Юпик ситвэлкэн
Kiyupik cha Siberia ya Kati
Kieskimo-Aleuti (Yupik, kati Kisiberia)
Kiyupik cha Siberia ya Kati (Юпик ситвэлкэн Yupik sityelken) ni lugha inayozungumzwa katika Kisiwa cha Saint Lawrence (Marekani) na Rasi ya Chukchi (Urusi), ikienea katika Mlango-bahari wa Bering kati ya nchi hizo mbili. Ni ya tawi la Yupik la familia ya Eskimo-Aleut, tofauti na Kiyupʼik cha Alaska ya Kati (esu) na lahaja za Kiinuit (Kiinupiaq ipk, Kiinuktitut iu, Kigrinlandi kl). Jamii ya Wayupik wa Kisiwa cha Saint Lawrence huko Gambell na Savoonga imeihifadhi lugha hiyo chini ya programu za elimu ya lugha mbili za Alaska tangu miaka ya 1970. Upande wa Urusi, wazungumzaji wa Provideniya wanakabiliwa na shinikizo kubwa zaidi la Kirusi. Kiisimu, lugha hii ina sifa za kawaida za Eskimo-Aleut: upolisintesia wa muambatano wenye hadi viambishi tamati zaidi ya 100 vya unyambulishaji kwa kila neno, mpangilio wa ergative-absolutive, na utofautishaji wa idadi ya wawili (dual) na wingi.
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Kiyupik cha Siberia ya Kati
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Kieskimo-Aleuti (Yupik, kati Kisiberia)
| Maana | Kiyupik cha Siberia ya Kati | Kiyupik cha Kati cha Alaska | Kiinupiaq | Kiinuktitut | Kigrinland | Kihiri Motu | Kialeut |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | мыӄ /mɨq/ | meq /məq/ | imiq /imiq/ | ᐃᒪᖅ /imaq/ | imeq /imeq/ | ranu /ɾanu/ | таӈах̆ /taŋaχ/ |
| Moto | кыныӄ /kɨnɨq/ | keneq /kənəq/ | igniq /iɡniq/ | ᐃᑯᒪ /ikuma/ | inneq /inːeq/ | lahi /lahi/ | кигнах̆ /kiɡnaχ/ |
| Jua | сиӄиныӄ /siqinɨq/ | akerta /akəʁta/ | siqiñiq /siqiɲiq/ | ᓯᕿᓂᖅ /siqiniq/ | seqineq /seqineq/ | dina /dina/ | агадгих̆ /aɡaðɣiχ/ |
| Mwezi | танӄиӄ /tanqiq/ | iraluq /iraluq/ | tatqiq /tatqiq/ | ᑕᖅᑭᖅ /taqːiq/ | qaammat /qaːmːat/ | hua /hua/ | тугидах̆ /tuɣiðaχ/ |
| Nyota | иӷалыӄытаӄ /iɣalɨqɨtaq/ | agyaq /aɣjaq/ | uvluġiaq /uvluʁiaq/ | ᐅᓪᓗᕆᐊᖅ /ulːuʁiaq/ | ulloriaq /uɬːoʁiaq/ | hisiu /hisiu/ | сдах /sðax/ |
| Usiku | унук /unuk/ | unuk /unuk/ | unnuaq /unːuaq/ | ᐅᓐᓄᐊᖅ /unːuaq/ | unnuaq /unːuaq/ | hanuaboi /hanuaboi/ | амах̆ /amaχ/ |
| Mvua | ныпсюк /nɨpsjuk/ | ellalluk /əɬːaɬuk/ | siḷaluk /siʎaluk/ | ᓯᐊᓗᒃ /sialuk/ | sialuk /sialuk/ | medu /medu/ | кимдух̆ /kimduχ/ |
| Theluji | анигу /aniɡu/ | qanikcaq /qaniktʃaq/ | apun /apun/ | ᐊᐳᑦ /aput/ | aput /aput/ | sinou /sinou/ | каниих̆ /qaniːχ/ |
| Upepo | ануӄа /anuqa/ | anuqa /anuqa/ | anuġi /anuʁi/ | ᐊᓄᕆ /anuʁi/ | anori /anoʁi/ | lai /lai/ | — |
| Udongo | нуна /nuna/ | nuna /nuna/ | nuna /nuna/ | ᓄᓇ /nuna/ | nuna /nuna/ | tano /tano/ | танах̆ /tanaχ/ |
| Jiwe | уйӷак /ujɣak/ | teggalquq /təxalquq/ | uyaġak /ujaʁak/ | ᐅᔭᕋᒃ /uˈjaʁak/ | ujarak /uˈjaʁak/ | nadi /ˈnadi/ | нух̆ /nuχ/ |
| Mlima | найӷаӄ /najɣaq/ | ingriq /iŋʁiq/ | iġġi /iʁːi/ | ᖃᖅᑲᖅ /qaqqaq/ | qaqqaq /qaqːaq/ | ororo /ororo/ | кииг̆уусих̆ /kiːɣuːsiχ/ |
| Bahari | имаӄ /imaq/ | imarpik /imaʁpik/ | taġiuq /taʁiuq/ | ᐃᒪᖅ /imaq/ | imaq /imaq/ | davara /davara/ | алаг̆ух̆ /alaɣuχ/ |
| Mama | на /na/ | aana /aːna/ | aaka /aːka/ | ᐊᓈᓇ /anaːna/ | anaana /anaːna/ | sina /sina/ | анаах̆ /anaːχ/ |
| Baba | ата /ata/ | aata /aːta/ | aapa /aːpa/ | ᐊᑖᑕ /ataːta/ | ataata /ataːta/ | tama /tama/ | адаах̆ /aðaːχ/ |
| Binti | паник /panik/ | panik /panik/ | panik /panik/ | ᐸᓂᒃ /panik/ | panik /panik/ | natuna kekeni /natuna kekeni/ | асхинух̆ /asxinuχ/ |
| Mimi | ху̌аӈа /xwaŋa/ | wiinga /wiːŋa/ | uvaŋa /uvaŋa/ | ᐅᕙᖓ /uˈvaŋa/ | uanga /uaŋa/ | lau /lau/ | тиӈ /tiŋ/ |
| Wewe | ылъпык /ɨɬpɨk/ | elpet /əɬpət/ | ilviñ /ilviɲ/ | ᐃᕝᕕᑦ /ivːit/ | illit /iɬːit/ | oi /oi/ | тхин /txin/ |
| Sisi | ху̌аӈкута /xwaŋkuta/ | wangkuta /waŋkuta/ | uvagut /uvaɡut/ | ᐅᕙᒍᑦ /uˈvaɡut/ | uagut /uaɣut/ | ita / ai /ita / ai/ | тимис /timis/ |
| Jina | атыӄ /atɨq/ | ateq /atəq/ | atiq /atiq/ | ᐊᑎᖅ /aˈtiq/ | ateq /atəq/ | ladana /laˈdana/ | асах /asax/ |
| Mtu | юк /juk/ | yuk /juk/ | iñuk /iɲuk/ | ᐃᓄᒃ /inuk/ | inuk /inuk/ | taunimanima /taunimanima/ | — |
| Kichwa | насӄуӄ /nasquq/ | nasquq /nasquq/ | — | ᓂᐊᖁᖅ /niaquq/ | niaqoq /niaqoq/ | kwarana /kʷarana/ | — |
| Jicho | ия /ija/ | ii /iː/ | iri /iri/ | ᐃᔨ /iji/ | isi /isi/ | matana /matana/ | дах̆ /ðaχ/ |
| Sikio | сигутык /siɡutɨk/ | ciun /tʃiun/ | siun /siun/ | ᓯᐅᑦ /siut/ | siut /siut/ | taiana /taiana/ | tutusix /tutusiχ/ |
| Pua | ӄыӈаӄ /qɨŋaq/ | qengaq /qəŋaq/ | qiŋaq /qiŋaq/ | ᕿᖓᖅ /qiŋaq/ | qingaq /qiŋaq/ | udubaubauna /udubaubauna/ | — |
| Mdomo | ӄагыӄ /qaɡɨq/ | qaneq /qanəq/ | qaniq /qaniq/ | ᖃᓂᖅ /qaniq/ | qaneq /qaneq/ | uduna /uduna/ | агилг̆их̆ /aɡilɣiχ/ |
| Jino | хута /xuta/ | keggun /kəxun/ | kigun /kiɡun/ | ᑭᒍᑎᒃ /kiɡutik/ | kigut /kiɣut/ | isena /isena/ | агалух̆ /aɡaloχ/ |
| Ulimi | улю /ulju/ | uluq /uluq/ | uqaq /uqaq/ | ᐅᖃᖅ /uqaq/ | oqaq /oqaq/ | mala /mala/ | агнах̆ /aɡnaχ/ |
| Mkono | иха /ixa/ | unan /unan/ | argak /arɡak/ | ᐊᒡᒑᖅ /aɡːaːq/ | assak /asːak/ | ima /ima/ | чах̆ /tʃaχ/ |
| Mguu | итыӷаӄ /itɨɣaq/ | itʼgaq /itʼɣaq/ | isigak /isiɡak/ | ᐃᑎᒐᒃ /itiɡak/ | isigak /isiɣak/ | ae /ae/ | китах̆ /kitaχ/ |
| Moyo | иӽсяӄуӄ /iχsjaquq/ | ircaquq /irtʃaquq/ | uumman /uːmːan/ | ᐆᒻᒪᑦ /uːmːat/ | uummat /uːmːat/ | kudouna /kudouna/ | канух̆ /kanuχ/ |
| Mfupa | наӽӄу̌аӄ /naχqwaq/ | eneq /ənəq/ | sauniq /sauniq/ | ᓴᐅᓂᖅ /sauniq/ | saaneq /saːneq/ | turia /turia/ | кахна /qaxna/ |
| Damu | ау̌к /awk/ | auk /auk/ | auk /auk/ | ᐊᐅᒃ /auk/ | aak /aːk/ | rara /rara/ | аамах̆ /aːmaχ/ |
| Upendo | пиниӄаӄа /piniqaqa/ | kenka /kənka/ | piqpakkun /piqpakːun/ | ᓇᒡᓕᒍᓱᒃ- /naɡliɡusuk/ | asavaa /asavaː/ | lalokau /lalokau/ | кидук- /kiðuk-/ |
| Mti | уӄфиӽаӄ /uqfiχaq/ | napa /napa/ | napaaqtuq /napaːqtuq/ | ᓇᐹᖅᑐᖅ /napaːqtuq/ | orpik /oʁpik/ | au /au/ | ях̆ /jaχ/ |
| Mbwa | ӄикмиӄ /qikmiq/ | qimugta /qimuɣta/ | qimmiq /qimːiq/ | ᕿᒻᒥᖅ /qimːiq/ | qimmeq /qimːeq/ | sisia /sisia/ | сабаакаах̆ /sabaːkaːχ/ |
| Paka | пуси /pusi/ | kuskaq /kuskaq/ | pusiuraq /pusiuraq/ | ᐱᓯᒃᑎ /pisikti/ | qitsuk /qitsuk/ | pusi /pusi/ | кошкаах̆ /koʃkaːχ/ |
| Samaki | иӄалъюк /iqaɬjuk/ | neqa /nəqa/ | iqaluk /iqaluk/ | ᐃᖃᓗᒃ /iqaluk/ | aalisagaq /aːlisaɣaq/ | gwarume /ɡʷaɾume/ | ках̆ /qaχ/ |
| Ndege | ӄау̌ак /qawak/ | tengmiaq /təŋmiaq/ | tiŋmiaq /tiŋmiaq/ | ᑎᖕᒥᐊᖅ /tiŋmiaq/ | timmiaq /timːiaq/ | manu /manu/ | сах̆ /saχ/ |
| Kipepeo | яӄылъыӈытаӄ /jaqɨɬɨŋɨtaq/ | caqelngataq /tʃaqəlŋataq/ | — | ᑕᕐᕋᓕᑭᑖᖅ /taʁːalikitaːq/ | pakkaluaq /pakːaluaq/ | kaubebe /kaubebe/ | аг̆лак̆иидах̆ /aɣlaqiːðaχ/ |
| Yai | маник /manik/ | kayangaq /kajaˈŋaq/ | mannik /manːik/ | ᒪᓐᓂᒃ /manːik/ | mannik /manːik/ | gatoi /ɡatoi/ | саамлах̆ /saːmlaχ/ |
| Dubu | кайӈа /kajŋa/ | taqukaq /taqukaq/ | akłaq /akɬaq/ | ᓇᓄᖅ /nanuq/ | nanoq /nanoq/ | bea /bea/ | — |
| Farasi | кони /kɔni/ | kuuniq /kuːniq/ | tuttuqpak /tutːuqpak/ | ᕿᒻᒥᕐᔪᐊᖅ /qimːiʁjuaq/ | hiisti /hiːsti/ | hosi /hosi/ | куунух̆ /kuːnuχ/ |
| Nyumba | мыӈтыӷаӄ /mɨŋtɨɣaq/ | ena /əna/ | iglu /iɡlu/ | ᐃᒡᓗ /iɡlu/ | illu /iɬːu/ | ruma /ɾuma/ | улах̆ /ulaχ/ |
| Maziwa | мамаӄ /mamaq/ | mulukʼuuq /mulukʔuːq/ | immuk /imːuk/ | ᐃᒻᒧᒃ /imːuk/ | immuk /imːuk/ | rata /rata/ | мулуках̆ /mulukaχ/ |
| Asali | ӄуӷля /quɣlja/ | paatakaaq /paːtakaːq/ | — | ᒥᓲᑦᑕᒐᖅ /misuːttaɡaq/ | tungusunnitsuut /tuŋusunːitsuːt/ | — | — |
| Chumvi | таӷьюӄ /taɣjuq/ | taryuq /taʁjuq/ | taġiuq /taʁiuq/ | ᑕᕆᐅᖅ /taʁiuq/ | taratsut /taʁatsut/ | damena /damena/ | — |
| Mvinyo | вино /vinɔ/ | — | misuġuq /misuʁuq/ | ᐅᐂᓂ /uvaːni/ | viinni /viːnːi/ | uaina /uaina/ | — |
| Kitabu | игаӄ /iɡaq/ | naaqerkaq /naːqəʁkaq/ | makpiġaat /makpiʁaːt/ | ᕿᒥᕐᕈᐊᑦ /qimiʁːuat/ | atuagaq /atuaɣaq/ | buka /ˈbuka/ | каликах̆ /kalikaχ/ |
| Kula | ныӷаӄуӄ /nɨɣaquq/ | nerʼuq /nerʔuq/ | niġiruq /niʁiruq/ | ᓂᕆ- /niʁi/ | nerivoq /neʁivoq/ | ania /ania/ | ках̆тах /qaχtax/ |
| Kunywa | мыӷаӄуӄ /mɨɣaquq/ | mertuq /məʁtuq/ | imiġuq /imiʁuq/ | ᐃᒥᖅ- /imiq/ | imerpoq /imeʁpoq/ | inua /inua/ | таӈах̆- /taŋaχ-/ |
| Kulala | ӄаваӷаӄуӄ /qavaɣaquq/ | qavartuq /qavaʁtuq/ | siñiktuq /siɲiktuq/ | ᓯᓂᒃ /siˈnik/ | sinippoq /siˈnippɔq/ | mahuta /maˈhuta/ | саг̆алих /saɣalix/ |
| Moja | атасиӄ /atasiq/ | atauciq /atautʃiq/ | atausiq /atausiq/ | ᐊᑕᐅᓯᖅ /atausiq/ | ataaseq /ataːseq/ | ta /ta/ | атак̆ан /ataqan/ |
| Mbili | малӷук /malɣuk/ | malruk /maɬʁuk/ | malġuk /malʁuk/ | ᒪᕐᕈᒃ /maʁːuk/ | marluk /maɬːuk/ | rua /rua/ | аалах /aːlax/ |
| Tatu | пиӈают /piŋajut/ | pingayun /piŋajun/ | piŋasut /piŋasut/ | ᐱᖓᓱᑦ /piŋasut/ | pingasut /piŋasut/ | toi /toi/ | к̆аанкун /qaːnkun/ |
| Nne | ыстамат /ɨstamat/ | cetaman /tʃətaman/ | sisamat /sisamat/ | ᓯᑕᒪᑦ /sitamat/ | sisamat /sisamat/ | hani /hani/ | сичин /sitʃin/ |
| Tano | талъимат /taɬimat/ | talliman /taɬiman/ | tallimat /talːimat/ | ᑕᓪᓕᒪᑦ /tallimat/ | tallimat /taɬːimat/ | ima /ima/ | chaang /tʃaːŋ/ |
| Mia | ю̄к талъимат /juːk taɬimat/ | yuinaat talliman /juinaːt taɬiman/ | tallimakipiat /talːimakipiat/ | — | untritit /untʁitit/ | handred /handred/ | сисах̆ /sisaχ/ |
| Habari | аипак /aipak/ | waqaa /waqaː/ | aluu /aluː/ | ᐊᐃ /aj/ | aluu /aluː/ | namona /namona/ | аӈ /aŋ/ |
| Asante | игамсиӄанаӄ /iɡamsiqanaq/ | quyana /qujana/ | quyanaq /qujanaq/ | ᓇᑯᕐᒦᒃ /nakuʁmiːk/ | qujanaq /qujanaq/ | tanikiu /tanikiu/ | к̆аг̆аасак /qaɣaːsak/ |
| Nzuri | пинилӷи /pinilɣi/ | assirtuq /asːirtuq/ | nakuuruq /nakuːruq/ | ᐱᐅᔪᖅ /piujuq/ | ajunngilaq /ajuŋːilaq/ | namo /namo/ | игах̆ /iɣaχ/ |
| Mpya | нутаӷаӄ /nutaɣaq/ | nutaraq /nutaraq/ | nutaaq /nutaːq/ | ᓄᑖᖅ /nutaːq/ | nutaaq /nutaːq/ | matamata /matamata/ | тагадах̆ /taɡaðaχ/ |
| Nyekundu | кавилӈуӄ /kavilŋuq/ | kavirliq /kavirɬiq/ | kaviqsaaq /kaviqsaːq/ | ᐊᐅᐸᖅᑐᖅ /aupaqtuq/ | aappaluttoq /aːpːalutːoq/ | kakakaka /kakakaka/ | улуудалих /uluːdalix/ |
| Nyeupe | ӄатылӷи /qatɨlɣi/ | qatellria /qatəɬʁia/ | qatiqtuq /qatiqtuq/ | ᖃᑯᖅᑕᖅ /qakuqtaq/ | qaqortoq /qaqoχtoq/ | kurokuro /kurokuro/ | к̆умалих /qumalix/ |
| Nyeusi | тагнылӷи /taɡnɨlɣi/ | tungulria /tuŋuɬʁia/ | — | ᕿᕐᓂᖅᑐᖅ /qiʁniqtuq/ | qernertoq /qeɴːeχtoq/ | korema /korema/ | к̆ахчикдалих /qaxtʃikðalix/ |
| Kijani | ӄигуӷмылӈуӄ /qiɡuɣmɨlŋuq/ | cungagliq /tʃuŋaɣɬiq/ | suŋaaqtaaq /suŋaːqtaːq/ | ᐆᔭᐅᔭᖅ /uːjaujaq/ | qorsuk /qoχsuk/ | gadoka gadoka /ɡadoka ɡadoka/ | чидг̆ааюлих /tʃiðɣaːjulix/ |
| Buluu | сюӈаӷьюкыӽтаӄ /sjuŋaɣjukɨχtaq/ | qiugliq /qiuɣɬiq/ | suŋauraaq /suŋauʁaːq/ | ᑐᖑᔪᖅᑐᖅ /tuŋujuqtuq/ | tungujorpoq /tuŋuˈjɔʁpɔq/ | gadoka gadoka /ɡadoka ɡadoka/ | chidǵilix /tʃiðɣilix/ |
| Chai | ӄаюӄ /qajuq/ | caayuq /tʃaːjuq/ | saiyu /saiju/ | ᑏ /tiː/ | tii /tiː/ | ti /ti/ | chaayux́ /tʃaːjuχ/ |
Ukurasa 1/9
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap