原始苗瑶語
Proto-Hmong-Mien
Kihmong-Mien (proto)
Babu wa pamoja aliyejengwa upya wa familia za Hmong (Miao) na Mien (Yao). Karibu 2500 KK katika eneo la kati la Mto Yangtze. Ratliff (2010) anajenga upya takriban mizizi 600 pamoja na mfumo wa toni nne (A B C D; hapa zinaonyeshwa kwa nyota za juu H/X za mtindo wa Baxter). Baadhi ya nambari za msingi (4, 5, 6) ni mikopo ya mapema kutoka kwa Tibeto-Burma, wakati majina ya wanyama wa nyumbani na mazao yanaonyesha uhusiano mpana na Kichina cha kale, kionyeshacho jukumu la PHM kama lugha ya msingi katika eneo la kitamaduni la chini ya Yangtze.
Maeneo inakozungumzwa
Usomaji wa herufi za Han katika Proto-Hmong-Mien
| Herufi | Maana | Usomaji | Umbo | IPA |
|---|---|---|---|---|
| 一 | one | *ʔɨ | /*ʔɨ/ | |
| 二 | two | *ʔu̯i | /*ʔu̯i/ | |
| 三 | three | *pjɔu | /*pjɔu/ | |
| 四 | four | *plei | /*plei/ | |
| 五 | five | *prja | /*prja/ | |
| 六 | six | *kruk | /*kruk/ | |
| 七 | seven | *djuŋH | /*djuŋH/ | |
| 八 | eight | *jat | /*jat/ | |
| 九 | nine | *N-ɟuə̯X | /*N-ɟuə̯X/ | |
| 十 | ten | *gju̯əpD | /*gju̯əpD/ | |
| 日 | sun | *hnu̯ɔiA | /*hnu̯ɔiA/ | |
| 月 | moon | *hlaH | /*hlaH/ | |
| 水 | water | *ʔu̯əm | /*ʔu̯əm/ | |
| 火 | fire | *douX | /*douX/ | |
| 木 | tree | *ntju̯əŋH | /*ntju̯əŋH/ | |
| 土 | soil | *N-təu | /*N-təu/ | |
| 石 | stone | *-ʔrəu | /*-ʔrəu/ | |
| 虎 | tiger | *tsjɔB | /*tsjɔB/ | |
| 龍 | dragon | *-roŋ | /*-roŋ/ | |
| 蛇 | snake | *ʔnaŋ | /*ʔnaŋ/ | |
| 馬 | horse | *mjænB | /*mjænB/ | |
| 羊 | sheep | *juŋ | /*juŋ/ | |
| 雞 | chicken | *Kəi | /*Kəi/ | |
| 犬 | dog | *qluwX | /*qluwX/ | |
| 鳥 | bird | *m-nɔk | /*m-nɔk/ | |
| 魚 | fish | *mbrəuX | /*mbrəuX/ | |
| 頭 | head | *S-phreiX | /*S-phreiX/ | |
| 目 | eye | *mu̯ɛjH | /*mu̯ɛjH/ | |
| 耳 | ear | *mbræu | /*mbræu/ | |
| 鼻 | nose | *mbru̯iH | /*mbru̯iH/ | |
| 口 | mouth | *ɲɟuj | /*ɲɟuj/ | |
| 牙 | tooth | *hmjinX | /*hmjinX/ | |
| 手 | hand | *-bɔuX | /*-bɔuX/ | |
| 血 | blood | *ntshjamX | /*ntshjamX/ | |
| 肉 | meat | *NGej | /*NGej/ | |
| 人 | person | *lan | /*ʔja/ | |
| 家 | home, family | *prəuX | /*prəuX/ | |
| 門 | door, gate | *gru̯eŋ | /*gru̯eŋ/ | |
| 飯 | cooked rice, meal | *hnrəaŋH | /*hnrəaŋH/ | |
| 錢 | money | *dzi̯en | /*dzi̯en/ | |
| 年 | year | *hɲu̯əŋH | /*hɲu̯əŋH/ | |
| 死 | die | *dəjH | /*dəjH/ | |
| 行 | go | *n-mʉŋ(X) | /*n-mʉŋ(X)/ | |
| 来 | come | *daj | /*daj/ | |
| 見 | see | *bu̯ət | /*bu̯ət/ | |
| 聞 | hear | *hnəumX | /*hnəumX/ | |
| 知 | know | *pei | /*pei/ | |
| 灰 | grey; ash | *tshju̯əiX | /*tshju̯əiX/ | |
| 大 | big | *hljo | /*hljo/ | |
| 長 | long | *ntauX | /*ntauX/ | |
| 長 | grow; elder | *n-tju̯ɛŋH | /*n-tju̯ɛŋH/ | |
| 老 | old | *qu̯oH | /*qu̯oH/ | |
| 遠 | far | *qʷuw | /*qʷuw/ | |
| 冷 | cold | *ʔnu̯ɔmH | /*ʔnu̯ɔmH/ | |
| 香 | fragrant | *ntaŋ | /*ntaŋ/ | |
| 中 | middle | *ntroŋ | /*ntroŋ/ | |
| 央 | center | *ntroŋ | /*ntroŋ/ | |
| 你 | you | *mu̯ei | /*mu̯ei/ | |
| 有 | have; there is | *n-mɛj | /*n-mɛj/ |
Vyanzo
- Ratliff 2010
Ulinganishaji wa usomaji wa Han
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Kihmong-Mien (proto)
| Herufi | Proto-Hmong-Mien | Proto-Japonik | Kichina cha Han | Proto-Sino-Tibet | Prototibetobirma | Proto-Mongolic | Proto-Austroasia |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 一 | *ʔɨ /*ʔɨ/ | *pitə-tu /*pitə-tu/ | *ʔi[t] /*ʔi[t]/ | *dyiək /*dyiək/ | — | *nigen /*niɡen/ | *muəjʔ /*muəjʔ/ |
| 二 | *ʔu̯i /*ʔu̯i/ | *puta /*puta/ | *ni[j]-s /*ni[j]-s/ | *nĭy /*nĭy/ | *g-nis /*g-nis/ | *qoyar /*qojar/ | *ɓaːr /*ɓaːr/ |
| 三 | *pjɔu /*pjɔu/ | *mi /*mi/ | *s.rum /*s.rum/ | *sɨm /*sɨm/ | *g-sum /*g-sum/ | *gurba(n) /*ɡurban/ | *peːʔ /*peːʔ/ |
| 四 | *plei /*plei/ | *jə /*jə/ | *s.li[j]-s /*s.li[j]-s/ | *lĭy /*lĭy/ | *b-ləy /*b-ləy/ | *dörbe(n) /*dœrben/ | *puənʔ /*puənʔ/ |
| 五 | *prja /*prja/ | *itu /*itu/ | *C.ŋˤaʔ /*C.ŋˤaʔ/ | *ŋāH /*ŋāH/ | b- 形*b-ŋa /*b-ŋa/l- 形*l-ŋa /*l-ŋa/ | *tabu(n) /*tabun/ | — |
| 六 | *kruk /*kruk/ | *mu /*mu/ | *k.ruk /*k.ruk/ | *rŭk /*rŭk/ | *d-k-ruk /*d-k-ruk/ | *jirguɣa(n) /*dʒirɣuɣan/ | *pruʔ /*pruʔ/ |
| 七 | *djuŋH /*djuŋH/ | *nana /*nana/ | *[tsʰ]i[t] /*[tsʰ]i[t]/ | *(s-)nĭt /*(s-)nĭt/ | *s-ni-s /*s-ni-s/ | *doluɣa(n) /*doluɣan/ | *pɔh /*pɔh/ |
| 八 | *jat /*jat/ | *ja /*ja/ | *pˤret /*pˤret/ | *ryēt /*ryēt/ | *b-r-gyat 形*b-r-gyat /*b-r-gyat/*b-g-ryat 形*b-g-ryat /*b-g-ryat/ | *nayima(n) /*najiman/ | *tNɕaːm /*tɲcaːm/ |
| 九 | *N-ɟuə̯X /*N-ɟuə̯X/ | *kəkənə /*kəkənə/ | *[k]uʔ /*[k]uʔ/ | *kwɨH /*kwɨH/ | *d-kəw /*d-kəw/ | *yersü(n) /*jersyn/ | — |
| 十 | *gju̯əpD /*gju̯əpD/ | *təwə /*təwə/ | *t.[g]əp /*t.[g]əp/ | *k(ʰ)ĭp /*k(ʰ)ĭp/ | *ts(y)i(y) ⪤ *tsyay /*ts(y)i(y) ⪤ *tsyay/ | *harba(n) /*harban/ | — |
| 日 | *hnu̯ɔiA /*hnu̯ɔiA/ | *pi /*pi/ | *C.nik /*C.nik/ | *nĭy /*nĭy/ | *nəy /*nəy/ | *naran /*naran/ | *tŋiːʔ /*tŋiːʔ/ |
| 月 | *hlaH /*hlaH/ | *tukuy /*tukui/ | *[ŋ]ʷat /*[ŋ]ʷat/ | *(s-)lăH /*(s-)lăH/ | s- 形*s-la /*s-la/g- 形*g-la /*g-la/ | *sara(n) /*saran/ | *kVcaːj /*kəcaːj/ |
| 水 | *ʔu̯əm /*ʔu̯əm/ | *mintu /*mintu/ | *s.turʔ /*s.turʔ/ | *tujʔ /*tujʔ/ | — | *usu(n) /*usun/ | *ɗaːk /*ɗaːk/ |
| 火 | *douX /*douX/ | *poy /*poi/ | *[qʷʰ]ˤəjʔ /*[qʷʰ]ˤəjʔ/ | *məj /*məj/ | *mey /*mey/ | *gal /*ɡal/ | *ʔuːs /*ʔuːs/ |
| 木 | *ntju̯əŋH /*ntju̯əŋH/ | *kəy /*kəi/ | *C.mˤok /*C.mˤok/ | *sĭŋ /*sĭŋ/ | *si(ŋ/k) /*si(ŋ/k)/ | *modu(n) /*modun/ | *ɟɕɨːʔ /*ɟcɨːʔ/ |
| 土 | *N-təu /*N-təu/ | *tuti /*tuti/ | *tʰˤaʔ /*tʰˤaʔ/ | *ƛăy /*ƛăy/ | *m-l(e/ə)y /*m-l(e/ə)y/ | *sirui /*siruj/ | *teːʔ /*teːʔ/ |
| 石 | *-ʔrəu /*-ʔrəu/ | *isoi /*isoi/ | *dAk /*dAk/ | — | *r-lu(ŋ/k) /*r-lu(ŋ/k)/ | *cilaxun /*tʃilaxun/ | *tmɔʔ /*tmɔʔ/ |
| 虎 | *tsjɔB /*tsjɔB/ | — | *qʰˤraʔ /*qʰˤraʔ/ | — | — | — | *klaːʔ /*klaːʔ/ |
| 龍 | *-roŋ /*-roŋ/ | — | *[mə]-roŋ /*[mə]-roŋ/ | — | *m-bru(ŋ/k) /*m-bru(ŋ/k)/ | — | — |
| 蛇 | *ʔnaŋ /*ʔnaŋ/ | — | *Cə.lAj /*Cə.lAj/ | *s-mrul /*s-mrul/ | *s-b/m-ruːl /*s-b/m-ruːl/ | *mogai /*moɣaj/ | *bsaɲ /*bsaɲ/ |
| 馬 | *mjænB /*mjænB/ | *uma /*uma/ | *mˤraʔ /*mˤraʔ/ | — | *s/m-raŋ /*s/m-raŋ/ | *mori(n) /*morin/ | — |
| 羊 | *juŋ /*juŋ/ | *pitunsi /*pitunsi/ | *ɢaŋ /*ɢaŋ/ | — | *g-ya(k/ŋ) /*g-ya(k/ŋ)/ | *honi(n) /*honin/ | — |
| 雞 | *Kəi /*Kəi/ | — | *kˤe /*kˤe/ | — | *k-rak /*k-rak/ | *takixa /*takixa/ | *ʔiər /*ʔiər/ |
| 犬 | *qluwX /*qluwX/ | *enu /*enu/ | *[k]ʷʰˤenʔ /*[k]ʷʰˤenʔ/ | — | *kʷəy /*kʷəy/ | *noxai /*noxaj/ | *cɔʔ /*cɔʔ/ |
| 鳥 | *m-nɔk /*m-nɔk/ | *təri /*təri/ | *tˤiwʔ /*tˤiwʔ/ | *waʔ /*waʔ/ | — | *sibawun /*sibaʊn/ | *ciːm /*ciːm/ |
| 魚 | *mbrəuX /*mbrəuX/ | *iwo /*iwo/ | *[ŋ]a /*[ŋ]a/ | *s-ŋja /*s-ŋja/ | *ŋ(y)a /*ŋ(y)a/ | *jigasu(n) /*dʒiɣasun/ | *kaʔ /*kaʔ/ |
| 頭 | *S-phreiX /*S-phreiX/ | *kasira /*kasira/ | *[m-t]ˤo /*[m-t]ˤo/ | *tV-pu /*tV-pu/ | — | *terixün /*terixyn/ | *kduəl /*kduəl/ |
| 目 | *mu̯ɛjH /*mu̯ɛjH/ | *ma /*ma/ | *C.muk /*C.muk/ | *mjək /*mjək/ | *s-mik 形*s-mik /*s-mik/*s-myak 形*s-myak /*s-myak/ | *nidün /*nidyn/ | *mat /*mat/ |
| 耳 | *mbræu /*mbræu/ | *mimi /*mimi/ | *C.nəʔ /*C.nəʔ/ | *r-nəʔ /*r-nəʔ/ | *r-na /*r-na/ | *cikin /*tʃikin/ | *ktɔːr /*ktɔːr/ |
| 鼻 | *mbru̯iH /*mbru̯iH/ | *pana /*pana/ | *m-bi[t]-s /*m-bi[t]-s/ | — | *s-na ⪤ *s-naːr /*s-na ⪤ *s-naːr/ | *kamar /*kamar/ | *muːh /*muːh/ |
| 口 | *ɲɟuj /*ɲɟuj/ | *kutuy /*kutui/ | *kʰˤ(r)oʔ /*kʰˤ(r)oʔ/ | *mur /*mur/ | — | *aman /*aman/ | *miəŋʔ /*miəŋʔ/ |
| 牙 | *hmjinX /*hmjinX/ | *pa /*pa/ | *m-ɢˤ<r>a /*m-ɢˤ<r>a/ | *d-ŋa /*d-ŋa/ | *s-ŋya /*s-ŋya/ | *sidün /*sidyn/ | *məɲ /*məɲ/ |
| 手 | *-bɔuX /*-bɔuX/ | *ta /*ta/ | *n̥uʔ /*n̥uʔ/ | *tV-lak /*tV-lak/ | l- 形*l(y)ak /*l(y)ak/d- 形*dyak /*dyak/ | *gar /*ɡar/ | *tiːʔ /*tiːʔ/ |
| 血 | *ntshjamX /*ntshjamX/ | *ti /*ti/ | *m̥ˤik /*m̥ˤik/ | *swiʔ /*swiʔ/ | *s-hywəy /*s-hywəy/ | *cisu(n) /*tʃisun/ | *mhaːm /*mhaːm/ |
| 肉 | *NGej /*NGej/ | *sisi /*sisi/ | *k.nuk /*k.nuk/ | — | *sya /*sya/ | *mika(n) /*mikan/ | *sɔc /*sɔc/ |
| 人 | *lan /*ʔja/ | *pitə /*pitə/ | *ni[ŋ] /*ni[ŋ]/ | *mĭ /*mĭ/ | *r-mi(y) /*r-mi(y)/ | *kümün /*kymyn/ | *kmiː /*kmiː/ |
| 家 | *prəuX /*prəuX/ | *ja /*ja/ | *kˤra /*kˤra/ | *qim /*qim/ | *k-y(i/u)m /*k-y(i/u)m/ | — | *ɲaːʔ /*ɲaːʔ/ |
| 門 | *gru̯eŋ /*gru̯eŋ/ | *to /*to/ | *mˤə[r] /*mˤə[r]/ | *kam /*kam/ | *kam /*kam/ | *exüden /*exyden/ | — |
| 飯 | *hnrəaŋH /*hnrəaŋH/ | — | *bo[n]ʔ-s /*bo[n]ʔ-s/ | — | — | — | *puuŋ /*puuŋ/ |
| 錢 | *dzi̯en /*dzi̯en/ | — | *N-ts[a][n] /*N-ts[a][n]/ | — | — | — | — |
| 年 | *hɲu̯əŋH /*hɲu̯əŋH/ | *təsi /*təsi/ | *C.nˤi[ŋ] /*C.nˤi[ŋ]/ | — | *s-ni(ː)ŋ ⪤ *s-nik /*s-ni(ː)ŋ ⪤ *s-nik/ | *hon /*hon/ | *cnam /*cnam/ |
| 死 | *dəjH /*dəjH/ | *sin- /*sin-/ | *sijʔ /*sijʔ/ | *sij /*sij/ | *səy /*səy/ | — | *kceːt /*kceːt/ |
| 行 | *n-mʉŋ(X) /*n-mʉŋ(X)/ | *ik- /*ik-/ | *Cə-[g]ˤraŋ /*Cə-[g]ˤraŋ/ | — | — | *yabu- /*jabu-/ | *cuːr /*cuːr/ |
| 来 | *daj /*daj/ | *kə- /*kə-/ | *mə.rˤək /*mə.rˤək/ | — | — | *ire- /*ire-/ | — |
| 見 | *bu̯ət /*bu̯ət/ | *mi- /*mi-/ | *[k]ˤen-s /*[k]ˤen-s/ | *ken /*ken/ | — | *üje- /*ydʒe-/ | *jɔl /*jɔl/ |
| 聞 | *hnəumX /*hnəumX/ | *kik- /*kik-/ | *mu[n] /*mu[n]/ | — | *s-ta-s ⪤ *ta-n /*s-ta-s ⪤ *ta-n/ | *sonos- /*sonos-/ | *cmVŋ /*cmVŋ/ |
| 知 | *pei /*pei/ | *sir- /*sir-/ | *tre /*tre/ | *sjəj /*sjəj/ | *syey-s /*syey-s/ | *mede- /*mede-/ | *naŋ /*naŋ/ |
| 灰 | *tshju̯əiX /*tshju̯əiX/ | — | *m̥ˤə /*m̥ˤə/ | *pla /*pla/ | *pla /*pla/ | *hünesün /*hynesyn/ | — |
| 大 | *hljo /*hljo/ | — | *lˤat-s /*lˤat-s/ | — | — | *yeke /*jeke/ | — |
| 長 | *ntauX /*ntauX/ | *nanka /*nanka/ | *Cə-[N]-traŋ /*Cə-[N]-traŋ/ | *s-riŋ /*s-riŋ/ | *s-r(i/u)ŋ /*s-r(i/u)ŋ/ | *urtu /*urtu/ | *ɟlɨːŋ /*ɟlɨːŋ/ |
| 長 | *n-tju̯ɛŋH /*n-tju̯ɛŋH/ | — | *traŋʔ /*traŋʔ/ | — | — | — | — |
| 老 | *qu̯oH /*qu̯oH/ | — | *C.rˤuʔ /*C.rˤuʔ/ | — | *r-ga /*r-ga/ | — | *Criːm /*Criːm/ |
| 遠 | *qʷuw /*qʷuw/ | *təpə /*təpə/ | *C.ɢʷanʔ /*C.ɢʷanʔ/ | — | *dzyaːl /*dzyaːl/ | *kola /*kola/ | *cŋaːjʔ /*cŋaːjʔ/ |
| 冷 | *ʔnu̯ɔmH /*ʔnu̯ɔmH/ | *su⁽ⁿ⁾susi /*su⁽ⁿ⁾susi/ | — | — | *m/s-glak ⪤ *m-glaŋ /*m/s-glak ⪤ *m-glaŋ/ | *küyitün /*kyjityn/ | *tkatʔ /*tkatʔ/ |
| 香 | *ntaŋ /*ntaŋ/ | — | *qʰaŋ /*qʰaŋ/ | — | — | — | — |
| 中 | *ntroŋ /*ntroŋ/ | *naka /*naka/ | *truŋ /*truŋ/ | — | *(t/d)uŋ ⪤ *(t/d)waŋ /*(t/d)uŋ ⪤ *(t/d)waŋ/ | *dumda /*dumda/ | — |
| 央 | *ntroŋ /*ntroŋ/ | — | *ʔaŋ /*ʔaŋ/ | — | — | — | — |
| 你 | *mu̯ei /*mu̯ei/ | — | — | *na-ŋ /*na-ŋ/ | *na-ŋ /*na-ŋ/ | *ci /*tʃi/ | *miːʔ /*miːʔ/ |
| 有 | *n-mɛj /*n-mɛj/ | *ar- /*ar-/ | *[ɢ]ʷəʔ /*[ɢ]ʷəʔ/ | — | *m-dzyaŋ /*m-dzyaŋ/ | — | — |
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap