Остыган ка
Kiket
Yenisei
Kiket ndicho lugha pekee ya familia ya Kiyenisei iliyosalia, kinachozungumzwa na wasemaji wapatao 150 wenye ufasaha ambao wengi wao ni wazee, kando ya sehemu ya kati ya Mto Yenisei katika Wilaya ya Krasnoyarsk nchini Urusi, na kiko hatarini kutoweka kabisa. Dhana ya Dene-Yenisei aliyoieleza Edward Vajda mwaka 2008 inaunganisha lugha za Kiyenisei na lugha za Na-Dene za Amerika Kaskazini (Kitlingit, Kiathabaska), ikidokeza uhusiano wa kale wa Beringia. Ni lugha yenye toni (toni 3), yenye mfumo wa kuunganisha maneno kwa wingi (polisintetiki), yenye mofolojia ya vitenzi inayotumia viambishi vinavyozunguka (circumfix). Mpangilio wake tata unaozingatia kitenzi unaelezwa vyema zaidi kuwa wa aina hai (active) kuliko ergative-absolutive kamili — tofauti na Kichukchi, lugha ya Siberia yenye mpangilio wa kawaida wa ergative-absolutive. Tangu miaka ya 1980 kimekuwa kikitumia mfumo wa maandishi unaotegemea alfabeti ya Kisirili.
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Kiket
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Yenisei
| Maana | Kiket | Kiyugh | Kinenets | Kiyukaghir cha Tundra | Kierzya | Kibelarusi | Kiairishi cha kati |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | уьл /ulʲ/ | хур /xur/ | иˮ /iʔ/ | лавйэ /lawje/ | ведь /vʲedʲ/ | вада /vaˈda/ | usce /uske/ |
| Moto | бок /bok/ | бок /bok/ | ту /tu/ | лачил /latʃil/ | тол /tol/ | агонь /aˈɣonʲ/ | tene /tene/ |
| Jua | и /i/ | ыга /ɨɣa/ | хаер /xajer/ | йэрпэйэ /jerpeje/ | чи /tʃi/ | сонца /ˈsontsa/ | grían /ɡrian/ |
| Mwezi | ӄип /qip/ | хып /xɨp/ | ирий /irij/ | киндьэ /kindʲe/ | ков /kov/ | месяц /ˈmʲesʲats/ | ésca /eːska/ |
| Nyota | ӄоʼ /qoʔ/ | алаӈ /alaŋ/ | нумгы /ˈnumɡɨ/ | паӻадьиидэкуу /paʁadʲiːdekuː/ | теште /ˈtʲeʃtʲe/ | зорка /ˈzorka/ | rétla /ˈreːtla/ |
| Usiku | си /si/ | си /si/ | пи /pʲi/ | чиӈичэл /tʃiŋitʃel/ | ве /ve/ | ноч /notʃ/ | adaig /aðəɣʲ/ |
| Mvua | улесь /ulʲesʲ/ | — | сарё /sarʲo/ | тивэ /tiwe/ | пиземе /pizʲemʲe/ | дождж /doʂtʂ/ | báitsech /ˈbaːtʲʃəx/ |
| Theluji | тик /tik/ | тик /tik/ | сыра /sɨra/ | эримэ /erime/ | лов /lov/ | снег /sʲnʲex/ | snechta /sʲnʲextə/ |
| Upepo | бей /beːj/ | — | мерця /mʲertsʲa/ | илийэ /ilije/ | варма /varma/ | вецер /ˈvʲetsʲɛr/ | gáeth /ɡaːiθ/ |
| Udongo | баʼӈ /baʔŋ/ | — | я /ja/ | өнидьэ /ønidʲe/ | мода /moda/ | зямля /zʲamˈlʲa/ | talam /ˈtalav/ |
| Jiwe | тыʼсь /tɨʔsʲ/ | — | пэ /pɛ/ | хайль /xajlʲ/ | кев /kev/ | камень /ˈkamʲenʲ/ | cloch /klox/ |
| Mlima | ӄаʼй /qaʔj/ | — | хой /xoj/ | анаа /anaː/ | пандо /pando/ | гара /ɡaˈra/ | slíab /sʲlʲiaβ/ |
| Bahari | моря /mɔrʲa/ | — | ямʼ /jamʔ/ | чавул /tʃawul/ | иневедь /ˈinʲevedʲ/ | мора /ˈmɔra/ | muir /murʲ/ |
| Mama | ам /am/ | ам /am/ | небя /nebja/ | эньиэ /enʲeː/ | ава /ava/ | маці /ˈmatsʲi/ | máthair /maːθirʲ/ |
| Baba | об /oːp/ | оп /op/ | нися /nʲisʲa/ | амаа /amaː/ | тетя /tʲetʲa/ | бацька /ˈbatsʲka/ | athair /aθirʲ/ |
| Binti | хуʼн /xʊʔn/ | — | не ню /nʲe nʲu/ | паадьэдуо /paːdʲeduo/ | тейтерь /tʲejtʲerʲ/ | дачка /ˈdatʃka/ | ingen /ˈinʲɣʲen/ |
| Mimi | ат /aʔt/ | ай /aj/ | мань /manʲ/ | мэт /met/ | мон /mon/ | я /ja/ | mé /mʲeː/ |
| Wewe | у /uː/ | у /uː/ | пыдар /ˈpɨdar/ | тэт /tet/ | тон /ton/ | ты /tɨ/ | tú /tuː/ |
| Sisi | әтн /ɤtn/ | этн /ətn/ | маняˮ /manʲaʔ/ | мит /mit/ | минь /minʲ/ | мы /mɨ/ | sinn /sʲinʲ/ |
| Jina | и /iʔ/ | и /iː/ | нюм /nʲum/ | кирийэ /kirije/ | лем /lʲem/ | імя /iˈmʲa/ | ainm /anʲmʲ/ |
| Mtu | кет /keʔt/ | — | ненэцьʼ /nʲenetsʲʔ/ | көдэ /køde/ | ломань /ˈlomanʲ/ | чалавек /tʂalaˈvʲɛk/ | duine /dunʲe/ |
| Kichwa | къе /kəjɛ/ | — | ӈэва /ŋewa/ | йуо /juo/ | пря /prʲa/ | галава /ɣalaˈva/ | cenn /kʲen/ |
| Jicho | де /de/ | ден /den/ | сэв /sew/ | йуөдии /juødiː/ | сельме /sʲelʲmʲe/ | вока /ˈvoka/ | súil /suːlʲ/ |
| Sikio | огдэ /oɡde/ | охти /oχti/ | ха /xa/ | унумэ /unume/ | пиле /pile/ | вуха /ˈvuxa/ | ó /oː/ |
| Pua | олын /olɨn/ | — | пыя /pɨja/ | йоӻул /joʁul/ | судо /sudo/ | нос /nos/ | srón /sroːn/ |
| Mdomo | ӄө /qo/ | — | няʼ /nʲaʔ/ | аӈа /aŋa/ | курго /kurɡo/ | рот /rot/ | bél /bʲeːl/ |
| Jino | ит /jit/ | ит /it/ | тибя /tʲibʲa/ | сальӻарииӈ /salʲʁariːŋ/ | пей /pej/ | зуб /zub/ | dét /deːd/ |
| Ulimi | эй /ej/ | эй /ej/ | нямю /nʲamʲu/ | ванар /wanar/ | кель /kelʲ/ | язык /jaˈzɨk/ | tengae /ˈtʲeŋɡe/ |
| Mkono | тыр /tɯr/ | хы /xɨ/ | ӈуда /ŋuda/ | чальдьэ /tʃaldʲe/ | кедь /kedʲ/ | рука /ruˈka/ | lám /laːv/ |
| Mguu | киʼсь /kʲiʔɕ/ | бул /bul/ | ӈэ /ŋɛ/ | аримэ /arime/ | пильге /pilʲɡe/ | нага /naˈɣa/ | cos /kos/ |
| Moyo | суӈ /suŋ/ | кутʼ /kutʼ/ | сей /sej/ | сугудьэ /suɡudʲe/ | седей /sʲedʲej/ | сэрца /sɛrtsa/ | cride /krʲiðʲe/ |
| Mfupa | аʼт /aʔt/ | аʼт /aʔt/ | лы /lɨ/ | амун /amun/ | ловажа /lovaʒa/ | косць /kosʲtsʲ/ | cnáim /knaːmʲ/ |
| Damu | сюль /ɕuʎ/ | сур /sur/ | хэмˮ /xemʔ/ | чиэмэ /tʃeːme/ | верь /vʲerʲ/ | кроў /krou̯/ | fuil /fulʲ/ |
| Kinyesi | хоʼӄ /xoʔq/ | — | — | хаахаа /xaːxaː/ | — | кака /ˈkaka/ | cac /kak/ |
| Upendo | синьси /sinʲsi/ | — /—/ | садось /sadosʲ/ | амудьии- /amudʲiː/ | вечкема /vʲetʃkema/ | каханне /kaˈxanʲːe/ | serc /serk/ |
| Mti | оксь /oksʲ/ | ос /os/ | пя /pja/ | саал /saːl/ | чувто /tʃuvto/ | дрэва /ˈdrɛva/ | crann /kran/ |
| Mbwa | тип /tip/ | тʼип /tʼip/ | вэнеко /wenʲeko/ | лаамэ /laːme/ | киска /kiska/ | сабака /saˈbaka/ | madra /madra/ |
| Paka | кошка /koʂka/ | — /—/ | хоска /xoska/ | кошка /koʂka/ | катка /katka/ | кот /kot/ | cat /kat/ |
| Samaki | ись /jiɕ/ | ис /is/ | халя /xalʲa/ | альӻа /alʲʁa/ | кал /kal/ | рыба /ˈrɨba/ | íasc /iːask/ |
| Ndege | кеӈассель /kʲɛŋasːʲɛʎ/ | — | тиртя сармик /tʲirtʲa sarmʲik/ | чирэмэ /tʃireme/ | нармунь /narmunʲ/ | птушка /ˈptuʂka/ | én /eːn/ |
| Kipepeo | ӄумлей /qʊmʎɛj/ | — | ламбӑрё /lambərʲo/ | самналдьэгэй /samnaldʲeɡej/ | нимиляв /ɲimʲilʲav/ | матыль /maˈtɨlʲ/ | — |
| Yai | эʼй /ɛʔj/ | еӈ /eːŋ/ | сарˮню /sarʔnʲu/ | нонодуо /nonoduo/ | ал /al/ | яйка /ˈjajka/ | og /oɣ/ |
| Dubu | ӄой /qoj/ | — | варк /wark/ | хайчиэтэгэ /xajtʃeːteɡe/ | овто /ovto/ | мядзведзь /mʲadzʲˈvʲedzʲ/ | mathgamain /maθɣəvənʲ/ |
| Farasi | көнь /konʲ/ | — | юно /junoː/ | йоходилэ /joxodile/ | лишме /ˈlʲiʃme/ | конь /konʲ/ | ech /ex/ |
| Nyumba | куьсь /kusʲ/ | хус /xus/ | харӑд /xarəd/ | нимэ /nime/ | кудо /kudo/ | дом /dom/ | tech /tex/ |
| Maziwa | мамуль /mamuʎ/ | — | молока /molaka/ | иисии /iːsiː/ | ловсо /ˈlovso/ | малако /malaˈko/ | as /as/ |
| Asali | меʼт /mʲɛʔt/ | — | мяв /mʲaw/ | — | медь /medʲ/ | мёд /mʲot/ | mil /mʲilʲ/ |
| Chumvi | тъʼ /təʔ/ | — | сэрˮ /serʔ/ | суоль /suolʲ/ | сал /sal/ | соль /solʲ/ | salann /ˈsalan/ |
| Chuma | е /e/ | — | еся /jesʲa/ | чуо /tʃuo/ | кшни /kʃnʲi/ | жалеза /ʒaˈlʲeza/ | íarn /iːarn/ |
| Gurudumu | илтәп /iltəp/ | — | — | — | чары /tʃarɨ/ | кола /ˈkola/ | roth /roθ/ |
| Kitabu | книга /kɲiɡa/ | — | падарˮ /padarʔ/ | кинига /kiniɡa/ | книга /kɲiɡa/ | кніга /ˈknʲiɣa/ | lebor /ˈlʲeβər/ |
| Kula | сьел /sʲel/ | фен /fen/ | ӈӑмзь /ŋəmzʲ/ | лэвдэ- /lewde/ | ярсамс /jarsams/ | есці /ˈjesʲtsʲi/ | ithid /iθʲiðʲ/ |
| Kunywa | уьлся /ulʲsʲa/ | эт /et/ | ӈэрпӑсь /ŋerpəsʲ/ | лав- /law/ | симемс /sʲimems/ | піць /pʲitsʲ/ | ól /oːl/ |
| Kulala | усень /ʊɕɛɲ/ | — | хонась /xonasʲ/ | аавэ- /aːwe/ | удомс /udoms/ | спаць /spatsʲ/ | cotlaid /ˈkodləðʲ/ |
| Moja | ӄусь /qusʲ/ | хуса /xusa/ | ӈобˮ /ŋobʔ/ | маархуонь /maːrxuonʲ/ | вейке /vʲejkʲe/ | адзін /aˈdzʲin/ | óen /oin/ |
| Mbili | ын /ɯːn/ | хынам /xɨnam/ | сидя /ˈsʲidʲa/ | кийуонь /kijuonʲ/ | кавто /ˈkavto/ | два /dva/ | dá /daː/ |
| Tatu | доӈ /dɔŋ/ | доӈ /doŋ/ | няхарˮ /nʲaxarʔ/ | йалуонь /jaluonʲ/ | колмо /ˈkolmo/ | тры /trɨ/ | trí /tʲrʲiː/ |
| Nne | сик /sʲiːk/ | — | тет /tʲet/ | йалаклань /jalaklanʲ/ | ниле /ˈnʲile/ | чатыры /tʃaˈtɨrɨ/ | cethair /ˈkʲeθərʲ/ |
| Tano | ӄак /qaːk/ | хак /xaːk/ | самляӈг /samlʲaŋɡ/ | имдальдьань /imdalʲdʲanʲ/ | вете /vʲetʲe/ | пяць /pʲatsʲ/ | cóic /koːɡʲ/ |
| Mia | киʼ /kʲiʔ/ | — | юрˮ /jurʔ/ | истуо /istuo/ | сядо /ˈsʲado/ | сто /sto/ | cét /kʲeːd/ |
| Habari | торова /torova/ | — /—/ | ань торова /anʔ torova/ | — /—/ | шумбрат /ʃumbrat/ | прывітанне /prɨvʲiˈtanʲːe/ | fochen /foxʲen/ |
| Asante | асьх /asʲx/ | — /—/ | спасибо /spasibo/ | пасиива /pasiːva/ | сюкпря /sʲukprʲa/ | дзякуй /ˈdzʲakuj/ | atlochur /atloxur/ |
| Nzuri | аӄта /aqta/ | — /—/ | сава /sawa/ | амучэрукун /amutʃerukun/ | паро /paro/ | добры /ˈdobrɨ/ | maith /maθʲ/ |
| Mpya | киʼ /kʲiʔ/ | — | едэй /jedej/ | ньидьэрпэ /nʲidʲerpe/ | од /od/ | новы /ˈnovɨ/ | núa /ˈnuːa/ |
| Nyekundu | сюлем /sjulem/ | сулʲ /sulʲ/ | няръяна /nʲarjana/ | ньамучэньи /nʲamutʃenʲi/ | якстере /ˈjakstere/ | чырвоны /tʂɨrˈvonɨ/ | derg /dʲerɡ/ |
| Nyeupe | тагым /taɡɨm/ | — | сэр /ser/ | ньаавэй /nʲaːwej/ | ашо /aʃo/ | белы /ˈbʲelɨ/ | bán /baːn/ |
| Nyeusi | тум /tum/ | — | париденя /parʲidʲenʲa/ | тороньэй /toronʲej/ | раужо /ˈrauʒo/ | чорны /ˈtʂornɨ/ | dub /duβ/ |
| Kijani | съʼнь /səʔnʲ/ | — | илебей /ilʲebʲej/ | хомоньэй /xomoˈnʲej/ | пиже /ˈpiʒe/ | зялёны /zʲaˈlʲɔnɨ/ | úaine /ˈuːənʲe/ |
| Buluu | съʼнь /səʔnʲ/ | — | тӑнзинена /tənzʲiˈnʲeːna/ | хомоньэй /xomoˈnʲej/ | сэнь /seɲ/ | сіні /ˈsʲinʲi/ | gorm /ɡorm/ |
| Kekeo | ӄоӄпунь /qɔqˈpunʲ/ | хохпынʲ /xoxpɨɲ/ | — | — | куко /ˈkuko/ | зязюля /zʲaˈzʲulʲa/ | cúach /ˈkuːax/ |
| Chai | сяʼй /sʲaʔj/ | — | сяй /sʲaj/ | чаай /tʃaːj/ | чай /tʃaj/ | чай /tʂaj/ | — |
| Sukari | саар /saːr/ | — | сакарˮ /sakarʔ/ | саакар /saːkar/ | сахор /ˈsaxor/ | цукар /ˈtsukar/ | — |
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap