Dai hili linaanza na maneno manne. Katika utangulizi wa kitabu chake Handbook of American Indian Languages (1911), Franz Boas alitoa mfano wa Kiinuit: aput “theluji ardhini”, qana “theluji inayoanguka”, piqsirpoq “theluji inayopeperushwa na upepo” na qimuqsuq “rundo la theluji”. Hoja yake ilihusu mizizi ya maneno, si jinsi watu wanavyoona mambo. Kiingereza hutumia maneno yasiyohusiana kwa maumbo mbalimbali ya maji (lake, river, brook, rain, dew, foam) ilhali kingeweza kuyaunda yote kutoka shina moja, na Kiinuit hufanya vivyo hivyo kwa theluji. Boas alikuwa amekaa majira ya baridi ya 1883–84 pamoja na Wainuit wa Kisiwa cha Baffin, na aliujua msamiati huo moja kwa moja.
Kutoka minne hadi mia moja
Aprili 1940 Benjamin Lee Whorf alichapisha makala “Science and Linguistics” katika jarida la MIT, Technology Review (juzuu 42, toleo 6). Aliorodhesha theluji inayoanguka, theluji ardhini, theluji iliyoshindiliwa ikawa ngumu kama barafu, theluji iliyoyeyuka nusu na theluji inayorushwa na upepo kama vitu ambavyo lugha ya Kieskimo huvipa majina tofauti, na akadai kwamba Kiingereza hutumia neno moja tu kwa vyote. Kwa mujibu wa hesabu ya wakosoaji wa baadaye, hilo liligeuza mizizi minne ya Boas kuwa angalau saba, na likapuuza maneno ya Kiingereza slush, sleet na blizzard. Vitabu maarufu vya baadaye viliendelea kupandisha idadi hiyo. Tarehe 9 Februari 1984 tahariri isiyo na jina la mwandishi katika New York Times iliifikisha mia moja.
Mwanaanthropolojia Laura Martin alifuatilia historia hii katika makala “'Eskimo Words for Snow': A Case Study in the Genesis and Decay of an Anthropological Example” (American Anthropologist 88:2, 1986). Alionyesha kwamba kila usimulizi mpya ulinukuu ule uliotangulia badala ya kamusi. Mwaka 1989 Geoffrey K. Pullum aliyafikisha matokeo yake kwa hadhira pana zaidi kupitia “The Great Eskimo Vocabulary Hoax” (Natural Language and Linguistic Theory 7:2), insha ambayo baadaye ilikuwa jina la kitabu cha mwaka 1991. Pullum alihoji kwamba lugha za Kieskimo na Kiingereza zina takriban idadi sawa ya mizizi ya theluji.
Kamusi zinasema nini
Sehemu ya mkanganyiko inatokana na swali la nini kinahesabiwa kuwa neno. Lugha za Kiinuit na Kiyupik ni za kipolisinthetiki: viambishi tamati hupangwa juu ya mzizi na kuunda maneno ambayo kwa Kiingereza ni sentensi nzima. Kwa fasili hiyo, idadi ya “maneno” ya theluji haina kikomo, na ndivyo ilivyo kwa nomino nyingine yoyote. Ukihesabu mizizi, idadi inakuwa ndogo sana. Mwaka 1991 Anthony Woodbury alipitia kamusi ya Kiyupik cha Alaska ya Kati iliyoandaliwa na Steven Jacobson (1984) na akapata maana 15 zinazohusiana na theluji, zinazoelezwa kwa takriban maumbo 33. Miongoni mwake ni qanuk “chembe ya theluji”, qanikcaq “theluji ardhini”, muruaneq “theluji laini na nzito”, nutaryuk “theluji mpya” na qanisqineq “theluji inayoelea majini”. Orodha yake ya kulinganisha ya Kiingereza kwa lengo hilo hilo ilifikia istilahi 22.
Ramani inaonyesha mizizi mitatu ya theluji ambayo Comparative Eskimo Dictionary (toleo la 2, 2010) inaiunda upya kwa Proto-Eskimo: *apun “theluji ardhini” (Kigreenland na Kiinuktitut aput, Kiiñupiaq apun), *qaniɣ “theluji inayoanguka” (chanzo cha Kiyupik qanikcaq) na *aniɣu “theluji iliyokwisha kuanguka” (Kiyupik cha Siberia ya Kati анигу). Neno la msingi la theluji hutofautiana kati ya lugha jirani kwa sababu kila moja ilichagua mzizi tofauti kutoka hazina hiyo ya pamoja.
Utajiri halisi uko wapi
Kukanusha idadi ya maneno ya theluji hakukumaanisha kwamba lugha hizi hazikuwa na msamiati maalum. Mwanaanthropolojia Igor Krupnik wa Smithsonian alisaidia kuongoza mradi wa SIKU (Sea Ice Knowledge and Use) wakati wa Mwaka wa Kimataifa wa Ncha za Dunia 2007–2008, ambao ulirekodi, pamoja na wawindaji, istilahi za barafu na theluji katika lahaja zipatazo kumi za Kiinuit na Kiyupik. Kama David Robson alivyoripoti katika New Scientist mwaka 2012, lahaja ya Nunavik ya Kiinuktitut huko Quebec ina angalau istilahi 53 za theluji. Miongoni mwake ni matsaaruti, theluji yenye maji inayotumiwa kupaka barafu kwenye vitelezi vya sleji, na pukak, theluji ya unga yenye fuwele inayofanana na chumvi. Kiyupik cha Siberia ya Kati kina takriban 40. Kiiñupiaq cha Wales, Alaska, kina takriban istilahi 70 za barafu, zikiwemo utuqaq kwa barafu inayodumu mwaka hadi mwaka na auniq kwa barafu iliyojaa matundu.
Katika Kisiwa cha St. Lawrence, mwindaji wa Kiyupik Conrad Oozeva aliandika karibu istilahi 100 za barafu ya baharini mwaka 1986 kwa ajili ya masomo ya lugha shuleni. Smithsonian ilizichapisha mwaka 2004 kama kamusi yenye picha katika Watching Ice and Weather Our Way. Katika kitabu cha SIKU (2010), Krupnik na Ludger Müller-Wille walirudi kwenye shajara na maandishi ya nyanjani ya Boas kutoka Kisiwa cha Baffin. Walihoji kwamba mjadala kuhusu “udanganyifu” ulikuwa umemwelewa Boas vibaya: alikuwa ametumia istilahi nne kueleza hoja ya kisarufi, na hakuwahi kudai kwamba anaorodhesha msamiati wote. Orodha kubwa zinahusu zaidi barafu, na zinaipanga kwa umri wake, unene wake na iwapo inaweza kubeba mtu au mashua.