गोर बोली
लम्बाडी
भारोपीय
लंबाडी (बंजारी, गोर बोली) बंजारा लोगों की भाषा है, जो ऐतिहासिक रूप से नमक और अनाज का व्यापार करने वाला एक खानाबदोश समुदाय है, जिसकी मूल उत्पत्ति राजस्थान/गुजरात से है और जो 15वीं-19वीं शताब्दी के दौरान पूरे भारत में दक्षिण की ओर पलायन कर गया। आज लंबाडी दक्षिण भारतीय राज्यों (आंध्र प्रदेश, कर्नाटक, तेलंगाना, महाराष्ट्र) में लगभग 3.6 मिलियन बंजारा लोगों द्वारा बोली जाती है, जो इसे भारत की आठवीं अनुसूची (Eighth Schedule) में शामिल न की गई सबसे बड़ी भाषाओं में से एक बनाती है। भाषाई दृष्टि से, लंबाडी में उत्तर-पश्चिमी इंडो-आर्य (राजस्थानी समूह) विशेषताएँ हैं, लेकिन सदियों के संपर्क से उत्पन्न महत्वपूर्ण द्रविड़ प्रभाव के साथ (शब्दावली, मूर्धन्य व्यंजन)। कुछ भाषाविद् लंबाडी को "पारा-रोमानी" भाषा के रूप में वर्गीकृत करते हैं, जो साझा बंजारा खानाबदोश वंशावली के माध्यम से यूरोपीय रोमानी से संबंधित है, लेकिन यह अभी भी विवादित है।
कहाँ बोली जाती है
लम्बाडी में 87 मूल शब्द
स्रोत
शब्दों की तुलना
इसी वर्गीकरण की भाषाओं से तुलना: भारोपीय
| अर्थ | लम्बाडी | मारवाड़ी | बागड़ी | भीली | मगही | हरियाणवी | कुमाऊँनी |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| पानी | पानी /paːniː/ | पाणी /paːɳiː/ | पाणी /paːɳiː/ | पाणी /paːɳi/ | पानी /paːni/ | पाणी /paːɳiː/ | पाणि /paːɳi/ |
| आग | आग /aːɡ/ | लाय /laːj/ | आग /aːɡ/ | आगि /aːɡi/ | आग /aːɡ/ | आग /aːɡ/ | आग /aːɡ/ |
| सूरज | सुरज /suɾədʒ/ | सूरज /suːɾədʒ/ | सूरज /suːrədʒ/ | सूरज /suːraj/ | सूरज /suːrədʒ/ | सूरज /suːɾədʒ/ | सूरज /suːrədʒ/ |
| चाँद | चांद /tʃãːd/ | चांद /tʃãːd/ | चंदो /tʃando/ | चांद /tʃãːd/ | चान /tʃaːn/ | चांद /tʃãːd/ | चाँद /tʃãːd/ |
| तारा | तारो /taːro/ | तारो /taːro/ | तारो /taːro/ | तारो /taːɾo/ | तारा /taːraː/ | तारा /taːɾaː/ | तारा /taːɾaː/ |
| रात | रात /raːt/ | रात /raːt/ | रात /raːt/ | रात /raːt/ | रात /raːt/ | रात /raːt/ | रात /raːt/ |
| मिट्टी | माटी /maːʈiː/ | माटी /maːʈiː/ | मिट्टी /miʈːiː/ | माटी /maːʈiː/ | माटी /maːʈiː/ | माट्टी /maːʈːiː/ | माटो /maːʈo/ |
| समुद्र | समंदर /səmandər/ | समंदर /səməndər/ | समंदर /səmandər/ | समंदर /səmundəɾ/ | समुन्दर /səmundər/ | समुंदर /səmundəɾ/ | समुन्द्र /səmundr/ |
| माता | मा /maː/ | मा /maː/ | माय /maːj/ | माय /maːj/ | माय /maːj/ | माई /maːiː/ | ईजा /iːdʒaː/ |
| पिता | बाप /baːp/ | बाप /baːp/ | बाप /baːp/ | बाबू /baːbuː/ | बाबू /baːbuː/ | बापू /baːpuː/ | बाबू /baːbuː/ |
| बेटी | बेटी /ˈbeːʈiː/ | बेटी /beːʈiː/ | बेटी /beːʈiː/ | छोरी /tʃʰoːɾiː/ | बेटी /beʈiː/ | छोरी /tʃʰoɾiː/ | धी /dʱiː/ |
| मैं | हूं /hũː/ | म्हैं /mʱɛ̃/ | मैं /mɛ̃/ | हूं /hũ/ | हम /ɦəm/ | मैं /mɛ̃ː/ | मैं /mɛ̃ː/ |
| तुम | तू /tu/ | थूं /tʰũ/ | तूं /tũː/ | तूं /tũ/ | तूँ /tũː/ | तू /tuː/ | तू /tu/ |
| हम | हम /həm/ | आपां / म्हे /aːpãː / mʱeː/ | म्हे /mʱeː/ | हामु /haːmu/ | हमनी /ɦəmniː/ | हम /ɦəm/ | हम /ham/ |
| नाम | नाव /naːʋ/ | नाम /naːm/ | नाम /naːm/ | नाम /naːm/ | नाम /naːm/ | नाम /naːm/ | नाम /naːm/ |
| व्यक्ति | इंसान /insaːn/ | मिनख /minəkʰ/ | मिनख /minəkʰ/ | माणस /maːɳəs/ | मानुख /maːnukʰ/ | माणस /maːɳəs/ | आदिमी /aːdimiː/ |
| सिर | माथो /maːtʰo/ | माथो /maːtʰo/ | माथो /maːtʰo/ | माथो /maːtʰo/ | माथा /maːtʰaː/ | सिर /sɪɾ/ | सिर /sir/ |
| आँख | आंख /ãːkʰ/ | आंख /ãːkʰ/ | आंख /ãːkʰ/ | आंख /ãːkʰ/ | आँख /ãːkʰ/ | आख /aːkʰ/ | आँख /ãːkʰ/ |
| कान | कान /kaːn/ | कान /kaːn/ | कान /kaːn/ | कान /kaːn/ | कान /kaːn/ | कान /kaːn/ | कान /kaːn/ |
| नाक | नाक /naːk/ | नाक /naːk/ | नाक /naːk/ | नाक /naːk/ | नाक /naːk/ | नाक /naːk/ | नाक /naːk/ |
| मुँह | मूंडो /mũːɖo/ | मूंडो /muːɳɖo/ | मूंडो /mũːɖo/ | मोडु /moːɖu/ | मुँह /mũːɦ/ | मुँह /mũːɦ/ | मुँख /mũkʰ/ |
| दाँत | दांत /dãːt/ | दाँत /dãːt/ | दांत /dãːt/ | दांत /dãːt/ | दाँत /dãːt/ | दांत /dãːt/ | दांत /dãːt/ |
| जीभ | जबान /dʒəbaːn/ | जीभ /dʒiːbʱ/ | जीब /dʒiːb/ | जीब /dʒiːb/ | जीभ /dʒiːbʱ/ | जीभ /dʒiːbʱ/ | जीब /dʒiːb/ |
| हाथ | हाथ /haːtʰ/ | हाथ /haːtʰ/ | हाथ /haːtʰ/ | हाथ /haːtʰ/ | हाथ /haːtʰ/ | हाथ /haːtʰ/ | हाथ /haːtʰ/ |
| पैर | पग /pəɡ/ | पग /pəɡ/ | पग /pəɡ/ | पग /pəɡ/ | गोड़ /ɡoːɽ/ | पैर /pɛːr/ | खुट /kʰuʈ/ |
| दिल | मन /mən/ | हियो /hijo/ | हिवड़ो /hivəɽo/ | हिर्दय /hiɾdəj/ | मन /mən/ | दिल /dɪl/ | मन /mən/ |
| हड्डी | हड्का /həɖkaː/ | हाड /haːɖ/ | हाड़ /haːɽ/ | हाड़कुं /haːɖkũ/ | हड्डी /həɖːiː/ | हाड्डी /haːɖːiː/ | हाड़ /haːɽ/ |
| खून | लोई /loi/ | लोई /loiː/ | लोई /loiː/ | लोही /luhiː/ | खून /kʰuːn/ | खून /xuːn/ | लुए /lue/ |
| टट्टी | गू /ɡuː/ | गू /ɡuː/ | — | — | — | टट्टी /ʈəʈːiː/ | — |
| प्रेम | प्रेम /pɾem/ | मया /məjaː/ | मया /məjaː/ | प्रेम /preːm/ | प्रेम /preːm/ | मोहब्बत /mohabːət/ | प्यार /pjaːr/ |
| पेड़ | पेड़ /peːɽ/ | रूख /ɾuːkʰ/ | रूख /ruːkʰ/ | झाड़ /dʒʱaːɽ/ | गाछ /ɡaːtʃʰ/ | दरखत /dəɾkʰət/ | रूख /ɾuːkʰ/ |
| कुत्ता | कुत्ता /kutːaː/ | कुत्तो /kutːo/ | कुत्तो /kutːo/ | कुतरा /kutɾaː/ | कूकूर /kuːkuːr/ | कुत्ता /kutːaː/ | कुकुर /kukur/ |
| बिल्ली | बिल्ली /bilːiː/ | मीनी /miːniː/ | मीनी /miːniː/ | मीनी /miːniː/ | बिलाई /bilaːi/ | बिल्ली /bɪlːiː/ | बिराव /biraːʋ/ |
| मछली | माछली /maːtʃʰliː/ | माछी /maːtʃʰiː/ | माछी /maːtʃʰiː/ | माछली /maːtʃʰliː/ | मछरी /mətʃʰəriː/ | मच्छी /mətʃʰiː/ | माठो /maːʈʰo/ |
| अंडा | इंडा /ĩɖaː/ | अंडा /əɳɖaː/ | अंडो /aɳɖo/ | इंडुं /inɖũ/ | अंडा /əɳɖaː/ | अंडा /əɳɖaː/ | अंडा /əɳɖaː/ |
| घोड़ा | घोड़ो /ɡʱoɽo/ | घोड़ो /ɡʱoɽo/ | घोड़ो /ɡʱoːɽo/ | घोड़ो /ɡʱoːɽo/ | घोड़ा /ɡʱoːɽaː/ | घोड़ा /ɡʱoɽaː/ | घोड़ो /ɡʱoɽo/ |
| घर | घर /ɡʱəɾ/ | घर /ɡʱəɾ/ | घर /ɡʱar/ | घर /ɡʱar/ | घर /ɡʱər/ | घर /ɡʱəɾ/ | घर /ɡʱar/ |
| दूध | दूध /duːdʱ/ | दूध /duːdʱ/ | दूध /duːdʱ/ | दूध /duːdʱ/ | दूध /duːdʱ/ | दूध /duːdʱ/ | दूध /duːdʱ/ |
| नमक | नूण /nuːɳ/ | लूण /luːɳ/ | लूण /luːɳ/ | लूण /luːɳ/ | नून /nuːn/ | लूण /luːɳ/ | लूण /luːɳ/ |
| चावल | चावल /tʃaːʋəl/ | चावळ /tʃaːʋəɭ/ | चावळ /tʃaːʋəɭ/ | चोखा /tʃoːkʰaː/ | चाउर /tʃaːur/ | — | — |
| लोहा | लोवो /loʋo/ | लोह /loːɦ/ | लोह /loːɦ/ | लोहा /loːhaː/ | लोहा /loːɦaː/ | लोहा /loːɦaː/ | लोहा /loːɦaː/ |
| खाना | खा /kʰaː/ | खाणो /kʰaːɳo/ | खावणो /kʰaːʋɳo/ | खानु /kʰaːnu/ | खाना /kʰaːnaː/ | खाणा /kʰaːɳaː/ | खाण /kʰaːɳ/ |
| पीना | पी /piː/ | पीणो /piːɳo/ | पीवणो /piːʋɳo/ | पीनु /piːnu/ | पीना /piːnaː/ | पीणा /piːɳaː/ | पीण /piːɳ/ |
| सोना | सो /so/ | सोणो /soːɳo/ | सोवणो /soːʋɳo/ | सोनु /soːnu/ | सुतना /sutnaː/ | सोणा /soːɳaː/ | — |
| एक | एक /ek/ | एक /eːk/ | एक /eːk/ | एक /eːk/ | एक /eːk/ | एक /eːk/ | एक /eːk/ |
| दो | दो /do/ | दो /do/ | दो /do/ | बे /be/ | दू /duː/ | दो /do/ | द्वी /dʋiː/ |
| तीन | तीन /tiːn/ | तीन /tiːn/ | तीन /tiːn/ | तीन /tiːn/ | तीन /tiːn/ | तीन /tiːn/ | तीन /tiːn/ |
| चार | चार /tʃaːr/ | चार /tʃaːr/ | चार /tʃaːr/ | चार /tʃaːr/ | चार /tʃaːr/ | चार /tʃaːr/ | चार /tʃaːr/ |
| पाँच | पांच /pãːtʃ/ | पाँच /pãːtʃ/ | पाँच /pãːtʃ/ | पाँच /pãːtʃ/ | पाँच /pãːtʃ/ | पाँच /pãːtʃ/ | पाँच /pãːtʃ/ |
| सौ | सौ /so/ | सौ /sɔː/ | सौ /so/ | सो /soː/ | सौ /so/ | सौ /sɔː/ | सौ /sɔ/ |
| नमस्ते | राम राम /ɾaːm ɾaːm/ | खम्मा घणी /kʰəmːaː ɡʱəɳiː/ | खम्मा घणी /kʰəmːaː ɡʱəɳiː/ | राम राम /raːm raːm/ | परणाम /pərəɳaːm/ | राम राम /ɾaːm ɾaːm/ | ज्यू नमस्कार /dʒjuː nəməskaːr/ |
| धन्यवाद | धन्यवाद /dʱənjəʋaːd/ | धन्यवाद /dʱənjəbaːd/ | धन्यवाद /dʱənjəʋaːd/ | धन्यवाद /dʱənjəbaːd/ | धन्यवाद /dʱənjəbaːd/ | धन्यवाद /dʱənjəbaːd/ | धन्यवाद /dʱənjəbaːd/ |
| अच्छा | अच्छो /ətʃʰo/ | बढ़िया /bəɽʱijaː/ | चोखो /tʃoːkʰo/ | चोखु /tʃoːkʰu/ | नीक /niːk/ | चोखा /tʃoːkʰaː/ | भलो /bʱəlo/ |
| नया | नवो /nəʋo/ | नवो /nəʋo/ | नुओ /nuo/ | नवु /nəʋu/ | नावा /naːʋaː/ | नया /nəjaː/ | नय्या /nəjːaː/ |
| लाल | लाल /laːl/ | लाल /laːl/ | लाल /laːl/ | लाल /laːl/ | लाल /laːl/ | लाल /laːl/ | लाल /laːl/ |
| सफ़ेद | धोलो /dʱolo/ | धोळो /dʱoɭo/ | धोळो /dʱoːɭo/ | धोळु /dʱoːɭu/ | उज्जर /udʒːar/ | सफेद /səfeːd/ | धौलो /dʱɔulo/ |
| काला | कालो /kaːlo/ | काळौ /kaːɭɔ/ | काळो /kaːɭo/ | काळु /kaːɭu/ | करिया /kərijaː/ | काळा /kaːɭaː/ | कालो /kaːlo/ |
| हरा | हरो /həro/ | हरियो /ɦərijo/ | हरियो /hərijo/ | हरो /həɾo/ | हरियर /ɦərijər/ | हरा /ɦəraː/ | हरियो /ɦərijo/ |
| नीला | नीलो /niːlo/ | नीळौ /niːɭɔ/ | — | — | — | नीला /niːlaː/ | — |
इंटरैक्टिव मानचित्र खोलें: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
LangMap का हिस्सा — एक भाषाई विज़ुअलाइज़ेशन परियोजना। यह एक स्थिर, क्रॉल-योग्य सारांश है; इंटरैक्टिव मानचित्र उच्चारण ऑडियो, फ़िल्टर और ग्लोब दृश्य प्रदान करते हैं।
निर्माता Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · LangMap होम