Mwaka 1900 Arthur Evans alianza kuchimba huko Knossos kisiwani Krete na akapata maelfu ya vibao vya udongo vilivyoandikwa kwa hati aliyoipa jina Linear B. Mwaka 1939 Carl Blegen aligundua hifadhi ya pili ya vibao huko Pylos, magharibi mwa Peloponnese, siku ya kwanza kabisa ya uchimbaji wake. Hati hii ina takriban alama 90 za silabi pamoja na logogramu, yaani picha za kitu kinachohesabiwa: farasi, magurudumu ya magari ya vita, vyungu vya miguu mitatu, mitungi ya divai na mafuta. Kwa nusu karne hakuna aliyeweza kusema silabi hizo ziliandika lugha gani. Evans aliamini bila shaka kwamba ilikuwa lugha isiyojulikana ya Waminoa.
Viambishi tamati vya Kober
Alice Kober, mtaalamu wa taaluma za kale katika Brooklyn College, alichapisha makala yake muhimu mwaka 1946, “Inflection in Linear Class B”. Alifanya kazi bila kuipa alama yoyote thamani ya sauti. Aligundua makundi ya maneno matatu yanayohusiana, ambayo baadaye yaliitwa utatu wa Kober, yaliyokuwa na shina moja na kutofautiana tu katika alama za mwisho. Kutokana na hayo alidai kwamba lugha hiyo ilikuwa na viambishi tamati vya uambishaji. Pia alionyesha kwamba baadhi ya alama zilipaswa kushiriki konsonanti moja huku zikitofautiana kwa irabu. Alama zake za “daraja” zikawa malighafi ya jedwali la konsonanti na irabu. Kober alifariki Mei 1950 akiwa na umri wa miaka 43, miaka miwili kabla ya hati kufumbuliwa.
Jedwali la Ventris
Michael Ventris alikuwa na miaka 14 aliposikiliza mhadhara wa Evans jijini London mwaka 1936. Alisomea usanifu majengo na wakati wa vita alihudumu katika RAF kama mwongoza-njia wa ndege, si kama mfumbuzi wa misimbo. Kwa miaka mingi aliamini kwamba lugha hiyo ilihusiana na Kietruska, na aliandika hivyo katika chapisho mwaka 1940, akiwa na miaka 18. Mwaka 1951 Emmett Bennett alichapisha orodha sanifu ya alama za vibao vya Pylos. Kwa kuitumia, Ventris alijaza jedwali la alama zilizopangwa kwa konsonanti zinazoshirikiwa na irabu zinazoshirikiwa. Kisha alikisia kwamba maneno fulani yaliyopatikana tu kwenye vibao vya Krete yalikuwa majina ya mahali ya Krete: ko-no-so Knossos, a-mi-ni-so Amnisos, tu-ri-so Tulissos. Mara alipoingiza thamani hizo kwenye jedwali, maneno mengine yalijitokeza kama Kigiriki kinachotambulika: po-me 'mchungaji', ko-wo 'mvulana'. Utatu wa Kober ulibainika kuwa majina ya mahali pamoja na vivumishi vyake vya kiume na vya kike, kama a-mi-ni-so kando ya a-mi-ni-si-jo na a-mi-ni-si-ja.
Tarehe 1 Juni 1952 Ventris alisambaza Work Note 20 yenye kichwa “Are the Knossos and Pylos tablets written in Greek?” Tarehe 1 Julai alitangaza katika kipindi cha redio cha BBC kwamba kweli viliandikwa kwa Kigiriki. John Chadwick, mwanafilolojia wa Cambridge, alisikia matangazo hayo akamwandikia barua. Makala yao ya pamoja, “Evidence for Greek Dialect in the Mycenaean Archives”, ilichapishwa katika Journal of Hellenic Studies mwaka 1953.
| Linear B | Unukuzi | Maana |
|---|---|---|
| 𐀒𐀜𐀰 | ko-no-so | Knossos (jina la mahali) |
| 𐀀𐀖𐀛𐀰 | a-mi-ni-so | Amnisos (jina la mahali) |
| 𐀶𐀪𐀰 | tu-ri-so | Tulissos (jina la mahali) |
| 𐀀𐀖𐀛𐀯𐀍 | a-mi-ni-si-jo | wa Amnisos (kiume) |
| 𐀀𐀖𐀛𐀯𐀊 | a-mi-ni-si-ja | wa Amnisos (kike) |
| 𐀡𐀕 | po-me | mchungaji |
| 𐀒𐀺 | ko-wo | mvulana |
Kibao cha vyungu vya miguu mitatu
Blegen alikuwa amefukua kibao PY Ta 641 huko Pylos mwezi Juni 1952, lakini hakikusafishwa vya kutosha kusomeka hadi mwaka 1953. Kibao hicho kina urefu wa takriban sentimita 15. Kikisomwa kwa thamani za Ventris, neno la kwanza ni ti-ri-po-de, kwa Kigiriki tripode 'vyungu viwili vya miguu mitatu', na kipengele hicho kinamalizika kwa logogramu ya chungu cha miguu mitatu na tarakimu 2. Mbele zaidi, di-pa me-zo-e qe-to-ro-we 'chombo kikubwa zaidi, chenye mishikio minne' kimechorwa na mishikio minne, ti-ri-o-we-e 'chenye mishikio mitatu' na mitatu, na a-no-we 'kisicho na mishikio' bila mshikio wowote. Tarehe 16 Mei 1953 Blegen alimtumia Ventris nakala na kuandika: “Haya yote yanaonekana mazuri mno kuwa kweli. Je, bahati nasibu imeondolewa?” Mtaalamu wa taaluma za kale wa Uskoti, Arthur Beattie, alidai kwamba ulinganifu huo ulikuwa bahati tu, na baadaye kwamba Ventris alikuwa amekiona kibao hicho mapema. Blegen alijibu kwamba kibao hicho kilihifadhiwa katika sanduku lililofungwa kwa kufuli hadi mwishoni mwa Julai 1952, baada ya Ventris kutangaza matokeo yake, na kiliendelea kutosomeka hadi mwaka uliofuata. Pingamizi hilo halikupata uungwaji mkono mwingi.
| Kwenye kibao | Unukuzi | Maana |
|---|---|---|
| 𐀴𐀪𐀡𐀆 … 𐃠 𐄈 | ti-ri-po-de … *201VAS 2 | vyungu viwili vya miguu mitatu |
| 𐀇𐀞 𐀕𐀿𐀁 𐀤𐀵𐀫𐀸 𐃡 𐄇 | di-pa me-zo-e qe-to-ro-we *202VAS 1 | chombo kimoja kikubwa zaidi, chenye mishikio minne |
| 𐀇𐀞𐀁 𐀕𐀿𐀁 𐀴𐀪𐀃𐀸𐀁 𐃡 𐄈 | di-pa-e me-zo-e ti-ri-o-we-e *202VAS 2 | vyombo viwili vikubwa zaidi, vyenye mishikio mitatu |
| 𐀇𐀞 𐀕𐀹𐀍 𐀀𐀜𐀸 𐃡 𐄇 | di-pa me-wi-jo a-no-we *202VAS 1 | chombo kimoja kidogo zaidi, kisicho na mishikio |
Vibao vinasema nini, na visichosema
Kigiriki hiki ni cha zamani kwa takriban karne tano kuliko Homeri. Kinahifadhi sauti ya labiovela kʷ, kama katika i-qo ikkʷos 'farasi', baadaye hippos, na sauti ya w ambayo Kigiriki cha baadaye kiliipoteza, kama katika wa-na-ka wanaks 'mfalme', baadaye anax. Maandishi yenyewe ni orodha za mali: mgao wa chakula, mifugo, umiliki wa ardhi, sadaka. Hakuna hata moja lililo la kifasihi. Kitabu cha Ventris na Chadwick, Documents in Mycenaean Greek, kilitoka mwaka 1956, wiki chache baada ya Ventris kufariki katika ajali ya gari akiwa na miaka 34. Linear A, hati ya zamani zaidi ya Krete ambayo Linear B iliazima alama zake nyingi kutoka kwake, inaweza kutamkwa kwa thamani hizo hizo. Hata hivyo maneno yanayopatikana hayalingani na lugha yoyote inayojulikana, kwa hiyo lugha ya Waminoa aliyokuwa akiitafuta Evans bado haijasomwa.