कुल्लूई

भारोपीय

भाषा परिवारभारोपीय वक्ता~196K लिपिदेवनागरी देशभारत आधिकारिक भाषानहीं (हिन्दी हिमाचल प्रदेश की एकमात्र राजभाषा है) जीवंततासुरक्षित ISO 639-3kfx

कुल्लुई (कुल्लवी, "कुल्लू की भाषा") भारत के हिमाचल प्रदेश में कुल्लू घाटी की एक पश्चिमी पहाड़ी इंडो-आर्य भाषा है। कुल्लू घाटी अपने दशहरा उत्सव (भारत के सबसे बड़े उत्सवों में से एक), कुल्लू के राजाओं के नग्गर महल, और सिख तथा हिंदू तीर्थयात्रियों के लिए पवित्र मणिकरण के गर्म जल-स्रोतों के लिए प्रसिद्ध है। कुल्लुई कश्मीर से गढ़वाल तक फैली पश्चिमी पहाड़ी बोली-श्रृंखला का हिस्सा है, जिसमें दूरी के साथ पारस्परिक बोधगम्यता घटती जाती है। भाषाई दृष्टि से कुल्लुई में पश्चिमी पहाड़ी विशेषताएँ (स्वर प्रणाली, SOV क्रम, परसर्ग) हैं, परंतु शिक्षा और मीडिया के माध्यम से यह हिंदी से अत्यधिक प्रभावित हुई है; युवा वक्ता उत्तरोत्तर हिंदी-प्रधान होते जा रहे हैं। 2011 की भारतीय जनगणना में 196,295 कुल्लुई वक्ता दर्ज किए गए, परंतु कुल्लू सांस्कृतिक समिति के माध्यम से सांस्कृतिक पुनरुद्धार का उद्देश्य साहित्यिक प्रयोग को बनाए रखना है।

कहाँ बोली जाती है

इस भाषा को पहनें अपने पसंदीदा शब्द चुनें — नक़्शे वाले उसी टाइपफ़ेस में छपेंगे। कुल्लूई के शब्दों से टी-शर्ट बनाएँ →

कुल्लूई में 87 मूल शब्द

पानी

पाणी

paːɳiː

आग

औग

ɔɡ

सूरज

सूरज

suːɾədʒ

चाँद

चांद

tʃãːd

तारा

तारा

taːra

रात

रात

raːt

बारिश

गाश

ɡaːʃ

बर्फ़

हिंऊँ

hĩũ

हवा

ब्यान

bjaːn

मिट्टी

धरती

dʱərtiː

पत्थर

पत्थर

ˈpətːʰər

पहाड़

ढौग

ɖʱɔːɡ

समुद्र

समुन्द्र

səmundər

माता

आमा

aːma

पिता

बाबा

baːba

बेटी

शोहड़ी

ˈʃoɦɽiː

मैं

हौं

hãũ

तुम

तू

tu

हम

अस्से

əsːeː

नाम

नां

nãː

व्यक्ति

मांहणु

mãːɦɳuː

सिर

मुँडी

mũɖiː

आँख

आँख

ãːkʰ

कान

कोन

kon

नाक

नाक

naːk

मुँह

मुँह

mũh

दाँत

दंद

dand

जीभ

जीभ

dʒiːbʱ

हाथ

हौथ

hɔtʰ

पैर

पैर

peːɾ

दिल

मन

mən

हड्डी

हड्का

həɖkaː

खून

लोहू

loɦuː

प्रेम

प्यार

pjaːɾ

पेड़

रूख

ɾuːkʰ

कुत्ता

कुकर

kukəɾ

बिल्ली

बिल्ली

bilːiː

मछली

मछली

mətʃʰliː

पक्षी

च़िड़ू

tʃiɽuː

अंडा

अंडा

aɳɖaː

भालू

भाल़ू

bʱaːɭuː

घोड़ा

घोड़ा

ɡʱoːɽaː

घर

घर

ɡʱəɾ

दूध

दूध

duːdʱ

शहद

मखीर

məkʰiːr

नमक

लूण

luːɳ

लोहा

लोहा

loɦaː

रेशम

रेशम

reːʃəm

किताब

कताब

kətaːb

खाना

खाणु

kʰaːɳu

पीना

पीणु

piːɳu

सोना

सोणु

soːɳu

एक

एक

ek

दो

दो

do

तीन

चिण

tʃiɳ

चार

च़ार

tʃaːr

पाँच

पंज

pandʒ

सौ

पंज बी

pandʒ biː

नमस्ते

राम राम

ɾaːm ɾaːm

धन्यवाद

धन्यवाद

dʱənjəʋaːd

अच्छा

भलो

bʱəlo

नया

नोंऊँआं

nõũã

लाल

लाल

laːl

सफ़ेद

शेता

ʃetaː

काला

काल़ा

kaːɭaː

हरा

हौरा

hɔraː

नीला

निला

nilaː

स्रोत

शब्दों की तुलना

इसी वर्गीकरण की भाषाओं से तुलना: भारोपीय

अर्थ कुल्लूईकांगड़ीहरियाणवीलम्बाडीडोगरीसराइकीकुमाऊँनी
पानी पाणी /paːɳiː/ पाणी /paːɳiː/ पाणी /paːɳiː/ पानी /paːniː/ पानी /paːniː/ پاݨی /paːɳiː/ पाणि /paːɳi/
आग औग /ɔɡ/ अग्ग /aɡː/ आग /aːɡ/ आग /aːɡ/ अग्ग /aɡː/ اَگ /əɡ/ आग /aːɡ/
सूरज सूरज /suːɾədʒ/ सूरज /suːraj/ सूरज /suːɾədʒ/ सुरज /suɾədʒ/ सूरज /suːraj/ سُورج /suːrədʒ/ सूरज /suːrədʒ/
चाँद चांद /tʃãːd/ चन्न /tʃanː/ चांद /tʃãːd/ चांद /tʃãːd/ चन्न /tʃanː/ چن /tʃən/ चाँद /tʃãːd/
तारा तारा /taːra/ तारा /taːɾaː/ तारा /taːɾaː/ तारो /taːro/ तारा /taːraː/ تارا /taːɾaː/ तारा /taːɾaː/
रात रात /raːt/ रात /raːt/ रात /raːt/ रात /raːt/ रात /raːt/ رات /raːt/ रात /raːt/
बारिश गाश /ɡaːʃ/ बरखा /bərkʰaː/ मींह /mĩː/ — मींह /mĩːh/ مینہ /mĩː/ बरखा /bərkʰaː/
बर्फ़ हिंऊँ /hĩũ/ — बरफ /bəɾəf/ — बरफ /bəɾəf/ برف /bəɾəf/ ह्यूं /hjũː/
पृष्ठ 1/9

इंटरैक्टिव मानचित्र खोलें: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree

LangMap का हिस्सा — एक भाषाई विज़ुअलाइज़ेशन परियोजना। यह एक स्थिर, क्रॉल-योग्य सारांश है; इंटरैक्टिव मानचित्र उच्चारण ऑडियो, फ़िल्टर और ग्लोब दृश्य प्रदान करते हैं।

निर्माता Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · LangMap होम