Iñupiatun
Kiinupiaq
Kieskimo-Aleuti (Inuit)
Iñupiaq (ISO 639-1: ik) ni lugha ya familia ya Inuit–Yupik–Unangan inayozungumzwa kaskazini na kaskazini-magharibi mwa Alaska. Iñupiaq ya Alaska ina makundi mawili makuu ya lahaja: Iñupiaq ya Alaska Kaskazini, ikijumuisha North Slope na Malimiut, na Iñupiaq ya Rasi ya Seward, ikijumuisha Qawiaraq na Bering Strait. Makundi hayo hutofautiana sana, huku aina zinazopakana zikiunda mwendelezo. Makadirio ya sasa ya Alaska yanaonyesha takriban wazungumzaji 500–1,500 wenye ujuzi wa juu, pamoja na wanaojifunza kama lugha ya pili, lakini urithishaji kwa watoto umedhoofika sana. Iñupiaq ni lugha ya polisintetiki inayounda maneno changamano kutoka mofimu nyingi, na huandikwa kwa tahajia yenye msingi wa Kilatini iliyo na herufi kama ġ, ł, ñ na ŋ. Ni mojawapo ya lugha rasmi za Alaska, na programu za jamii pamoja na kozi za University of Alaska husaidia uwekaji kumbukumbu na ufufuaji wake.
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Kiinupiaq
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Kieskimo-Aleuti (Inuit)
| Maana | Kiinupiaq | Kiinuktitut | Kigrinland | Kiyupik cha Kati cha Alaska | Kiyupik cha Siberia ya Kati | Kitokelau | Kialeut |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | imiq /imiq/ | ᐃᒪᖅ /imaq/ | imeq /imeq/ | meq /məq/ | мыӄ /mɨq/ | vai /vai/ | таӈах̆ /taŋaχ/ |
| Moto | igniq /iɡniq/ | ᐃᑯᒪ /ikuma/ | inneq /inːeq/ | keneq /kənəq/ | кыныӄ /kɨnɨq/ | afi /afi/ | кигнах̆ /kiɡnaχ/ |
| Jua | siqiñiq /siqiɲiq/ | ᓯᕿᓂᖅ /siqiniq/ | seqineq /seqineq/ | akerta /akəʁta/ | сиӄиныӄ /siqinɨq/ | lā /laː/ | агадгих̆ /aɡaðɣiχ/ |
| Mwezi | tatqiq /tatqiq/ | ᑕᖅᑭᖅ /taqːiq/ | qaammat /qaːmːat/ | iraluq /iraluq/ | танӄиӄ /tanqiq/ | māhina /maːhina/ | тугидах̆ /tuɣiðaχ/ |
| Nyota | uvluġiaq /uvluʁiaq/ | ᐅᓪᓗᕆᐊᖅ /ulːuʁiaq/ | ulloriaq /uɬːoʁiaq/ | agyaq /aɣjaq/ | иӷалыӄытаӄ /iɣalɨqɨtaq/ | fetū /fetuː/ | сдах /sðax/ |
| Usiku | unnuaq /unːuaq/ | ᐅᓐᓄᐊᖅ /unːuaq/ | unnuaq /unːuaq/ | unuk /unuk/ | унук /unuk/ | pō /poː/ | амах̆ /amaχ/ |
| Mvua | siḷaluk /siʎaluk/ | ᓯᐊᓗᒃ /sialuk/ | sialuk /sialuk/ | ellalluk /əɬːaɬuk/ | ныпсюк /nɨpsjuk/ | ua /ua/ | кимдух̆ /kimduχ/ |
| Theluji | apun /apun/ | ᐊᐳᑦ /aput/ | aput /aput/ | qanikcaq /qaniktʃaq/ | анигу /aniɡu/ | kiona /kiona/ | каниих̆ /qaniːχ/ |
| Upepo | anuġi /anuʁi/ | ᐊᓄᕆ /anuʁi/ | anori /anoʁi/ | anuqa /anuqa/ | ануӄа /anuqa/ | matagi /mataŋi/ | — |
| Udongo | nuna /nuna/ | ᓄᓇ /nuna/ | nuna /nuna/ | nuna /nuna/ | нуна /nuna/ | kelekele /kelekele/ | танах̆ /tanaχ/ |
| Jiwe | uyaġak /ujaʁak/ | ᐅᔭᕋᒃ /uˈjaʁak/ | ujarak /uˈjaʁak/ | teggalquq /təxalquq/ | уйӷак /ujɣak/ | fatu /fatu/ | нух̆ /nuχ/ |
| Mlima | iġġi /iʁːi/ | ᖃᖅᑲᖅ /qaqqaq/ | qaqqaq /qaqːaq/ | ingriq /iŋʁiq/ | найӷаӄ /najɣaq/ | mauga /mauŋa/ | кииг̆уусих̆ /kiːɣuːsiχ/ |
| Bahari | taġiuq /taʁiuq/ | ᐃᒪᖅ /imaq/ | imaq /imaq/ | imarpik /imaʁpik/ | имаӄ /imaq/ | moana /moana/ | алаг̆ух̆ /alaɣuχ/ |
| Mama | aaka /aːka/ | ᐊᓈᓇ /anaːna/ | anaana /anaːna/ | aana /aːna/ | на /na/ | mātua /maːtua/ | анаах̆ /anaːχ/ |
| Baba | aapa /aːpa/ | ᐊᑖᑕ /ataːta/ | ataata /ataːta/ | aata /aːta/ | ата /ata/ | tamana /tamana/ | адаах̆ /aðaːχ/ |
| Binti | panik /panik/ | ᐸᓂᒃ /panik/ | panik /panik/ | panik /panik/ | паник /panik/ | afafine /afafine/ | асхинух̆ /asxinuχ/ |
| Mimi | uvaŋa /uvaŋa/ | ᐅᕙᖓ /uˈvaŋa/ | uanga /uaŋa/ | wiinga /wiːŋa/ | ху̌аӈа /xwaŋa/ | au /au/ | тиӈ /tiŋ/ |
| Wewe | ilviñ /ilviɲ/ | ᐃᕝᕕᑦ /ivːit/ | illit /iɬːit/ | elpet /əɬpət/ | ылъпык /ɨɬpɨk/ | koe /koe/ | тхин /txin/ |
| Sisi | uvagut /uvaɡut/ | ᐅᕙᒍᑦ /uˈvaɡut/ | uagut /uaɣut/ | wangkuta /waŋkuta/ | ху̌аӈкута /xwaŋkuta/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ | тимис /timis/ |
| Jina | atiq /atiq/ | ᐊᑎᖅ /aˈtiq/ | ateq /atəq/ | ateq /atəq/ | атыӄ /atɨq/ | igoa /iŋoa/ | асах /asax/ |
| Mtu | iñuk /iɲuk/ | ᐃᓄᒃ /inuk/ | inuk /inuk/ | yuk /juk/ | юк /juk/ | tagata /taŋata/ | — |
| Jicho | iri /iri/ | ᐃᔨ /iji/ | isi /isi/ | ii /iː/ | ия /ija/ | mata /mata/ | дах̆ /ðaχ/ |
| Sikio | siun /siun/ | ᓯᐅᑦ /siut/ | siut /siut/ | ciun /tʃiun/ | сигутык /siɡutɨk/ | taliga /taliŋa/ | tutusix /tutusiχ/ |
| Pua | qiŋaq /qiŋaq/ | ᕿᖓᖅ /qiŋaq/ | qingaq /qiŋaq/ | qengaq /qəŋaq/ | ӄыӈаӄ /qɨŋaq/ | ihu /ihu/ | — |
| Mdomo | qaniq /qaniq/ | ᖃᓂᖅ /qaniq/ | qaneq /qaneq/ | qaneq /qanəq/ | ӄагыӄ /qaɡɨq/ | gutu /ŋutu/ | агилг̆их̆ /aɡilɣiχ/ |
| Jino | kigun /kiɡun/ | ᑭᒍᑎᒃ /kiɡutik/ | kigut /kiɣut/ | keggun /kəxun/ | хута /xuta/ | nifo /nifo/ | агалух̆ /aɡaloχ/ |
| Ulimi | uqaq /uqaq/ | ᐅᖃᖅ /uqaq/ | oqaq /oqaq/ | uluq /uluq/ | улю /ulju/ | alelo /alelo/ | агнах̆ /aɡnaχ/ |
| Mkono | argak /arɡak/ | ᐊᒡᒑᖅ /aɡːaːq/ | assak /asːak/ | unan /unan/ | иха /ixa/ | lima /lima/ | чах̆ /tʃaχ/ |
| Mguu | isigak /isiɡak/ | ᐃᑎᒐᒃ /itiɡak/ | isigak /isiɣak/ | itʼgaq /itʼɣaq/ | итыӷаӄ /itɨɣaq/ | vae /vae/ | китах̆ /kitaχ/ |
| Moyo | uumman /uːmːan/ | ᐆᒻᒪᑦ /uːmːat/ | uummat /uːmːat/ | ircaquq /irtʃaquq/ | иӽсяӄуӄ /iχsjaquq/ | fatu /fatu/ | канух̆ /kanuχ/ |
| Mfupa | sauniq /sauniq/ | ᓴᐅᓂᖅ /sauniq/ | saaneq /saːneq/ | eneq /ənəq/ | наӽӄу̌аӄ /naχqwaq/ | ivi /ivi/ | кахна /qaxna/ |
| Damu | auk /auk/ | ᐊᐅᒃ /auk/ | aak /aːk/ | auk /auk/ | ау̌к /awk/ | toto /toto/ | аамах̆ /aːmaχ/ |
| Upendo | piqpakkun /piqpakːun/ | ᓇᒡᓕᒍᓱᒃ- /naɡliɡusuk/ | asavaa /asavaː/ | kenka /kənka/ | пиниӄаӄа /piniqaqa/ | alofa /alofa/ | кидук- /kiðuk-/ |
| Mti | napaaqtuq /napaːqtuq/ | ᓇᐹᖅᑐᖅ /napaːqtuq/ | orpik /oʁpik/ | napa /napa/ | уӄфиӽаӄ /uqfiχaq/ | lākau /laːkau/ | ях̆ /jaχ/ |
| Mbwa | qimmiq /qimːiq/ | ᕿᒻᒥᖅ /qimːiq/ | qimmeq /qimːeq/ | qimugta /qimuɣta/ | ӄикмиӄ /qikmiq/ | maile /maile/ | сабаакаах̆ /sabaːkaːχ/ |
| Paka | pusiuraq /pusiuraq/ | ᐱᓯᒃᑎ /pisikti/ | qitsuk /qitsuk/ | kuskaq /kuskaq/ | пуси /pusi/ | puhi /puhi/ | кошкаах̆ /koʃkaːχ/ |
| Samaki | iqaluk /iqaluk/ | ᐃᖃᓗᒃ /iqaluk/ | aalisagaq /aːlisaɣaq/ | neqa /nəqa/ | иӄалъюк /iqaɬjuk/ | ika /ika/ | ках̆ /qaχ/ |
| Ndege | tiŋmiaq /tiŋmiaq/ | ᑎᖕᒥᐊᖅ /tiŋmiaq/ | timmiaq /timːiaq/ | tengmiaq /təŋmiaq/ | ӄау̌ак /qawak/ | manu /manu/ | сах̆ /saχ/ |
| Yai | mannik /manːik/ | ᒪᓐᓂᒃ /manːik/ | mannik /manːik/ | kayangaq /kajaˈŋaq/ | маник /manik/ | fuāmoa /fuaːmoa/ | саамлах̆ /saːmlaχ/ |
| Dubu | akłaq /akɬaq/ | ᓇᓄᖅ /nanuq/ | nanoq /nanoq/ | taqukaq /taqukaq/ | кайӈа /kajŋa/ | pea /pea/ | — |
| Farasi | tuttuqpak /tutːuqpak/ | ᕿᒻᒥᕐᔪᐊᖅ /qimːiʁjuaq/ | hiisti /hiːsti/ | kuuniq /kuːniq/ | кони /kɔni/ | holofanua /holofanua/ | куунух̆ /kuːnuχ/ |
| Nyumba | iglu /iɡlu/ | ᐃᒡᓗ /iɡlu/ | illu /iɬːu/ | ena /əna/ | мыӈтыӷаӄ /mɨŋtɨɣaq/ | fale /fale/ | улах̆ /ulaχ/ |
| Maziwa | immuk /imːuk/ | ᐃᒻᒧᒃ /imːuk/ | immuk /imːuk/ | mulukʼuuq /mulukʔuːq/ | мамаӄ /mamaq/ | huāhuhu /huaːhuhu/ | мулуках̆ /mulukaχ/ |
| Chumvi | taġiuq /taʁiuq/ | ᑕᕆᐅᖅ /taʁiuq/ | taratsut /taʁatsut/ | taryuq /taʁjuq/ | таӷьюӄ /taɣjuq/ | māhima /maːhima/ | — |
| Mvinyo | misuġuq /misuʁuq/ | ᐅᐂᓂ /uvaːni/ | viinni /viːnːi/ | — | вино /vinɔ/ | uaina /uaina/ | — |
| Chuma | saviksraq /savikʂaq/ | ᓴᕕᕋᔭᒃ /saviʁajak/ | savimineq /savimineq/ | cavik /tʃavik/ | — | ukamea /ukamea/ | к̆умлих̆ух̆ /qumliχuχ/ |
| Gurudumu | aksraligaun /akʐaliɡaun/ | ᐊᒃᓴᓗᐊᖅ /aksaluaq/ | assakaasoq /asːakaːsoq/ | akalria /akaɬʁia/ | — | uili /uili/ | — |
| Kitabu | makpiġaat /makpiʁaːt/ | ᕿᒥᕐᕈᐊᑦ /qimiʁːuat/ | atuagaq /atuaɣaq/ | naaqerkaq /naːqəʁkaq/ | игаӄ /iɡaq/ | tuhi /tuhi/ | каликах̆ /kalikaχ/ |
| Kula | niġiruq /niʁiruq/ | ᓂᕆ- /niʁi/ | nerivoq /neʁivoq/ | nerʼuq /nerʔuq/ | ныӷаӄуӄ /nɨɣaquq/ | kai /kai/ | ках̆тах /qaχtax/ |
| Kunywa | imiġuq /imiʁuq/ | ᐃᒥᖅ- /imiq/ | imerpoq /imeʁpoq/ | mertuq /məʁtuq/ | мыӷаӄуӄ /mɨɣaquq/ | inu /inu/ | таӈах̆- /taŋaχ-/ |
| Kulala | siñiktuq /siɲiktuq/ | ᓯᓂᒃ /siˈnik/ | sinippoq /siˈnippɔq/ | qavartuq /qavaʁtuq/ | ӄаваӷаӄуӄ /qavaɣaquq/ | moe /moe/ | саг̆алих /saɣalix/ |
| Moja | atausiq /atausiq/ | ᐊᑕᐅᓯᖅ /atausiq/ | ataaseq /ataːseq/ | atauciq /atautʃiq/ | атасиӄ /atasiq/ | tahi /tahi/ | атак̆ан /ataqan/ |
| Mbili | malġuk /malʁuk/ | ᒪᕐᕈᒃ /maʁːuk/ | marluk /maɬːuk/ | malruk /maɬʁuk/ | малӷук /malɣuk/ | lua /lua/ | аалах /aːlax/ |
| Tatu | piŋasut /piŋasut/ | ᐱᖓᓱᑦ /piŋasut/ | pingasut /piŋasut/ | pingayun /piŋajun/ | пиӈают /piŋajut/ | tolu /tolu/ | к̆аанкун /qaːnkun/ |
| Nne | sisamat /sisamat/ | ᓯᑕᒪᑦ /sitamat/ | sisamat /sisamat/ | cetaman /tʃətaman/ | ыстамат /ɨstamat/ | fā /faː/ | сичин /sitʃin/ |
| Tano | tallimat /talːimat/ | ᑕᓪᓕᒪᑦ /tallimat/ | tallimat /taɬːimat/ | talliman /taɬiman/ | талъимат /taɬimat/ | lima /lima/ | chaang /tʃaːŋ/ |
| Mia | tallimakipiat /talːimakipiat/ | — | untritit /untʁitit/ | yuinaat talliman /juinaːt taɬiman/ | ю̄к талъимат /juːk taɬimat/ | helau /helau/ | сисах̆ /sisaχ/ |
| Habari | aluu /aluː/ | ᐊᐃ /aj/ | aluu /aluː/ | waqaa /waqaː/ | аипак /aipak/ | mālō ni /maːloː ni/ | аӈ /aŋ/ |
| Asante | quyanaq /qujanaq/ | ᓇᑯᕐᒦᒃ /nakuʁmiːk/ | qujanaq /qujanaq/ | quyana /qujana/ | игамсиӄанаӄ /iɡamsiqanaq/ | fakafetai /fakafetai/ | к̆аг̆аасак /qaɣaːsak/ |
| Nzuri | nakuuruq /nakuːruq/ | ᐱᐅᔪᖅ /piujuq/ | ajunngilaq /ajuŋːilaq/ | assirtuq /asːirtuq/ | пинилӷи /pinilɣi/ | lelei /lelei/ | игах̆ /iɣaχ/ |
| Mpya | nutaaq /nutaːq/ | ᓄᑖᖅ /nutaːq/ | nutaaq /nutaːq/ | nutaraq /nutaraq/ | нутаӷаӄ /nutaɣaq/ | fōu /foːu/ | тагадах̆ /taɡaðaχ/ |
| Nyekundu | kaviqsaaq /kaviqsaːq/ | ᐊᐅᐸᖅᑐᖅ /aupaqtuq/ | aappaluttoq /aːpːalutːoq/ | kavirliq /kavirɬiq/ | кавилӈуӄ /kavilŋuq/ | kukula /kukula/ | улуудалих /uluːdalix/ |
| Nyeupe | qatiqtuq /qatiqtuq/ | ᖃᑯᖅᑕᖅ /qakuqtaq/ | qaqortoq /qaqoχtoq/ | qatellria /qatəɬʁia/ | ӄатылӷи /qatɨlɣi/ | paepae /paepae/ | к̆умалих /qumalix/ |
| Kijani | suŋaaqtaaq /suŋaːqtaːq/ | ᐆᔭᐅᔭᖅ /uːjaujaq/ | qorsuk /qoχsuk/ | cungagliq /tʃuŋaɣɬiq/ | ӄигуӷмылӈуӄ /qiɡuɣmɨlŋuq/ | lanu meamata /lanu meamata/ | чидг̆ааюлих /tʃiðɣaːjulix/ |
| Buluu | suŋauraaq /suŋauʁaːq/ | ᑐᖑᔪᖅᑐᖅ /tuŋujuqtuq/ | tungujorpoq /tuŋuˈjɔʁpɔq/ | qiugliq /qiuɣɬiq/ | сюӈаӷьюкыӽтаӄ /sjuŋaɣjukɨχtaq/ | lanumoana /lanumoana/ | chidǵilix /tʃiðɣilix/ |
| Kompyuta | qaqasauraq /qaqasauraq/ | ᖃᕋᓴᐅᔭᖅ /qaʁasaujaq/ | qarasaasiaq /qaʁasaːsiaq/ | naaqsuun /naːqsuːn/ | — | komepiuta /komepiuta/ | — |
| Chai | saiyu /saiju/ | ᑏ /tiː/ | tii /tiː/ | caayuq /tʃaːjuq/ | ӄаюӄ /qajuq/ | — | chaayux́ /tʃaːjuχ/ |
| Kahawa | kuukpiaq /kuːkpiaq/ | ᑳᐱ /kaːpi/ | kaffi /kafːi/ | kuuvviaq /kuːvːiaq/ | — | — | — |
Ukurasa 1/9
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap