्टी | латта /latta/ | лаьтта /lɛ̯atta/ | ჲობსტ /jobstʼ/ | ракь /ratɬʼ/ | ракь /ratɬʼ/ | аьрщи /aˤrɕːi/ | онщи /onʃːi/ |
| पत्थर | тӏулг /tʼulɡ/ | кхера /ˈqie̯ra/ | ჴერ /qer/ | гамачӏ /ɡamatʃʼ/ | гъуӏл /ʁˤul/ | чару /tʃaru/ | — |
| पहाड़ | лам /lam/ | лоам /lɔ̯ɑm/ | ლამ /lam/ | мегӏер /meʕer/ | хӏон /ħon/ | зунтту /zuntːu/ | — |
| समुद्र | хӏорд /hord/ | форд /ford/ | ზღვა /zɣva/ | ралъад /raɬad/ | ралъад /raɬad/ | хьхьири /xːiri/ | релъо /reɬo/ |
| माता | нана /nana/ | нана /naːna/ | ნან /nan/ | эбел /ebel/ | эни /eni/ | нину /ninu/ | ила /ila/ |
| पिता | да /da/ | да /daː/ | დად /dad/ | эмен /emen/ | обу /obu/ | ппу /pːu/ | има /ima/ |
| बेटी | йоӏ /joʕ/ | йоӏ /i̯oʕ/ | — | яс /jas/ | кид /kid/ | душ /duʃ/ | йеши /jeʃi/ |
| मैं | со /sʷo/ | со /so/ | სო /so/ | дун /dun/ | ди /di/ | на /na/ | ден /dẽ/ |
| तुम | хьо /ʜʷo/ | хьо /ħo/ | ჰʼო /ħo/ | мун /mun/ | ми /mi/ | ина /ina/ | мин /min/ |
| हम | вай / тхо /vaj / txʷo/ | вай / тхо /waj / txo/ | ვაი / ვე /vaj / ve/ | нилъ / ниж /niɬ / niʒ/ | эли /eli/ | жува / жу /ʒuwa / ʒu/ | илӏил /itɬʼil/ |
| नाम | цӏе /tsʼe/ | цӏи /tsʼi/ | წე /tsʼe/ | цӏар /tsʼar/ | ци /tsi/ | цӏа /tsʼa/ | цӏер /tsʼeːr/ |
| व्यक्ति | стаг /staɡ/ | саг /saɡ/ | ადმიაჼ /admiã/ | гӏадан /ʕadan/ | инсан /insan/ | инсан /insan/ | гьекӏа /hekʼa/ |
| सिर | корта /korta/ | корта /kuo̯rta/ | ქორთო /korto/ | бетӏер /betʼer/ | къиӏм /qˤʼim/ | бакӏ /bakʼ/ | мийар /mijar/ |
| आँख | бӏаьрг /bˤæɾɡ/ | бӏарг /bʕarɡ/ | ბჵარკ /bħarkʼ/ | бер /ber/ | озури /ozuri/ | я /ja/ | гьаркӏо /harkʼo/ |
| कान | лерг /lerɡ/ | лерг /lerɡ/ | ლარკ /larkʼ/ | гӏин /ʕin/ | ахӏа /aħa/ | вичӏи /witʃʼi/ | гьантӏикӏа /hantʼikʼa/ |
| नाक | мара /mara/ | мераж /meraʒ/ | მარლʻო /marɬo/ | мегӏер /meʕer/ | маӏли /mˤali/ | май /maj/ | магьар /mahar/ |
| मुँह | бага /baɡa/ | бага /baɡa/ | ბაქ /bak/ | кӏал /kʼal/ | гьахъу /haqu/ | кьацӏ /qʼatsʼ/ | кӏол /kʼol/ |
| दाँत | церг /tserɡ/ | царг /tsarɡʲ/ | ცარკ /tsarkʼ/ | ца /tsa/ | кӏицу /kʼitsu/ | ккарччи /kːartʃːi/ | сол /sol/ |
| जीभ | мотт /motː/ | мотт /motː/ | მოტტ /motʼː/ | мацӏ /matsʼ/ | мец /mets/ | маз /maz/ | мицӏцӏи /mitsʼːi/ |
| हाथ | куьг /kyɡ/ | кулг /kulɡʲ/ | ქო /ko/ | квер /kʷer/ | рекьа /retɬʼa/ | бартка /bartka/ | рекьа /rekʼa/ |
| पैर | ког /koɡ/ | ког /koɡ/ | ქოკ /kokʼ/ | хӏетӏе /ħjetʼje/ | рори /rori/ | чӏанччан /tʃʼantʃːan/ | чукӏа /tʃukʼa/ |
| दिल | дог /doɡ/ | дог /doɡ/ | დოკ /dokʼ/ | ракӏ /rakʼ/ | рокӏу /rokʼu/ | дакӏ /dakʼ/ | рокӏо /rokʼo/ |
| हड्डी | даьӏахк /dæʕaxk/ | тӏехк /tʼexk/ | ძოლ /dzol/ | ракьа /ratɬʼa/ | лӏуза /tɬuza/ | ттаркӏ /tːarkʼ/ | рокьи /rotɬʼi/ |
| खून | цӏий /tsʼiː/ | цӏий /tsʼiː/ | წეჲგი /tsʼejɡi/ | би /bi/ | ийо /ijo/ | оь /oˤ/ | гьин /hin/ |
| टट्टी | бид /bid/ | бид /bid/ | ბიტ /bitʼ/ | — | — | — | — |
| प्रेम | безам /bezam/ | безам /bezam/ | — /—/ | рокьи /rotɬʼi/ | уйла /ujla/ | ччан /tʃːan/ | — /—/ |
| पेड़ | дитт /ditː/ | га /ɡa/ | ხეჼ /xẽ/ | гъветӏ /ʁʷetʼ/ | гъун /ʁun/ | мурхь /murx/ | рикьва /riqʷːa/ |
| कुत्ता | жӏаьла /ʒˤæla/ | жӏали /ʒˤaliː/ | ფჰʼუ /pħu/ | гьой /hoj/ | гъваӏй /ʁʷˤaj/ | ккаччи /kːatʃːi/ | хвай /χʷaj/ |
| बिल्ली | цициг /tsitsiɡ/ | циск /tsiskʲ/ | ციცო /tsitso/ | кету /ketu/ | кӏетӏу /kʼetʼu/ | ччиту /tʃːitu/ | — /—/ |
| मछली | чӏара /tʃʼaːra/ | чкъаьра /tʃʼqχʼe̯æːra/ | ჭარე /tʃʼare/ | ччугӏа /tʃːuʕa/ | бесуро /besuro/ | чавахъ /tʃawaqχ/ | хвами /χwami/ |
| पक्षी | олхазар /olxazar/ | оалхазар /ɔ̯alxazar/ | — | хӏинчӏ /ħintʃʼ/ | агъи /aʁi/ | лелуххи /leluχːi/ | щеким /ʃːekim/ |
| तितली | полла /polːə/ | кӏормац /kʼormats/ | — | кӏалкӏучӏ /kʼalkʼutʃʼ/ | кьандилу /tɬʼandilu/ | чӏимучӏали /tʃʼimutʃʼali/ | чӏемерчӏа /tʃʼemertʃʼa/ |
| अंडा | хӏоа /ħoːa/ | фуъ /fuʔ/ | გაგაჼ /ɡaɡã/ | хоно /xono/ | кӏенечӏ /kʼenetʃʼ/ | ккунук /kːunuk/ | кӏоркӏон /kʼorkʼon/ |
| भालू | ча /tʃa/ | ча /tʃa/ | ჩა /tʃa/ | ци /tsi/ | зе /ze/ | цуша /tsuʃa/ | сей /sej/ |
| घोड़ा | говр /ɡowr/ | говр /ɡou̯r/ | დოჼ /dõ/ | чу /tʃu/ | гулу /ɡulu/ | чу /tʃu/ | кӏоту /kʼotu/ |
| घर | цӏа /tsʼa/ | цӏа /tsʼa/ | წა /tsʼa/ | рукъ /ruqʼ/ | гъуӏткӏу /ʁˤutkʼu/ | къатта /qʰːatːa/ | хъоро /qʼoro/ |
| दूध | шура /ʃura/ | шура /ʃura/ | შურ /ʃur/ | рахь /rax/ | гъаӏ /ʁˤa/ | накӏ /nakʼ/ | шив /ʃiv/ |
| शहद | моз /moz/ | моз /modz/ | მოწ /motsʼ/ | гьоцӏцӏо /hotsʼːo/ | нуци /nutsi/ | ницӏ /nitsʼ/ | гьунцӏцӏи /huntsʼːi/ |
| नमक | туьха /tyxa/ | тух /tux/ | თუჲხი̆ /tujxi/ | цӏам /tsʼam/ | цийо /tsijo/ | цӏву /tsʼʷu/ | цӏцӏон /tsʼːon/ |
| वाइन | чагӏар /tʃaʁar/ | чагӏар /tʃaʁar/ | ვეჼ /vẽ/ | чагъир /tʃaʁir/ | ша /ʃa/ | чахир /tʃaχir/ | чагъир /tʃaʁir/ |
| चावल | дуга /duɡa/ | дуга /duɡa/ | — | пиринчӏ /pirintʃʼ/ | — | ппиринж /pːirinʒ/ | пиринчӏи /pirintʃʼi/ |
| चॉकलेट | шоколад /ʃokoˈlad/ | — | — | — | — | — | — |
| लोहा | эчиг /etʃiɡ/ | аьшк /ɛ̯aʃkʲ/ | ჺაჲჰკი /ʕajhkʼi/ | махх /maxː/ | гер /ɡer/ | мах /maχ/ | ккуб /kːub/ |
| पहिया | чкъург /tʃqʼurɡ/ | чарх /tʃarx/ | ბორბალ /borbal/ | гьакибер /hakiber/ | аӏгъур /aˤʁur/ | нигь /nih/ | чӏуриги /tʃʼuriɡi/ |
| रेशम | дари /daːri/ | даьри /dæri/ | — | дарай /daraj/ | дарай /daraj/ | сими /simi/ | чиллай /tʃilːaj/ |
| किताब | жайна /ʒajna/ | китаб /kitab/ | — | тӏехь /tʼex/ | тӏек /tʼek/ | лу /lu/ | хуча /χutʃa/ |
| खाना | даа /daː/ | даа /daː/ | ჲაა /jaː/ | кваназе /kʷanaze/ | иша /iʃa/ | канан /kanan/ | икъвин /iqʷːin/ |
| पीना | мала /mala/ | мала /mala/ | მალʻაჼ /maɬã/ | гьекъезе /heqʼeze/ | хӏалӏа /ħatɬa/ | хӏачӏан /ħatʃʼan/ | игьин /ihin/ |
| सोना | вижа /viʒa/ | вижа /viʒa/ | — | кьижизе /tɬʼiʒize/ | кеца /ketsa/ | шанан /ʃanan/ | кьихинну /tɬʼiχinːu/ |
| एक | цхьа /tsʜa/ | цаӏ /tsaʕ/ | ცჰʼა /tsħa/ | цо /tso/ | сис /sis/ | ца /tsa/ | цеб /tseb/ |
| दो | шиъ /ʃiʔ/ | шиъ /ʃiʔ/ | ში /ʃi/ | кӏиго /kʼiɡo/ | къаӏно /qˤʼano/ | кӏива /kʼiwa/ | чӏеди /tʃʼedi/ |
| तीन | кхоъ /qoʔ/ | кхоъ /qoʔ/ | ჴო /qo/ | лъабго /ɬabɡo/ | лъоӏно /ɬoˤno/ | шанма /ʃanma/ | лъобгу /ɬobɡu/ |
| चार | диъ /diʔ/ | диъ /diʔ/ | დჵივჸ /dħivʔ/ | ункъо /unqʼo/ | уйно /ujno/ | мукьва /muqʼwa/ | богъогу /boʁoɡu/ |
| पाँच | пхиъ /pxiʔ/ | пхиъ /pxiʔ/ | ფხი /pxi/ | щуго /ʃːuɡo/ | лъено /ɬeno/ | ххюва /χːjuwa/ | иншдугу /inʃːduɡu/ |
| सौ | бӏе /bæː/ | бӏаь /bʕæ/ | ბაჰʼ /baħ/ | нусго /nusɡo/ | бишон /biʃon/ | ттуршва /tːurʃwa/ | бешонугу /beʃonuɡu/ |
| नमस्ते | маршалла /maɾʃalːa/ | моаршал /moaɾʃal/ | ვუჲ /vuj/ | ворчӏами /wortʃʼami/ | салам /salam/ | салам /salam/ | — /—/ |
| धन्यवाद | баркалла /baɾkalːa/ | баркал /baɾkal/ | მადლობელ ვალ /madlobel val/ | баркала /baɾkala/ | баркалла /barkalːa/ | барчаллагь /bartʃalːah/ | — /—/ |
| अच्छा | дика /dika/ | дика /dika/ | — /—/ | лъикӏаб /ɬikʼab/ | игу /iɡu/ | хъинсса /qʰinsːa/ | шув /ʃuv/ |
| नया | керла /kerla/ | керда /kerda/ | ცʼინი̆ /tsʼini/ | цӏияб /tsʼijab/ | эцӏну /etsʼnu/ | цӏусса /tsʼusːa/ | цӏив /tsʼiv/ |
| लाल | цӏен /tsʼen/ | цӏе /tsʼiːe̯/ | წეგეჼ /tsʼeɡẽ/ | багӏараб /baʕarab/ | цӏуда /tsʼuda/ | ятӏулсса /jatʼulsːa/ | гьири /hiri/ |
| सफ़ेद | кӏайн /kʼajn/ | кӏай /kʼaj/ | კʼუჲნ /kʼujĩ/ | хъахӏаб /qaħab/ | алукӏа /alukʼa/ | кӏяласса /kʼjalasːa/ | гьацӏа /hatsʼa/ |
| काला | ӏаьржа /ʕærʒa/ | ӏаьржа /ʕæːrʒa/ | — | чӏегӏераб /tʃʼeʕerab/ | хъаӏба /qˤaba/ | лухӏисса /luħisːa/ | бечӏедир /betʃʼedir/ |
| हरा | баьццара /bætsːara/ | баьццара /bætsːara/ | — | гӏурччинаб /ʕurtʃːinab/ | цӏицӏира /tsʼitsʼira/ | щюлисса /ɕːjulisːa/ | хочи /χotʃi/ |
| नीला | сиина /ˈsiːna/ | сийна /ˈsijna/ | ცისფერ /tsisper/ | хъахӏилаб /qaħilab/ | нига /ˈniɡa/ | някӏсса /njakʼsːa/ | решинкьелӏи /reʃinkʼeˈlːi/ |
| कंप्यूटर | компьютер /kɐmˈpjuter/ | — | — | компьютер /kɐmˈpjuter/ | — | — | — |
| चाय | чай /tʃaj/ | чай | — | чай /tʃaj/ | чай /tʃaj/ | чяй /tʃjaj/ | — |
| चीनी | шекар /ʃekar/ | шекар /ʃekar/ | შაქარ /ʃaːkar/ | чакар /tʃakar/ | чакар /tʃakar/ | качар /katʃar/ | чакар /tʃakar/ |
| संतरा | апельсин /ˈapelʲsin/ | — | — | — | — | — | — |
| 99 | дезткъе итт исс /destqʼe itː isː/ | — | — | ункъоялда анцӏила ичӏго /unqʼojalda antsʼila itʃʼɡo/ | — | — | — |
पृष्ठ 1/10
इंटरैक्टिव मानचित्र खोलें: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
LangMap का हिस्सा — एक भाषाई विज़ुअलाइज़ेशन परियोजना। यह एक स्थिर, क्रॉल-योग्य सारांश है; इंटरैक्टिव मानचित्र उच्चारण ऑडियो, फ़िल्टर और ग्लोब दृश्य प्रदान करते हैं।
निर्माता Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · LangMap होम