Tetun
तेतुम
ऑस्ट्रोनेशियन (मध्य मलयो-पॉलिनेशियन)
तेतुम (Tetun; ISO 639-3: tet) एक ऑस्ट्रोनेशियाई भाषा है और तिमोर-लेस्ते के 2002 के संविधान के अंतर्गत पुर्तगाली के साथ देश की दो राजभाषाओं में से एक है। तेतुन दिली, जिसे तेतुन प्रासा भी कहते हैं, प्रमुख राष्ट्रीय संपर्क भाषा और आधिकारिक तेतुम का आधार है; सदियों के संपर्क से इसमें पुर्तगाली शब्दावली बड़ी मात्रा में आई है। तेतुन तेरिक में अधिक रूढ़िवादी क्षेत्रीय रूप आते हैं और यह उन व्याकरणिक लक्षणों को सुरक्षित रखता है जो तेतुन दिली में कम हो गए या लुप्त हो गए हैं। तेतुम का शब्द-क्रम सामान्यतः कर्ता–क्रिया–कर्म है और यह मुख्यतः विश्लेषणात्मक भाषा है, जो व्यापक रूप-परिवर्तन के बजाय शब्द-क्रम, निपातों और प्रकार्यात्मक शब्दों से अनेक व्याकरणिक संबंध प्रकट करती है; इसके सर्वनाम प्रथम पुरुष बहुवचन के समावेशी और अपवर्जी रूपों में भेद करते हैं। सरकारी आदेश 1/2004 ने राष्ट्रीय भाषा-विज्ञान संस्थान द्वारा विकसित लैटिन-आधारित आधिकारिक तेतुम मानक वर्तनी को राजकीय प्रशासन, शिक्षा और सार्वजनिक संचार में उपयोग के लिए अपनाया।
कहाँ बोली जाती है
तेतुम में 87 मूल शब्द
स्रोत
- Hull, Geoffrey (2002) Standard Tetum-English Dictionary (row spelling: haʼu, diʼak, xá, kafé, obrigadu); Tetun Dili Bible (bible.com 4763, 3775); Wiktionary Tetum
शब्दों की तुलना
इसी वर्गीकरण की भाषाओं से तुलना: ऑस्ट्रोनेशियन (मध्य मलयो-पॉलिनेशियन)
| अर्थ | तेतुम | अतोनी | पुरानी मलय | प्रोटो-ऑस्ट्रोनेशियन | बंजार | बाटक अंगकोला | पुरानी चाम |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| पानी | bee /beː/ | oe /oe/ | air /air/ | *daNum /daNum/ | banyu /baɲu/ | aek /aek/ | ie /ʔiə/ |
| आग | ahi /ahi/ | ai /ai/ | api /api/ | *Sapuy /Sapuy/ | api /api/ | api /api/ | apuy /ʔapuj/ |
| सूरज | loron /loɾon/ | manas /manas/ | matari /matari/ | *waRi /waRi/ | matahari /matahari/ | mata ni ari /mata ni ari/ | huriy /hurij/ |
| चाँद | fulan /fulan/ | fun /fun/ | bulan /bulan/ | *bulaN /bulaN/ | bulan /bulan/ | bulan /bulan/ | bulan /bulan/ |
| तारा | fitun /ˈfitun/ | kfu /kfuʔ/ | bintang /bintaŋ/ | *bituqen /bituqen/ | bintang /bintaŋ/ | bintang /bintaŋ/ | bituk /bituʔ/ |
| रात | kalan /kalan/ | fai /fai/ | malam /malam/ | *beRŋi /beʀŋi/ | malam /malam/ | borngin /borŋin/ | malam /malam/ |
| बारिश | udan /ˈudan/ | ulan /ˈulan/ | — | *quzaN /quzaN/ | hujan /ˈhudʒan/ | udan /uˈdan/ | — |
| बर्फ़ | neve /ˈnɛvɛ/ | — | — | *SuReNa /SuReNa/ | salju /saldʒu/ | salju /saldʒu/ | — |
| हवा | anin /ˈanin/ | anin /anin/ | — | *bali /bali/ | angin /aŋin/ | angin /aŋin/ | — |
| मिट्टी | rai /ˈrai/ | afu /afu/ | — | *taneq /taneq/ | tanah /tanah/ | tano /tano/ | — |
| पत्थर | fatuk /ˈfatuk/ | fatu /fatu/ | batu /batu/ | *batu /batu/ | batu /ˈbatu/ | batu /batu/ | batau /batau/ |
| पहाड़ | foho /foho/ | nuʼaf /nuʔaf/ | — | *bukij /bukij/ | gunung /ɡunuŋ/ | dolok /dolok/ | — |
| समुद्र | tasi /tasi/ | tasi /tasi/ | — | *tenem /tenem/ | laut /laut/ | laut /laut/ | — |
| माता | inan /inan/ | ainaf /ainaf/ | ibu /ibu/ | *ina /ina/ | uma /uma/ | inang /inaŋ/ | inā /ina/ |
| पिता | aman /aman/ | amat /amat/ | bapa /bapa/ | *ama /ama/ | abah /abah/ | amang /amaŋ/ | amā /ama/ |
| बेटी | oan feto /oan feto/ | anfeto /anfeto/ | — | — | anak babinian /anak babinian/ | boru /boru/ | — |
| मैं | haʼu /haʔu/ | au /au/ | aku /aku/ | *aku /aku/ | aku /aku/ | au /au/ | ku /ku/ |
| तुम | ó /ɔ/ | ho /ho/ | kamu /kamu/ | *iSu /iSu/ | ikam /ikam/ | ho /ho/ | hã /haː/ |
| हम | ita / ami /ita / ami/ | hit / hai /hit / hai/ | kita / kami /kita / kami/ | *kita / *kami /kita / kami/ | kita / kami /kita / kami/ | hita / hami /hita / hami/ | — /—/ |
| नाम | naran /ˈnaran/ | kanan /ˈkanan/ | ngaran /ŋaran/ | *ŋajan /ŋajan/ | ngaran /ŋaran/ | goar /ɡoar/ | angan /aŋan/ |
| व्यक्ति | ema /ema/ | atoni /atoni/ | — | *Cau /tsau/ | urang /uraŋ/ | halak /halak/ | urāṅ /uraːŋ/ |
| सिर | ulun /ulun/ | nakaf /nakaf/ | — | *quluh /quluh/ | kapala /kapala/ | ulu /ulu/ | — |
| आँख | matan /matan/ | matan /matan/ | mata /mata/ | *maCa /maCa/ | mata /mata/ | mata /mata/ | matā /mata/ |
| कान | tilun /tilun/ | luken /luken/ | — | *Caliŋa /tsaliŋa/ | talinga /taˈliŋa/ | pinggol /piŋɡol/ | — |
| नाक | inus /inus/ | pana /pana/ | — | *ujuŋ /ujuŋ/ | hidung /hiduŋ/ | igung /iɡuŋ/ | idung /iduŋ/ |
| मुँह | ibun /ˈibun/ | fefan /fefan/ | — | — | muntung /muntuŋ/ | baba /baba/ | — |
| दाँत | nehan /nehan/ | nisi /nisi/ | gigi /ɡiɡi/ | *nipen /nipen/ | gigi /ɡiɡi/ | ipon /ipon/ | tagai /taɡaj/ |
| जीभ | nanaan /nanaːn/ | maaʼ /maːʔ/ | lidah /lidah/ | *Sema /Sema/ | ilat /ilat/ | dila /dila/ | dalah /dalah/ |
| हाथ | liman /liman/ | ʼniman /ʔniman/ | tangan /taŋan/ | *lima /lima/ | tangan /taŋan/ | tangan /taŋan/ | taŋin /taŋin/ |
| पैर | ain /ain/ | haef /haef/ | — | *qaqay /qaqay/ | batis /batis/ | pat /pat/ | takai /takai/ |
| दिल | fuan /fuan/ | nesa /nesa/ | hati /hati/ | *pusuq /pusuq/ | ati /ati/ | roha /roha/ | hatai /hatai/ |
| हड्डी | ruin /ruin/ | nuʼi /nuʔi/ | tulang /tulaŋ/ | *CuqelaN /CuqelaN/ | tulang /tulaŋ/ | holi-holi /holiˈholi/ | talang /talaŋ/ |
| खून | raan /raːn/ | naʼ /naʔ/ | darah /darah/ | *daRaq /daRaq/ | darah /darah/ | mudar /mudar/ | darah /darah/ |
| टट्टी | teen /teːn/ | — | — | *Caqi /tsaqi/ | tahi /tahi/ | — | — |
| प्रेम | domin /domin/ | nekat /nekat/ | sayang /sajaŋ/ | — /—/ | sayang /sajaŋ/ | holong /holoŋ/ | klɛn /klɛn/ |
| पेड़ | ai /ai/ | hau /hau/ | kayu /kaju/ | *kaSiw /kaSiw/ | batang /bataŋ/ | hayu /haju/ | phuəŋ /pʰuəŋ/ |
| कुत्ता | asu /asu/ | asu /asu/ | anjing /andʒiŋ/ | *asu /asu/ | hadupan /hadupan/ | asu /asu/ | asuv /asuw/ |
| बिल्ली | busa /busa/ | meo /meo/ | — /—/ | — /—/ | pusa /pusa/ | huting /hutiŋ/ | mɛw /mɛw/ |
| मछली | ikan /ˈikan/ | ikaʼ /ikaʔ/ | ikan /ikan/ | *Sikan /Sikan/ | iwak /ˈiwak/ | ihan /ˈihan/ | ikan /ikan/ |
| पक्षी | manu /manu/ | kolo /kolo/ | burung /buruŋ/ | *manuk /manuk/ | burung /buruŋ/ | unggas /uŋɡas/ | cim /tʃim/ |
| तितली | borboleta /borboleta/ | — | — | *baŋbaŋ /baŋbaŋ/ | kupu-kupu /kupukupu/ | — | — |
| अंडा | tolun /tolun/ | teko /teko/ | — | *qiCeluR /qicəlur/ | hintalu /hintalu/ | pira /pira/ | — |
| भालू | ursu /ˈursu/ | — | — | *Cumay /Cumay/ | biruang /biruaŋ/ | gompul /ɡompul/ | — |
| घोड़ा | kuda /kuda/ | bikase /bikase/ | — | — | kuda /kuda/ | kudo /kudo/ | — |
| घर | uma /uma/ | ume /ume/ | rumah /rumah/ | *Rumaq /Rumaq/ | rumah /rumah/ | bagas /baɡas/ | sɔŋ /sɔŋ/ |
| दूध | susubeen /susubeːn/ | susu /susu/ | susu /susu/ | — | susu /susu/ | susu /susu/ | — |
| शहद | bani-been /bani-beːn/ | oni /oni/ | — | — | madu /madu/ | aer ni loba /aer ni loba/ | — |
| नमक | masin /ˈmasin/ | masiʼ /masiʔ/ | garam /ɡaram/ | *qasiRa /qasiRa/ | uyah /ujah/ | sira /sira/ | — |
| वाइन | tua-uvas /tua uvas/ | — | — | — | anggur /aŋɡur/ | anggur /aŋɡur/ | — |
| चावल | foos /foːs/ | — | — | *beRas /beRas/ | baras /baras/ | — | — |
| चॉकलेट | xoklate /ʃoklate/ | — | — | — | suklat /ˈsuklat/ | — | — |
| लोहा | besi /ˈbesi/ | besi /besi/ | — | *Namat /Namat/ | wasi /ˈwasi/ | bosi /bosi/ | — |
| पहिया | roda /roda/ | — | — | — | roda /roda/ | roda /roda/ | — |
| रेशम | seda /seda/ | sutra /sutra/ | — | — | sutra /sutra/ | surto /surto/ | — |
| किताब | livru /livɾu/ | sulat /sulat/ | — | — | buku /buku/ | buku /buku/ | — |
| खाना | han /han/ | ah /ah/ | makan /makan/ | *kaen /kaen/ | makan /makan/ | mangan /maŋan/ | bɔh /bɔh/ |
| पीना | hemu /hemu/ | ninu /ninu/ | minum /minum/ | *inum /inum/ | nginum /ŋinum/ | minum /minum/ | mɛnum /mɛnum/ |
| सोना | toba /ˈtoba/ | tup /tup/ | tidur /tidur/ | *tuduR /tuduR/ | guring /ɡuriŋ/ | modom /modom/ | — |
| एक | ida /ida/ | mese /mese/ | sa /sa/ | *isa /isa/ | asa /asa/ | sada /sada/ | sa /sa/ |
| दो | rua /ˈrua/ | nua /ˈnua/ | dua /dua/ | *duSa /duSa/ | dua /dua/ | dua /dua/ | dua /dua/ |
| तीन | tolu /tolu/ | tenu /tenu/ | tlu /tlu/ | *telu /telu/ | talu /talu/ | tolu /tolu/ | klau /klau/ |
| चार | haat /haːt/ | ha /ha/ | mpat /əmpat/ | *Sepat /səpat/ | ampat /ampat/ | opat /opat/ | pāt /paːt/ |
| पाँच | lima /lima/ | nim /nim/ | lima /lima/ | *lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ |
| सौ | atus /atus/ | natun /natun/ | ratus /ratus/ | *RaCus /RaCus/ | saratus /saratus/ | saratus /saratus/ | — |
| नमस्ते | bondia /bondia/ | neut /neut/ | — /—/ | — /—/ | salam /salam/ | horas /horas/ | — /—/ |
| धन्यवाद | obrigadu /obɾiɡadu/ | neno biluk /neno biluk/ | — /—/ | — /—/ | tarima kasih /tarima kasih/ | mauliate /mauliate/ | — /—/ |
| अच्छा | diʼak /diʔak/ | malaek /malaek/ | baik /baik/ | — /—/ | bagus /baɡus/ | denggan /deŋɡan/ | siam /siam/ |
| नया | foun /foun/ | feʼu /feʔu/ | — | *baqeRuh /baqeRuh/ | hanyar /haɲar/ | imbaru /imbaru/ | — |
| लाल | mean /mean/ | mtasaʼ /mtasaʔ/ | merah /merah/ | *ma-iRaq /ma-iRaq/ | habang /habaŋ/ | rara /rara/ | mưriah /mɨriah/ |
| सफ़ेद | mutin /mutin/ | mutiʼ /mutiʔ/ | putih /putih/ | *ma-putiq /maputiq/ | putih /putih/ | bontar /bontar/ | patih /patih/ |
| काला | metan /metan/ | metan /metan/ | hitam /hitam/ | *qeCeŋeN /qeCeŋeN/ | hirang /hiraŋ/ | lomlom /lomlom/ | hitam /hitam/ |
| हरा | matak /matak/ | mateʼ /mateʔ/ | — | — | hijau /hidʒau/ | rata /rata/ | — |
| नीला | biru /biru/ | — | — | — | biru /biru/ | rata langit /rata laŋit/ | — |
| कंप्यूटर | komputadór /komputaˈdoɾ/ | — | — | — | komputer /komˈputər/ | komputer /komˈputər/ | — |
| वाई-फ़ाई | Wi-Fi /waifai/ | — | — | — | Wi-Fi | — | — |
| चाय | xá /ʃa/ | — | — | — | teh /teh/ | — | — |
| कॉफ़ी | kafé /kaˈfɛ/ | — | — | — | kupi /kupi/ | — | — |
| चीनी | masin-midar /masin-midar/ | — | — | — | gula /ɡula/ | — | — |
| संतरा | sabraka /sabraka/ | — | — | — | — | — | — |
| 99 | sia-nulu resin sia /sia-nulu resin sia/ | boʼsio am sio /boʔsio am sio/ | — | — | sambilan puluh sambilan /sambilan puluh sambilan/ | sambilan pulu sambilan /sambilan pulu sambilan/ | — |
इंटरैक्टिव मानचित्र खोलें: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
LangMap का हिस्सा — एक भाषाई विज़ुअलाइज़ेशन परियोजना। यह एक स्थिर, क्रॉल-योग्य सारांश है; इंटरैक्टिव मानचित्र उच्चारण ऑडियो, फ़िल्टर और ग्लोब दृश्य प्रदान करते हैं।
निर्माता Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · LangMap होम