⏳ ภาษาโฮปีไม่มีเวลาจริงหรือ? ข้ออ้างของวอร์ฟกับหนังสือ 677 หน้าของมาลอตกี

เบนจามิน ลี วอร์ฟ เขียนว่าภาษาโฮปีไม่มีคำหรือรูปไวยากรณ์ใดที่อ้างถึงเวลา ในปี 1983 เอคเคฮาร์ท มาลอตกี ตอบโต้ด้วยหนังสือหนา 677 หน้าว่าด้วยสำนวนบอกเวลาในภาษาโฮปี จนถึงทุกวันนี้นักภาษาศาสตร์ก็ยังเห็นไม่ตรงกันว่าแท้จริงแล้ววอร์ฟอ้างว่าอะไร

ภาษาโฮปี (Hopílavayi) เป็นภาษาในตระกูลยูโต-แอซเท็กที่ใช้ในหมู่บ้านชาวโฮปีบนและรอบ ๆ เมซา (ที่ราบสูงยอดตัด) สามแห่งทางตะวันออกเฉียงเหนือของรัฐแอริโซนา คนนอกภูมิภาคตะวันตกเฉียงใต้ของสหรัฐฯ รู้จักภาษานี้มากที่สุดจากประโยคเดียวของเบนจามิน ลี วอร์ฟ วิศวกรด้านการป้องกันอัคคีภัยแห่งบริษัทประกันอัคคีภัยฮาร์ตฟอร์ด ผู้ศึกษาภาษาศาสตร์ควบคู่ไปกับงานประจำ ในบทความ “An American Indian Model of the Universe” (แบบจำลองจักรวาลของชนพื้นเมืองอเมริกัน) ซึ่งระบุปีที่เขียนไว้ว่า 1936 และตีพิมพ์ครั้งแรกในปี 1956 สิบห้าปีหลังจากเขาเสียชีวิตในปี 1941 เขาเขียนว่าภาษาโฮปีไม่มีคำ รูปไวยากรณ์ หรือสำนวนใด “ที่อ้างถึงสิ่งที่เราเรียกว่า ‘เวลา’ โดยตรง” และไม่มีสิ่งที่อ้างถึงอดีต ปัจจุบัน หรืออนาคตด้วย

🔍 เปิดภาษาโฮปีบนแผนที่ — ภาษาโฮปี

ภาษาโฮปีของวอร์ฟมาจากไหน

ข้อมูลภาษาโฮปีส่วนใหญ่ของวอร์ฟมาจากเออร์เนสต์ นาควายูมา (Ernest Naquayouma) ผู้พูดภาษาโฮปีจากหมู่บ้านโทเรวา (Toreva) ซึ่งอาศัยอยู่ในแมนแฮตตัน งานภาคสนามในแอริโซนาของวอร์ฟเองมีเพียงการเดินทางสั้น ๆ ครั้งเดียวในปี 1938 ไปยังมิชองนอวี (Mishongnovi) บนเซคันด์เมซา ในความเรียงปี 1939 เรื่อง “The Relation of Habitual Thought and Behavior to Language” (ความสัมพันธ์ระหว่างความคิดและพฤติกรรมที่เป็นนิสัยกับภาษา ตีพิมพ์ปี 1941) เขาได้เพิ่มข้ออ้างที่แคบลงมาเกี่ยวกับการนับ ว่าภาษาโฮปีใช้พหูพจน์และจำนวนนับเฉพาะกับสิ่งที่มองเห็นพร้อมกันได้เท่านั้น ดังนั้นช่วงเวลาจึงนับเป็นวันแบบลำดับที่ เช่น การอยู่ไปจนถึงวันใดวันหนึ่ง ไม่ได้นับเป็นปริมาณของวัน

คำตอบของมาลอตกี

ในปี 1983 เอคเคฮาร์ท มาลอตกี นักภาษาศาสตร์ที่เกิดในเยอรมนีและทำงานอยู่ที่มหาวิทยาลัยนอร์เทิร์นแอริโซนา ได้ตีพิมพ์หนังสือ Hopi Time: A Linguistic Analysis of the Temporal Concepts in the Hopi Language (Mouton, Trends in Linguistics 20) ความยาว xxii + 677 หน้า ซึ่งสร้างขึ้นจากการบันทึกเสียงร่วมกับผู้พูดภาษาโฮปี เนื้อหาแต่ละบทครอบคลุมคำบอกพื้นที่ที่นำมาใช้กับเวลา หน่วยเวลาตั้งแต่วันไปจนถึงปี การอ่านเวลาจากตำแหน่งของดวงอาทิตย์บนเส้นขอบฟ้า ดวงดาว ปฏิทินพิธีกรรม อุปกรณ์อย่างเชือกผูกปมและไม้บากสำหรับนับวันทีละวันก่อนถึงพิธี การทำให้เป็นพหูพจน์และการบอกปริมาณของสำนวนบอกเวลา และคำอนุภาคบอกเวลา หนังสือเปิดเรื่องด้วยประโยคภาษาโฮปีที่แปลได้ว่า “แล้วจริง ๆ ในวันรุ่งขึ้น แต่เช้าตรู่มาก ณ ยามที่ผู้คนสวดภาวนาต่อดวงอาทิตย์…”

คำเหล่านี้เป็นคำธรรมดาที่ใช้กันทุกวัน บนแผนที่มีคำภาษาโฮปี qaavo “พรุ่งนี้” และ taavok “เมื่อวาน” ในเรื่องคำกริยา มาลอตกีแย้งว่าภาษาโฮปีมีระบบกาลที่แบ่งอนาคตออกจากสิ่งที่ไม่ใช่อนาคต โดยปัจจัย -ni บ่งสิ่งที่กำลังจะมาถึง ส่วนคำกริยาที่ไม่มีเครื่องหมายครอบคลุมทั้งอดีตและปัจจุบันรวมกัน ภาษาอังกฤษขีดเส้นแบ่งกาลไว้คนละที่ คือระหว่างอดีตกับสิ่งที่ไม่ใช่อดีต เบอร์นาร์ด คอมรี ซึ่งเขียนบทวิจารณ์หนังสือเล่มนี้ในปี 1984 ยอมรับว่าหลักฐานแสดงว่าผู้พูดภาษาโฮปีมีมโนทัศน์เรื่องเวลา แต่ตั้งข้อสงสัยต่อการวิเคราะห์เรื่องกาล โดยเสนอว่า -ni อาจเป็นเครื่องหมายมาลา (modality) ไม่ใช่เครื่องหมายกาล

💬 ดู “พรุ่งนี้” (ภาษาโฮปี qaavo) — ภาษาโฮปี 💬 ดู “เมื่อวาน” (ภาษาโฮปี taavok) — ภาษาโฮปี
ปัจจัย -ni: กาลหรือมาลา?
ภาษาโฮปีคำแปลเครื่องหมาย
Momoyam piktota.พวกผู้หญิงกำลังทำ / ตอนนั้นกำลังทำพิกิ (ขนมปังแผ่นบาง)ไม่มีเครื่องหมาย: ปัจจุบันหรืออดีต
Momoyam piktota-ni.พวกผู้หญิงจะกำลังทำพิกิ-ni: อนาคต
Nu' sayti-ni.ฉันจะยิ้ม-ni: อนาคต
Nu' as sayti-ni.ฉันพยายาม / อยาก / ตั้งใจจะยิ้ม; ฉันควรยิ้มas (อดีต / สิ่งที่ไม่เป็นจริง) + -ni: มาลา ไม่ใช่อนาคต

ตกลงอะไรกันแน่ที่ถูกหักล้าง

เรื่องเล่าฉบับที่แพร่หลายว่า “ชาวโฮปีไม่มีมโนทัศน์เรื่องเวลา” นั้นไม่จริง ข้อมูลของมาลอตกีแสดงอย่างไม่ต้องสงสัยว่าผู้พูดภาษาโฮปีพูดถึงอดีต ปัจจุบัน อนาคต ระยะเวลา และวันที่ แต่มาลอตกีหักล้างตัววอร์ฟเองได้หรือไม่นั้นยังเป็นที่ถกเถียงกันอยู่ จอห์น ลูซี (1996) ชี้ว่าวอร์ฟใส่ “เวลา” ไว้ในเครื่องหมายอัญประกาศต่อจากคำขยายจำกัดความ “สิ่งที่เราเรียกว่า” และตีความว่าวอร์ฟกำลังบรรยายถึงการไม่มีภาพของเวลาแบบตะวันตกโดยเฉพาะ คือเวลาในฐานะกระแสที่สม่ำเสมอและนับได้ จอห์น ลีวิตต์ (2011) ก็แย้งในทำนองเดียวกันว่ามาลอตกีเข้าใจว่าวอร์ฟกล่าวว่าชาวโฮปีไม่มีมโนทัศน์เรื่องเวลาใด ๆ เลย ถ้าอ่านแบบนี้ มาลอตกีก็ไปหักล้างข้ออ้างที่กว้างกว่าที่วอร์ฟพูดไว้จริง ลีแอนน์ ฮินตัน (1988) วิจารณ์มาลอตกีว่าอ่านความหมายเชิงเวลาเข้าไปในประโยคภาษาโฮปีจากคำแปลภาษาอังกฤษ เช่นเมื่อรูปที่หมายถึง “การซ้ำสามครั้ง” ถูกแปลว่า “three times” (สามครั้ง) เดวิด ดินวูดี (2006) ติติงวิธีการและการนำเสนอข้อมูลของมาลอตกี และบรรยายถึงผู้พูดภาษาโฮปีที่แยกเวลาแบบดั้งเดิมซึ่งผูกกับพิธีกรรม ออกจากเวลาตามนาฬิกาและเวลาของโรงเรียน

สัมพัทธภาพแบบเข้มและแบบอ่อน

สัมพัทธภาพทางภาษาแบบเข้ม ที่ว่าภาษากำหนดว่าผู้พูดจะคิดอะไรได้บ้าง ไม่มีหลักฐานจากการทดลองสนับสนุน ส่วนแบบอ่อน ที่ว่าการแยกแยะที่ภาษาหนึ่งทำเป็นประจำส่งผลต่อผลการทำงานบางอย่างนั้นมีหลักฐานสนับสนุน ในงานวิจัยปี 2007 ที่ตีพิมพ์ใน PNAS โดยโจนาธาน วินาเวอร์ เลรา โบโรดิตสกี และคณะ ผู้พูดภาษารัสเซีย ซึ่งภาษาของตนบังคับให้ต้องเลือกระหว่าง goluboy (ฟ้าอ่อน) กับ siniy (น้ำเงินเข้ม) แยกสีฟ้าสองเฉดที่อยู่คนละฝั่งของเส้นแบ่งนั้นได้เร็วกว่าสีฟ้าสองเฉดที่อยู่ในหมวดเดียวกัน ผู้พูดภาษาอังกฤษไม่แสดงความได้เปรียบเช่นนั้น และงานรบกวนทางถ้อยคำทำให้ความได้เปรียบของผู้พูดภาษารัสเซียหายไป ขณะที่งานรบกวนเชิงพื้นที่ไม่ได้ทำให้หายไป ผลนี้วัดกันเป็นเศษเสี้ยวของวินาที

แหล่งข้อมูล

อ่านต่อ

ดูเพิ่มเติม: บทความ · Word Map — 168 คำหลัก · Han Map — การอ่านอักษรจีน

เปิดแผนที่แบบโต้ตอบ: Word Map · Han Map · Name Map · Time Map · Word Order · Tree

ส่วนหนึ่งของ LangMap — โครงการแสดงภาพทางภาษาศาสตร์ นี่คือสรุปแบบสถิตที่ค้นเก็บได้ แผนที่แบบโต้ตอบมีเสียงการออกเสียง ตัวกรอง และมุมมองลูกโลก

จัดทำโดย Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · หน้าแรก LangMap