Kĩmĩĩru
मेरू
नाइजर-कांगो (अटलांटिक-कांगो, बंटू, E.50 / E.60 — माउंट केन्या समूह)
मेरू (Kĩmĩĩru) मध्य केन्या की एक बंटू भाषा है, जिसे अमेरू लोग माउंट केन्या की पूर्वी और उत्तर-पूर्वी ढलानों पर बोलते हैं; इसके लगभग 20 लाख वक्ता हैं। यह बंटू E.50 / E.60 क्षेत्र के माउंट केन्या समूह में किकूयू (ki), एम्बू (ebu) और कांबा (kam) के साथ आती है, जिनके साथ यह व्यापक सजात शब्दावली और ATR-विरोध वाली 7-स्वर प्रणाली साझा करती है। वर्तनी में ĩ और ũ पर टिल्डे विशेषक चिह्नों का प्रयोग गैर-ATR (शिथिल) रूपों को चिह्नित करने के लिए होता है — यह परिपाटी किकूयू और एम्बू के साथ साझा है। मेरू में कई परस्पर बोधगम्य उपभेद शामिल हैं: इमेन्टी (सबसे बड़ी और मानक लिखित मेरू का आधार), तिगानिया, इगेम्बे, इगोजी, म्विम्बी-मुथाम्बी और चुका; दक्षिणी छोर पर बोली जाने वाली थाराका को कभी-कभी एक अलग भाषा के रूप में वर्गीकृत किया जाता है। बाइबल का पूर्ण अनुवाद 1964 तक हो चुका था। मेरू को 2010 के संविधान के अंतर्गत एक देशज केन्याई भाषा के रूप में मान्यता प्राप्त है और इसका उपयोग प्राथमिक शिक्षा तथा क्षेत्रीय प्रसारण में होता है।
कहाँ बोली जाती है
मेरू में 87 मूल शब्द
स्रोत
- Ethnologue 27: Meru
- Glottolog: Meru (meru1247)
- Maho (2009) NUGL Online (Bantu E.50/E.60 group)
- Marete (1986) The Meru People
- Möhlig (1974) A dialectological grammar of Meru
शब्दों की तुलना
इसी वर्गीकरण की भाषाओं से तुलना: नाइजर-कांगो (अटलांटिक-कांगो, बंटू, E.50 / E.60 — माउंट केन्या समूह)
| अर्थ | मेरू | एम्बु | किकुयू | कांबा | न्यातुरु | लुगांडा | शम्बला |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| पानी | rũũjĩ /ɾoːdʒe/ | manjĩ /maɲdʒe/ | maaĩ /maːe/ | kĩwʼũ /kiwu/ | maji /madʒi/ | amazzi /amaːzːi/ | mazi /mazi/ |
| आग | mwanki /mwaŋki/ | mwaki /mwaki/ | mwaki /mwaki/ | mwaki /mwaki/ | moto /moto/ | omuliro /omuliɾo/ | moto /moto/ |
| सूरज | riũa /ɾioa/ | riũa /ɾioa/ | riũa /ɾioa/ | syũa /sjua/ | yura /juɾa/ | enjuba /eɲɟuba/ | zuwa /zuwa/ |
| चाँद | mweri /mwɛɾi/ | mweri /mwɛɾi/ | mweri /mwɛɾi/ | mwei /mwei/ | umweri /umweɾi/ | omwezi /omwezi/ | ṅwezi /ŋwezi/ |
| तारा | njota /ndʒɔta/ | njata /ɲdʒata/ | njata /ɲdʒata/ | nzaĩ /nzai/ | njota /ndʒota/ | emmunyeenye /emːuɲeːɲe/ | ntondwe /ntondwe/ |
| रात | ũtukũ /otuko/ | ũtukũ /otuko/ | ũtukũ /otuko/ | ũtukũ /utuku/ | utiku /utiku/ | ekiro /etʃiro/ | kilo /kilo/ |
| बारिश | ngai /ŋɡai/ | mbura /mbura/ | mbura /ˈmbura/ | mbua /ˈmbua/ | mbura /mbura/ | enkuba /eŋˈkuba/ | fula /fula/ |
| बर्फ़ | nkamia /ŋkamia/ | ĩra /eɾa/ | ira /ˈiɾa/ | ĩa /ĩa/ | seluji /seludʒi/ | omuzira /omuzira/ | — |
| हवा | ruuo /ɾuːɔ/ | rũkũngi /ɾokoŋɡi/ | rũhuho /ɾòhùːhɔ̀/ | kĩseve /kiseve/ | mpefo /mpefo/ | empewo /empeːwo/ | mpeho /mpeho/ |
| मिट्टी | mũthetu /moðɛtu/ | mũthetu /moðɛtu/ | tĩĩri /teːɾi/ | muthanga /muθaŋɡa/ | irongo /iɾoŋɡo/ | ettaka /ettaka/ | shanga /ʃaŋɡa/ |
| पत्थर | iiga /iːɡa/ | ĩthiga /eðiɡa/ | ihiga /iˈhiɣa/ | ivia /ivia/ | igwe /iɡwe/ | ejjinja /edʒːiˈndʒa/ | iwe /iwe/ |
| पहाड़ | kĩrĩma /keɾema/ | kĩrĩma /keɾema/ | kĩrĩma /keɾema/ | kĩĩma /kiːma/ | gitanto /ɡitanto/ | olusozi /olusozi/ | muima /muima/ |
| समुद्र | ĩria /eɾia/ | ĩria /eɾia/ | — | ũkanga /ukaŋɡa/ | irambo /iɾambo/ | ennyanja /eɲːaɲdʒa/ | bahali /bahali/ |
| माता | mami /mami/ | nyanya /ɲaɲa/ | maitũ /maito/ | mwaitũ /mwaitu/ | mama /mama/ | maama /maːma/ | mama /mama/ |
| पिता | baaba /baːba/ | vava /βaβa/ | baba /baba/ | asa /asa/ | tata /tata/ | taata /taːta/ | tate /tate/ |
| बेटी | mwarĩ /mwaɾe/ | mwarĩ /mwaɾe/ | mwarĩ /mwaɾe/ | mwĩĩtu /mwiːtu/ | muncha /muntʃa/ | omuwala /omuwala/ | ṅwana ywa kindele /ŋwana jwa kindele/ |
| मैं | ni /ni/ | nie /niɛ/ | niĩ /nie/ | nyie /ɲie/ | une /une/ | nze /nze/ | imi /imi/ |
| तुम | gwe /ɡwɛ/ | we /wɛ/ | wee /wɛː/ | we /we/ | uwe /uwe/ | ggwe /ɡːwe/ | iwe /iwe/ |
| हम | tuĩ /tue/ | tue /tuɛ/ | ithuĩ /iðue/ | ithye /iðje/ | sese /sese/ | ffe /fːe/ | ishwi /iʃwi/ |
| नाम | rĩĩtwa /ɾeːtwa/ | rĩĩtwa /ɾeːtwa/ | rĩĩtwa /ɾeːtwa/ | ĩsyĩtwa /isʲitwa/ | rina /ɾina/ | erinnya /eriɲːa/ | zina /zina/ |
| व्यक्ति | muntũ /munto/ | mũndũ /mondo/ | mũndũ /mondo/ | mũndũ /mundu/ | muntu /muntu/ | omuntu /omuntu/ | mntu /mntu/ |
| सिर | mũtwe /motwɛ/ | kĩongo /keɔŋɡɔ/ | mũtwe /motwɛ/ | mũtwe /mutwe/ | itwe /itwe/ | omutwe /omutwe/ | mtwi /mtwi/ |
| आँख | riitho /ɾiːðɔ/ | riitho /ɾiːðɔ/ | riitho /riːðɔ/ | ĩtho /iθo/ | riho /riho/ | eriiso /eɾiːso/ | zisho /ziʃo/ |
| कान | gũtũ /ɡoto/ | gũtũ /ɡoto/ | gũtũ /ɣoto/ | kutu /kutu/ | ikutwi /ikutwi/ | okutu /okutu/ | shikio /ʃikio/ |
| नाक | nyiũrũ /ɲioɾo/ | ĩniũrũ /enioɾo/ | iniũrũ /inioɾo/ | inyũũ /iɲuː/ | mpura /mpuɾa/ | ennyindo /eɲːindo/ | mpua /mpua/ |
| मुँह | kanyua /kaɲua/ | kanyua /kaɲua/ | kanua /kaˈnua/ | kanywa /kaɲwa/ | momo /momo/ | akamwa /akamwa/ | kanwa /kanwa/ |
| दाँत | ĩĩgo /eːɡɔ/ | ĩgego /eɡɛɡɔ/ | igego /iɣɛɣɔ/ | ĩyo /ĩjo/ | ino /ino/ | erinnyo /eriɲːo/ | zino /zino/ |
| जीभ | rũũme /ɾoːmɛ/ | rũrĩmĩ /roɾeme/ | rũrĩmĩ /ɾoɾeme/ | ũĩmi /uimi/ | urimi /urimi/ | olulimi /olulimi/ | ulimi /ulimi/ |
| हाथ | njara /ndʒaɾa/ | kĩvoko /keβɔkɔ/ | guoko /ɡuɔkɔ/ | kwʼoko /kwoko/ | ukuboko /ukuboko/ | omukono /omukono/ | mkono /mkono/ |
| पैर | kũgũrũ /koɡoɾo/ | kũgũrũ /koɡoro/ | kũgũrũ /koɣoro/ | kũũ /kuː/ | mughuu /muɣuː/ | ekigere /etʃiɡere/ | mulundi /mulundi/ |
| दिल | nkoro /ŋkɔɾɔ/ | ngoro /ŋɡɔɾɔ/ | ngoro /ŋɡɔɾɔ/ | ngoo /ŋɡoː/ | umutima /umutima/ | omutima /omutima/ | moyo /mojo/ |
| हड्डी | mwĩndĩndĩ /mwendende/ | ĩvĩndĩ /evende/ | ihĩndĩ /ihende/ | ĩvĩndĩ /ivindi/ | ikufa /ikufa/ | eggumba /eɡːumba/ | vuha /vuha/ |
| खून | tharike /ðaɾikɛ/ | nthakame /nðakamɛ/ | thakame /ðakamɛ/ | nthakame /nðakame/ | sakami /sakami/ | omusaayi /omusaːji/ | mpome /mpome/ |
| प्रेम | wendo /wɛndɔ/ | wendo /wɛndɔ/ | wendo /wɛndɔ/ | wendo /wendo/ | butogwa /butoɡwa/ | okwagala /okwaːɡala/ | kukunda /kukunda/ |
| पेड़ | mũtĩ /mote/ | mũtĩ /mote/ | mũtĩ /mote/ | mũtĩ /muti/ | umuti /umuti/ | omuti /omuti/ | mti /mti/ |
| कुत्ता | kurũ /kuɾo/ | ngui /ŋɡui/ | ngui /ŋɡui/ | ngitĩ /ŋɡiti/ | imbwa /imbwa/ | embwa /embwa/ | kuli /kuli/ |
| बिल्ली | nyau /ɲau/ | nyau /ɲau/ | nyaũ /ɲao/ | mbaka /mbaka/ | paka /paka/ | kkapa /kːapa/ | nyau /ɲau/ |
| मछली | gĩkũyũ /ɡekojo/ | nthamaki /nðamaki/ | thamaki /ðamaki/ | ikoyo /ikojo/ | somba /somba/ | ekyennyanja /etʃeɲːaɲdʒa/ | samaki /samaki/ |
| पक्षी | nyoni /ɲɔni/ | gĩconi /ɡetʃɔni/ | nyoni /ˈɲɔni/ | nyunyi /ɲuɲi/ | nyonyi /ɲoɲi/ | ennyonyi /eɲːoˈɲi/ | deghe /deɣe/ |
| अंडा | nkara /ŋkaɾa/ | ĩtumbĩ /etumbe/ | itumbĩ /itumbe/ | itumbi /itumbi/ | ighe /iɣe/ | eggi /ˈeɡːi/ | tagi /taɡi/ |
| घोड़ा | mbarathi /mbaɾaði/ | mbarathi /mbaɾaði/ | mbarathi /mbaɾaði/ | mbalasi /mbalasi/ | nyumbu /ɲumbu/ | embalaasi /embalaːsi/ | faashi /faːʃi/ |
| घर | nyomba /ɲɔmba/ | nyomba /ɲɔmba/ | nyũmba /ɲomba/ | nyũmba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | ennyumba /eɲːumba/ | nyumba /ɲumba/ |
| दूध | ĩria /eɾia/ | ĩriia /eɾiːa/ | iria /iria/ | iia /iːa/ | maya /maja/ | amata /amata/ | mele /mele/ |
| शहद | nainchũ /naintʃo/ | ũũkĩ /oːke/ | ũũkĩ /oːke/ | ũkĩ /uki/ | ruke /ruke/ | omubisi gwʼenjuki /omubisi ɡweɲdʒuki/ | woki /woki/ |
| नमक | chumbĩ /tʃumbe/ | cumbĩ /tʃumbe/ | cumbĩ /tʃumbe/ | mũnyũ /muɲu/ | munyu /muɲu/ | omunnyo /omuɲːo/ | munyu /muɲu/ |
| वाइन | ndibei /ndibɛi/ | ndivei /ndiβei/ | ndibei /ndibɛi/ | mbinyu /mbiɲu/ | divai /divai/ | wayini /wajini/ | mvinyo /mviɲo/ |
| लोहा | chuma /tʃuːma/ | cuma /tʃuma/ | kĩgera /keˈɣɛra/ | kyũma /kjuma/ | ichuma /itʃuma/ | ekyuma /eˈtʃuːma/ | kiama /kiama/ |
| रेशम | hariri /haɾiɾi/ | hariri /haɾiɾi/ | hariri /haɾiɾi/ | — | hariri /haɾiɾi/ | liiri /liːri/ | halili /halili/ |
| किताब | yuku /juku/ | ĩvuku /evuku/ | ibuku /iβuku/ | ĩvuku /ivuku/ | gitabu /ɡitabu/ | ekitabo /etʃitabo/ | kitabu /kitabu/ |
| खाना | kũrĩa /koɾea/ | kũrĩa /koɾea/ | kũrĩa /koɾea/ | kũya /kuja/ | kuria /kuɾia/ | okulya /okulja/ | kuja /kuɟa/ |
| पीना | kũnyua /koɲua/ | kũnyua /koɲua/ | kũnyua /koɲua/ | kũnywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ | okunywa /okuɲʷa/ | kunywa /kuɲwa/ |
| सोना | kũmama /komama/ | kũmama /komama/ | gũkoma /ɣoˈkɔma/ | koma /koma/ | kurara /kuɾaɾa/ | okwebaka /okweβaka/ | kugosha /kuɡoʃa/ |
| एक | ĩmwe /emwɛ/ | ĩmwe /emwɛ/ | ĩmwe /emwɛ/ | ĩmwe /imwe/ | umwe /umwe/ | emu /emu/ | ṅwenga /ŋwenɡa/ |
| दो | ijĩĩrĩ /idʒeːɾe/ | igĩrĩ /iɡeɾe/ | igĩrĩ /iɣeɾe/ | ilĩ /ili/ | aviri /aβiri/ | bbiri /bːiri/ | mbili /mbili/ |
| तीन | ithatũ /iðato/ | ithatũ /iðato/ | ithatũ /iðato/ | itatu /itatu/ | itatu /itatu/ | ssatu /sːatu/ | katatu /katatu/ |
| चार | inya /iɲa/ | inya /iɲa/ | inya /iɲa/ | inya /iɲa/ | inne /inːe/ | nnya /ɲːa/ | kane /kaːne/ |
| पाँच | ithaano /iðaːnɔ/ | ithano /iðanɔ/ | ithano /iðanɔ/ | itano /itano/ | itano /itano/ | ttaano /tːaːno/ | kashano /kaʃano/ |
| सौ | ĩgana /eɡana/ | ĩgana /eɡana/ | igana /iɣana/ | ĩana /iana/ | ighana /iɣana/ | kikumi /tʃikumi/ | gana /ɡana/ |
| नमस्ते | muuga /muːɡa/ | wĩ mwaro /we mwaɾɔ/ | wĩmwega /wemwɛɡa/ | mwĩaĩle /mwiaile/ | mbukire /mbukiɾe/ | oli otya /oli otja/ | — /—/ |
| धन्यवाद | nĩ bwega /ne bwɛɡa/ | — /—/ | nĩ wega /ne wɛɡa/ | nĩ vinya /ni viɲa/ | asante /aˈsante/ | webale /weːbale/ | asante /asante/ |
| अच्छा | mwega /mwɛɡa/ | mwaro /mwaɾɔ/ | wega /wɛɡa/ | museo /museo/ | kihi /kihi/ | kirungi /tʃiruŋɡi/ | mtana /mtana/ |
| नया | kĩerũ /keɛɾo/ | gĩcerũ /ɡetʃɛɾo/ | kĩerũ /keɛro/ | mweũ /mweu/ | mpya /mpja/ | mpya /mpja/ | mpya /mpja/ |
| लाल | ntuune /ntuːnɛ/ | ndune /ndunɛ/ | ũtune /otunɛ/ | ndune /nduneː/ | ntune /ntune/ | myufu /mjufu/ | nkundu /nkundu/ |
| सफ़ेद | njerũ /ndʒɛɾo/ | njerũ /ndʒɛɾo/ | werũ /wɛro/ | nzaũ /nzau/ | njeru /ndʒeru/ | eru /eːru/ | yengʼaa /jeŋaː/ |
| काला | njirũ /ndʒiɾo/ | mbirũ /mbiɾo/ | ũirũ /oiro/ | nziũ /nziu/ | njiutiki /ndʒiutiki/ | ddugavu /dduɡavu/ | size /size/ |
| 99 | mĩrongo kenda na kenda /meɾɔŋɡɔ kɛnda na kɛnda/ | — | mĩrongo kenda na kenda /meɾɔŋɡɔ kɛnda na kɛnda/ | mĩongo kenda na kenda /mioŋɡo kenda na kenda/ | makumi kenda na kenda /makumi kenda na kenda/ | kyenda mu mwenda /tʃenda mu mwenda/ | milongo kenda na kenda /miloŋɡo keːnda na keːnda/ |
इंटरैक्टिव मानचित्र खोलें: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
LangMap का हिस्सा — एक भाषाई विज़ुअलाइज़ेशन परियोजना। यह एक स्थिर, क्रॉल-योग्य सारांश है; इंटरैक्टिव मानचित्र उच्चारण ऑडियो, फ़िल्टर और ग्लोब दृश्य प्रदान करते हैं।
निर्माता Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · LangMap होम