थारू
भारोपीय
थारू लगभग 20 लाख वक्ताओं वाला एक इंडो-आर्य भाषा समूह है, जो मुख्यतः दक्षिणी नेपाल के तराई के निचले मैदानों (दांग, बर्दिया, कैलाली, कंचनपुर ज़िले) और भारत में उत्तर प्रदेश तथा उत्तराखंड के निकटवर्ती क्षेत्रों में बोला जाता है। थारू एक आदिवासी जनसमूह हैं जो सदियों से तराई में निवास करते आए हैं, और परंपरागत रूप से माना जाता है कि उनमें मलेरिया के प्रति एक हद तक प्राकृतिक प्रतिरोध है, जिसने उन्हें कभी मलेरिया-ग्रस्त रहे इन निचले मैदानों में बसने में सक्षम बनाया। भाषाई दृष्टि से थारू पूर्वी इंडो-आर्य सातत्य का हिस्सा है, जो भोजपुरी (bho), मैथिली (mai) और अवधी (awa) से निकटता से संबंधित है, पर इसमें विशिष्ट थारू शब्दावली और बोली-विशेषताएँ हैं। ISO मैक्रोभाषा कोड «thr» विशेष रूप से राना थारू को संदर्भित करता है, जबकि दांगौरा थारू (thl), कोचिला थारू (thq) और चितवनिया थारू (the) जैसी सहोदर किस्में भाषाई रूप से इतनी भिन्न हैं कि कुछ विद्वान उन्हें अलग भाषाएँ मानते हैं। जीवंत वक्ता संख्या के बावजूद, शिक्षा और मीडिया में नेपाली तथा हिंदी के निरंतर दबाव के कारण यूनेस्को थारू को संवेदनशील (vulnerable) के रूप में वर्गीकृत करता है।
कहाँ बोली जाती है
थारू में 87 मूल शब्द
स्रोत
शब्दों की तुलना
इसी वर्गीकरण की भाषाओं से तुलना: भारोपीय
| अर्थ | थारू | अंगिका | अवधी | मगही | छत्तीसगढ़ी | भोजपुरी | मैथिली |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| पानी | पानी /paːniː/ | पानी /paːniː/ | पानी /paːniː/ | पानी /paːni/ | पानी /paːni/ | पानी /paːniː/ | पानि /paːni/ |
| आग | आगी /aːɡiː/ | आग /aːɡ/ | आगि /aːɡi/ | आग /aːɡ/ | आगि /aːɡi/ | आगि /aːɡɪ/ | आगि /aːɡi/ |
| सूरज | सूरज /suːrədʒ/ | सूरज /suːrədʒ/ | सूरज /suːrədʒ/ | सूरज /suːrədʒ/ | सूरज /suːrəj/ | सुरुज /suɾudʒ/ | सूरज /suːrədʒ/ |
| चाँद | जोनी /dʒoːniː/ | चान /tʃaːn/ | चान /tʃaːn/ | चान /tʃaːn/ | चंदा /tʃəndaː/ | चान /tʃaːn/ | चान /tʃaːn/ |
| तारा | तारा /taːraː/ | तारा /taːraː/ | तारा /taːraː/ | तारा /taːraː/ | तारा /taːraː/ | तारा /taːɾaː/ | तारा /taːraː/ |
| रात | रात /raːt/ | रात /raːt/ | राति /raːti/ | रात /raːt/ | रात /raːt/ | राति /raːtɪ/ | राति /raːti/ |
| बारिश | मेंहें /mẽɦẽ/ | बरखा /bərkʰaː/ | बरखा /bərkʰaː/ | बरखा /bərkʰaː/ | बारिस /baːris/ | बरखा /bəɾəkʰaː/ | बरखा /bərkʰaː/ |
| बर्फ़ | बरफ /bərəpʰ/ | बरफ /bərəf/ | बरफ /bəɾəf/ | बरफ /bərəf/ | बरफ /bəɾəf/ | बरफ /bəɾəf/ | बरफ /bərəf/ |
| हवा | ब्यार /bjaːr/ | हवा /ɦəʋaː/ | हवा /ɦəʋaː/ | हवा /ɦəʋaː/ | हवा /ɦəʋaː/ | हवा /ɦəʋaː/ | हवा /ɦəʋaː/ |
| मिट्टी | माटी /maːʈiː/ | माटी /maːʈiː/ | माटी /maːʈiː/ | माटी /maːʈiː/ | माटी /maːʈiː/ | माटी /maːʈiː/ | माटी /maːʈiː/ |
| पत्थर | पथरा /pətʰraː/ | पाथर /ˈpaːtʰər/ | पाथर /ˈpaːtʰər/ | पत्थल /pətːʰəl/ | पथरा /ˈpətʰraː/ | पाथर /ˈpaːtʰər/ | पाथर /ˈpaːtʰər/ |
| पहाड़ | पहाड़ /pəɦaːɽ/ | पहाड़ /pəɦaːɽ/ | पहाड़ /pəɦaːɽ/ | पहाड़ /pəɦaːɽ/ | पहाड़ /pəɦaːɽ/ | पहाड़ /pəɦaːɽ/ | पहाड़ /pəɦaːɽ/ |
| समुद्र | समुंदर /səmundər/ | समुन्दर /səmundər/ | समुन्द्र /səmundər/ | समुन्दर /səmundər/ | समुंदर /səmundər/ | समुंद्र /səmundər/ | समुन्द्र /səmundər/ |
| माता | माई /maːiː/ | माय /maːj/ | मइया /məjjaː/ | माय /maːj/ | दाई /daːiː/ | माई /maːiː/ | माय /maːj/ |
| पिता | बबा /bəbaː/ | बाबू /baːbuː/ | बाबू /baːbuː/ | बाबू /baːbuː/ | ददा /dadaː/ | बाबू /baːbuː/ | बाबू /baːbuː/ |
| बेटी | लौड़िया /ˈlɔːɽijaː/ | बेटी /beʈiː/ | बेटी /beʈiː/ | बेटी /beʈiː/ | बेटी /beʈiː/ | बेटी /beːʈiː/ | बेटी /beʈiː/ |
| मैं | हम /ɦəm/ | हम /ɦəm/ | मइँ /məĩ/ | हम /ɦəm/ | मँय /mə̃j/ | हम /ɦəm/ | हम /ɦəm/ |
| तुम | तैं /tɛ̃ː/ | तों /tõː/ | तू /tuː/ | तूँ /tũː/ | तँय /tə̃j/ | तू /tu/ | तों /tõː/ |
| हम | हमरे /ɦəmre/ | हमनी /ɦəmniː/ | हम /ɦəm/ | हमनी /ɦəmniː/ | हमन /həmən/ | हमनी /ɦəmniː/ | हम सभ /ɦəm səbʱ/ |
| नाम | नाओं /naːõ/ | नाँव /nãːw/ | नाउँ /naːũ/ | नाम /naːm/ | नाँव /nãːw/ | नाँव /nãːʋ/ | नाम /naːm/ |
| व्यक्ति | इंसान /insaːn/ | आदमी /aːdmiː/ | मनई /mənai/ | मानुख /maːnukʰ/ | मनखे /mənkʰe/ | मानुस /maːnus/ | मानुस /maːnus/ |
| सिर | मूड़ /muːɽ/ | माथा /maːtʰaː/ | मूँड़ /mũːɽ/ | माथा /maːtʰaː/ | मुड़ /muɽ/ | कपार /kəpaːr/ | मूड़ी /muːɽiː/ |
| आँख | आँखी /ãːkʰiː/ | आँख /ãːkʰ/ | आँखी /ãːkʰiː/ | आँख /ãːkʰ/ | आँखी /ãːkʰi/ | आँखि /ãːkʰɪ/ | आँखि /ãːkʰi/ |
| कान | कान /kaːn/ | कान /kaːn/ | कान /kaːn/ | कान /kaːn/ | कान /kaːn/ | कान /kaːn/ | कान /kaːn/ |
| नाक | नाक /naːk/ | नाक /naːk/ | नाक /naːk/ | नाक /naːk/ | नाक /naːk/ | नाक /naːk/ | नाक /naːk/ |
| मुँह | मोहों /moɦõː/ | मुँह /mũːɦ/ | मुँह /mũːɦ/ | मुँह /mũːɦ/ | मुहूं /muɦũː/ | मुँह /mũːɦ/ | मुँह /mũːɦ/ |
| दाँत | दाँत /dãt/ | दाँत /dãːt/ | दाँत /dãːt/ | दाँत /dãːt/ | दाँत /dãːt/ | दाँत /dãːt/ | दाँत /dãːt/ |
| जीभ | जीभ /dʒiːbʱ/ | जीह /dʒiːh/ | जीभ /dʒiːbʱ/ | जीभ /dʒiːbʱ/ | जीभ /dʒiːbʱ/ | जीभि /dʒiːbʱɪ/ | जीह /dʒiːh/ |
| हाथ | हाथ /haːtʰ/ | हाथ /haːtʰ/ | हाथ /haːtʰ/ | हाथ /haːtʰ/ | हांथ /hãːtʰ/ | हाथ /haːtʰ/ | हाथ /haːtʰ/ |
| पैर | गोड़ /ɡoːɽ/ | गोड़ /ɡoːɽ/ | गोड़ /ɡoːɽ/ | गोड़ /ɡoːɽ/ | गोड़ /ɡoːɽ/ | गोड़ /ɡoːɽ/ | गोड़ /ɡoːɽ/ |
| दिल | मन /man/ | मन /man/ | हियाँ /hijãː/ | मन /mən/ | हिरदा /hirdaː/ | दिल /dɪl/ | हृदय /hridəj/ |
| हड्डी | हड्डा /həɖːaː/ | हाड़ /haːɽ/ | हाड़ /haːɽ/ | हड्डी /həɖːiː/ | हाड़ा /haːɽaː/ | हड्डी /həɖːiː/ | हाड़ /haːɽ/ |
| खून | रगत /raɡat/ | खून /xuːn/ | खून /xuːn/ | खून /kʰuːn/ | खून /xuːn/ | खून /kʰuːn/ | खून /xuːn/ |
| प्रेम | माया /maːjaː/ | मया /majaː/ | पिरेम /pirem/ | प्रेम /preːm/ | मया /məjaː/ | प्यार /pjaːɾ/ | प्रेम /preːm/ |
| पेड़ | पेंड़ /pẽːɽ/ | गाछ /ɡaːtʃʰ/ | रूख /ruːkʰ/ | गाछ /ɡaːtʃʰ/ | रूख /ruːkʰ/ | पेड़ /peɽ/ | गाछ /ɡaːtʃʰ/ |
| कुत्ता | कुकुर /kukur/ | कुक्कर /kukːər/ | कुक्कुर /kukːur/ | कूकूर /kuːkuːr/ | कुकुर /kukur/ | कुकुर /kukuɾ/ | कुकुर /kukur/ |
| बिल्ली | बिलार /bilaːɾ/ | बिलार /bilaːr/ | बिलारि /bilaːri/ | बिलाई /bilaːi/ | बिलई /bilai/ | बिलाड़ी /bɪlaːɽiː/ | बिलाइ /bilaːi/ |
| मछली | माछ /maːtʃʰ/ | माछ /maːtʃʰ/ | मछरी /mətʃʰriː/ | मछरी /mətʃʰəriː/ | मछरी /mətʃʰriː/ | माछी /maːtʃʰiː/ | माछ /maːtʃʰ/ |
| पक्षी | चिरई /tʃiraiː/ | चिरई /tʃirəi/ | चिरई /tʃirai/ | चिरई /tʃirəi/ | चिरई /tʃirai/ | चिरई /tʃirɛi/ | चिड़ै /tʃiɽɛː/ |
| अंडा | अंडा /əɳɖaː/ | अंडा /əɳɖa/ | अंडा /əɳɖaː/ | अंडा /əɳɖaː/ | अंडा /əɳɖaː/ | अंडा /əɳɖaː/ | अंडा /əɳɖa/ |
| भालू | भलुआ /bʱəluaː/ | भालू /bʱaːluː/ | भालू /bʱaːluː/ | रीछ /riːtʃʰ/ | भालू /bʱaːlu/ | भालू /bʱaːluː/ | भालु /bʱaːlu/ |
| घोड़ा | घोड़ा /ɡʱoːɽaː/ | घोड़ा /ɡʱoɽaː/ | घोड़ा /ɡʱoɽaː/ | घोड़ा /ɡʱoːɽaː/ | घोड़ा /ɡʱoːɽaː/ | घोड़ा /ɡʱoɽaː/ | घोड़ा /ɡʱoɽaː/ |
| घर | घर /ɡʱəɾ/ | घर /ɡʱər/ | घर /ɡʱər/ | घर /ɡʱər/ | घर /ɡʱər/ | घर /ɡʱəɾ/ | घर /ɡʱər/ |
| दूध | दूद /duːd/ | दूध /duːdʱ/ | दूध /duːdʱ/ | दूध /duːdʱ/ | दूध /duːdʱ/ | दूध /duːdʱ/ | दूध /duːdʱ/ |
| शहद | सहद /səɦəd/ | शहद /ʃəɦəd/ | सहद /səɦəd/ | — | मंधरस /məndʱəɾəs/ | मधु /mədʱu/ | मधु /mədʱu/ |
| नमक | नून /nuːn/ | नून /nuːn/ | नून /nuːn/ | नून /nuːn/ | नून /nuːn/ | नून /nuːn/ | नून /nuːn/ |
| वाइन | दाखरस /daːkʰras/ | शराब /ʃəraːb/ | शराब /ʃəraːb/ | शराब /ʃəraːb/ | शराब /ʃəraːb/ | शराब /ʃəraːb/ | शराब /ʃəraːb/ |
| लोहा | लोहो /loːɦo/ | लोहा /loːɦaː/ | लोहा /loːɦaː/ | लोहा /loːɦaː/ | लोहा /loːɦaː/ | लोहा /loːɦaː/ | लोहा /loːɦaː/ |
| किताब | किताब /kitaːb/ | किताब /kitaːb/ | किताब /kitaːb/ | केताब /keːtaːb/ | किताब /kitaːb/ | किताब /kitaːb/ | पोथी /potʰiː/ |
| खाना | खानो /kʰaːno/ | खाएक /kʰaːek/ | खाई /kʰaːiː/ | खाना /kʰaːnaː/ | खाना /kʰaːnaː/ | खाए /kʰaːe/ | खाएब /kʰaːeb/ |
| पीना | पीनो /piːno/ | पीयक /piːjak/ | पीई /piːiː/ | पीना /piːnaː/ | पीना /piːnaː/ | पिए /pɪe/ | पीयब /piːjəb/ |
| सोना | सुतना /sutnaː/ | सुतक /sutək/ | — | सुतना /sutnaː/ | सुतना /sutnaː/ | सुतल /sutəl/ | सुतब /sutəb/ |
| एक | एक /eːk/ | एक /eːk/ | एक /eːk/ | एक /eːk/ | एक /eːk/ | एक /ek/ | एक /eːk/ |
| दो | दुइ /dui/ | दू /duː/ | दुइ /dui/ | दू /duː/ | दू /duː/ | दू /duː/ | दू /duː/ |
| तीन | तीन /tiːn/ | तीन /tiːn/ | तीन /tiːn/ | तीन /tiːn/ | तीन /tiːn/ | तीन /tiːn/ | तीन /tiːn/ |
| चार | चार /tʃaːr/ | चार /tʃaːr/ | चारि /tʃaːri/ | चार /tʃaːr/ | चार /tʃaːr/ | चार /tʃaːr/ | चारि /tʃaːri/ |
| पाँच | पाँच /pãːtʃ/ | पाँच /pãːtʃ/ | पाँच /pãːtʃ/ | पाँच /pãːtʃ/ | पाँच /pãːtʃ/ | पाँच /pãːtʃ/ | पाँच /pãːtʃ/ |
| सौ | सौ /sau/ | सौ /sɔː/ | सौ /səu/ | सौ /so/ | सौ /səu/ | सौ /sɔː/ | सै /sɛ/ |
| नमस्ते | राम राम /raːm raːm/ | प्रणाम /prəɳaːm/ | राम राम /raːm raːm/ | परणाम /pərəɳaːm/ | जोहार /dʒoːɦaːr/ | प्रणाम /pɾəɳaːm/ | प्रणाम /prəɳaːm/ |
| धन्यवाद | धन्यवाद /dʱənjəbaːd/ | धन्यवाद /dʱənjəbaːd/ | धन्यवाद /dʱənjəbaːd/ | धन्यवाद /dʱənjəbaːd/ | धनबाद /dʱənbaːd/ | धन्यवाद /dʱənjəʋaːd/ | धन्यवाद /dʱənjəbaːd/ |
| अच्छा | नीक /niːk/ | नीक /niːk/ | निक /nik/ | नीक /niːk/ | बने /bəne/ | नीक /niːk/ | नीक /niːk/ |
| नया | नया /nəjaː/ | नया /nəjaː/ | नवा /nəʋaː/ | नावा /naːʋaː/ | नवां /nəʋãː/ | नया /nəjaː/ | नव /nəʋ/ |
| लाल | लाल /laːl/ | लाल /laːl/ | लाल /laːl/ | लाल /laːl/ | लाल /laːl/ | लाल /laːl/ | लाल /laːl/ |
| सफ़ेद | सफेद /səpʰeːd/ | उज्जर /udʒdʒər/ | सपेत /səpet/ | उज्जर /udʒːar/ | सफेद /səfeːd/ | उज्जर /udʒdʒər/ | उज्जर /udʒdʒər/ |
| काला | कारो /kaːro/ | करिया /kərijaː/ | करिया /kərijaː/ | करिया /kərijaː/ | करिया /kərijaː/ | करिया /kərijaː/ | करिया /kərijaː/ |
| हरा | हरो /ɦəro/ | हरियर /ɦərijər/ | हरिअर /həriər/ | हरियर /ɦərijər/ | हरियर /ɦərijər/ | हरियर /ɦərijər/ | हरियर /ɦərijər/ |
| नीला | निलो /nilo/ | — | नीला /niːlaː/ | — | नीला /niːlaː/ | — | नील /niːl/ |
| 99 | निन्यानवे /ninjaːnəʋe/ | — | निन्नानबे /ninːaːnbe/ | निनानवे /ninaːnʋe/ | निनानबे /ninaːnbe/ | निनानबे /ninaːnbe/ | निनान्नबे /ninaːnːəbe/ |
इंटरैक्टिव मानचित्र खोलें: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
LangMap का हिस्सा — एक भाषाई विज़ुअलाइज़ेशन परियोजना। यह एक स्थिर, क्रॉल-योग्य सारांश है; इंटरैक्टिव मानचित्र उच्चारण ऑडियो, फ़िल्टर और ग्लोब दृश्य प्रदान करते हैं।
निर्माता Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · LangMap होम