ཨ་མདོའི་སྐད་
Kiamdo cha Kitibechi
Kichina-Kitibeti (Bodish)
Kitibeti cha Amdo ni kundi kubwa la lugha za Kitibeti linalozungumzwa na watu wanaokadiriwa kuwa milioni 0.8–1.8 katika sehemu kubwa ya Qinghai na maeneo jirani ya Watibeti katika Gansu na Sichuan, magharibi mwa China. Linajumuisha aina nyingi za kikanda, zikiwemo lahaja za maeneo ya ufugaji na kilimo, na kwa kawaida huandikwa kwa hati ya jadi ya Kitibeti. Kama lugha nyingine za Kitibeti, kwa jumla lina mpangilio wa maneno SOV wenye kitenzi mwishoni na vihusishi vya baada ya nomino. Aina nyingi za Amdo hazina toni na huhifadhi mikusanyiko changamano ya konsonanti za mwanzo pamoja na vizuizi vyenye sauti ambavyo vilipotea au kupangwa upya katika Kitibeti cha Lhasa; hivyo matamshi yake ni ya kihafidhina kwa kulinganisha, ingawa msamiati na sarufi yake huendelea kuwa na utofauti wa ndani.
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Kiamdo cha Kitibechi
Vyanzo
- Huang Bufan (ed.) 1992, Zang-Mian yu yuyan cihui (A Tibeto-Burman lexicon), Xiahe (Labrang) Tibetan, via lexibank sagartst (Sagart et al. 2019); en.wiktionary Tibetan lemmas with {{bo-IPA|labrang=…}} Amdo readings
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Kichina-Kitibeti (Bodish)
| Maana | Kiamdo cha Kitibechi | Kiladakhi | Kitibet cha kale cha kawaida | Kisherpa | Kibalti | Kitibeti cha Kale cha Liturujia | Kisikkim |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ཆུ་ /tɕʰə/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ |
| Moto | མེ་ /ȵe/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /mi/ |
| Jua | ཉི་མ་ /ȵəma/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲimə/ | ཉིམ /ɲim/ |
| Mwezi | ཟླ་བ་ /hdawa/ | ཟླ་བ /lzawa/ | ཟླ་བ /zlaba/ | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /tawa/ | ཟླ་བོ /dau/ |
| Nyota | སྐར་མ /hkarma/ | སྐར་མ /skarma/ | སྐར་མ /skarma/ | སྐར་མ /karma/ | སྐར་མ /skarma/ | སྐར་མ /kaːma/ | སྐར་མ་ /kaːma/ |
| Usiku | མཚན་མོ /tsʰamo/ | མཚན /tsʰen/ | མཚན་མོ /mtsʰanmo/ | ནུབ /nup/ | མཚན /tsʰan/ | མཚན་མོ /tsʰɛ̃mo/ | ཕྱི་རུ /pʰiru/ |
| Mvua | ཆར་པ /tɕʰarwa/ | ཆར་པ /tʃʰarpa/ | ཆར་པ /tɕʰarpa/ | ཆར་པ /tɕʰarwa/ | ཆར་པ /tʃʰarpa/ | ཆར་པ /tɕʰaːpa/ | ཆར་པོ /tɕʰaːp/ |
| Theluji | ཁངས /kʰaŋ/ | ཁ /kʰa/ | ཁ་བ /kʰaba/ | ཁ་བ /kʰawa/ | ཁ་བ /kʰawa/ | ཁ་བ /kʰawa/ | ཁ་བོ /kʰau/ |
| Upepo | རླུང /ɬuŋ/ | རླུང /l̥uŋ/ | རླུང /rluŋ/ | རླུང /luŋ/ | རླུང /r̥luŋ/ | རླུང /luŋ/ | རླུང /luŋ/ |
| Udongo | ས /sʰa/ | ས /sa/ | ས /sa/ | ས /sa/ | ས /sa/ | ས /sa/ | ས /sa/ |
| Jiwe | རྡོ /do/ | རྡོ /rdo/ | རྡོ /rdo/ | རྡོ /do/ | རྡོ /rdo/ | རྡོ /to/ | རྡོ /do/ |
| Mlima | རི /rə/ | རི /ri/ | རི /ri/ | རི /ri/ | རི /ri/ | རི /ʐi/ | — |
| Bahari | རྒྱ་མཚོ /dʑamtsʰo/ | རྒྱ་མཚོ /rɡʲatsʰo/ | རྒྱ་མཚོ /rɡja mtsʰo/ | རྒྱ་མཚུ /ɡjamtsu/ | — | རྒྱ་མཚོ /ɟa tsʰo/ | རྒྱ་མཚོ /ɡʲamtsʰo/ |
| Mama | ཨ་མ་ /ɑ mɑ/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མོ /amo/ | ཨ་མ /ama/ | ཨམ /am/ |
| Baba | ཕ་ /pʰɑ/ | ཨ་བ /aba/ | ཕ /pʰa/ | ཨ་པ /apa/ | ཨ་ཏ /ata/ | ཡབ /jap/ | ཨ་པོ /apo/ |
| Binti | བུ་མོ་ /wə mo/ | བུ་མོ /bomo/ | བུ་མོ /bumo/ | བུ་མོ /bumo/ | བུ་མོ /bumo/ | བུ་མོ /pʰumo/ | བུམ /bum/ |
| Mimi | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ | ང་ /ŋa/ |
| Wewe | ཁྱོད /tɕʰo/ | ཁྱེད་རང /kʰeːraŋ/ | ཁྱོད /kʰjod/ | ཁྱེད་རང /kʰeraŋ/ | ཁྱང /kʰjaŋ/ | ཁྱོད /tɕʰø/ | ཆོད /tɕʰøʔ/ |
| Sisi | ང་ཚོ /ŋatsʰo/ | ང་ཞ /ŋaʒa/ | ངེད /ŋed/ | བདག་པུ / ངིད་རང /dakpu / ɲiraŋ/ | ང་ཏང /ŋataŋ/ | ངེད /ŋed/ | ང་ཅག་ /ŋatɕaʔ/ |
| Jina | མིང /ȵaŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང་ /miŋ/ |
| Mtu | མི /ȵə/ | མི /mi/ | མི /mi/ | མི /mi/ | མི /mi/ | མི /mi/ | མི /mi/ |
| Kichwa | མགོ /nɡo/ | མགོ /ɡo/ | མགོ /mɡo/ | མགོའ /ɡoː/ | མགོ /ɡo/ | མགོ /ko/ | མགོ /ɡo/ |
| Jicho | མིག་ /hȵɔχ/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mi/ | མིག /mik/ |
| Sikio | རྣ་མཆོག /hnamdʑok/ | ནམ་ཅོག /namtɕok/ | རྣ་བ /rnaba/ | ཨ་མཆོག /amtɕʰok/ | རྣ་བ /naba/ | རྣ་བ /nawa/ | — |
| Pua | སྣ /na/ | སྣ /sna/ | སྣ /sna/ | སྣ /na/ | སྣ /sna/ | སྣ /na/ | སྣ /n̥a/ |
| Mdomo | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ |
| Jino | སོ /sʰo/ | སོ /so/ | སོ /so/ | ས /sa/ | སོ /so/ | སོ /so/ | སོ /so/ |
| Ulimi | ལྕེ /htɕe/ | ལྕེ /ltʃe/ | ལྕེ /ltɕe/ | ལྕེ་ལ /tɕelak/ | ལྕེ /ltʃe/ | ལྕེ /tɕe/ | ལྕེ /tɕe/ |
| Mkono | ལག་པ་ /laχkwa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་ཀོ /lako/ |
| Mguu | རྐང་པ་ /hkaŋwa/ | རྐང་པ /skaŋpa/ | རྐང་པ /rkaŋpa/ | རྐང་པ /kaŋba/ | རྐང་མ /kaŋma/ | རྐང་པ /kaŋpa/ | རྐངམ /kaːm/ |
| Moyo | སྙིང /hȵaŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /sɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /sniŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ |
| Mfupa | རུས་པ /rəpa/ | རུས་པ /ruspa/ | རུས་པ /ruspa/ | རུས་པ /rupa/ | རུས་པ /ruspa/ | རུས་པ /ruspa/ | རུས་པ /rupa/ |
| Damu | ཁྲག /tɕʰak/ | ཁྲག /kʰraq/ | ཁྲག /kʰraɡ/ | ཁྲག /ʈʂʰaʔ/ | ཁྲག /kʰraq/ | ཁྲག /ʈʂʰa/ | ཁྱག /kʰjaʔ/ |
| Upendo | དགའ་ /ɡɑ/ | དགའ /ɡa/ | དགའ་བ /dɡaba/ | བློ་ཆོ /lotɕʰo/ | དགའ་བ /ɡaba/ | བྱམས་པ /tɕʰampa/ | དགའ /ɡa/ |
| Mti | ཤིང་ /ʂɪŋ/ | ཤིང /ʃiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | སྡོང་པོ /dompo/ | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ |
| Mbwa | ཁྱི་ /tɕʰə/ | ཁྱི /kʰi/ | ཁྱི /kʰji/ | ཁྱི /kʰi/ | ཁྱི /kʰi/ | ཁྱི /cʰi/ | ཁྱི /kʰi/ |
| Paka | ཀུ་ཕ་ /kufa/ | བྱི་ལ /pila/ | བྱི་ལ /bjila/ | བྱི་ལ /bila/ | བྱི་ལ /bjila/ | ཞི་མི /ʑimi/ | ཞི་མི /ʑimi/ |
| Samaki | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲo/ | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲa/ |
| Ndege | བྱ /ɕa/ | བྱ /bja/ | བྱ /bja/ | བྱ /tɕʰa/ | བྱ /bja/ | བྱ /tɕʰa/ | བྱ /bja/ |
| Yai | སྒོང་ང /ɡoŋŋa/ | — | སྒོ་ང /sɡoŋa/ | བྱའི་མེན་ཏོག /tɕʰe mentok/ | — | སྒོ་ང /ɡoŋa/ | — |
| Dubu | དོམ /tom/ | དྲེན་མོ /drenmo/ | དོམ /dom/ | དོམ /tʰom/ | — | དོམ /tʰom/ | — |
| Farasi | རྟ /hta/ | རྟ /rta/ | རྟ /rta/ | རྟ /ta/ | རྟ /r̥ta/ | རྟ /ta/ | རྟ /ta/ |
| Nyumba | ཁང་ /kʰɑŋ/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁྱིམ /kʰjim/ | ནང /naŋ/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁྱིམ /kʰim/ |
| Maziwa | འོ་མ /oma/ | འོ་མ /oma/ | འོ་མ /oma/ | འོ་མ /oma/ | འོ་མ /oma/ | འོ་མ /oma/ | ཨོམ /om/ |
| Chumvi | ཚྭ་ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰwa/ | ཚྭ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰa/ |
| Mchele | འབྲས /ndʐe/ | — | འབྲས /bras/ | འབྲའ /ɖʐaː/ | — | འབྲས /ʈʂɛː/ | — |
| Chuma | ལྕགས /htɕak/ | ལྕགས /ltʃaks/ | ལྕགས /ltɕaɡs/ | ལྕའ /tɕaː/ | — | ལྕགས /tɕa/ | ལྕགས /tɕaʔ/ |
| Kitabu | དཔེ་ཆ /χwetɕa/ | ཀི་དེབ /kideb/ | དཔེ་ཆ /dpe tɕʰa/ | ཀི་ཏབ /kitap/ | ཤོག་བུ /ʃoɡbu/ | དཔེ་ཆ /pe tɕʰa/ | དེབ /dep/ |
| Kula | ཟ་ /sa/ | ཟ /za/ | བཟའ /bza/ | ཟ /za/ | ཟ /za/ | བཟའ /sa/ | ཟ /sa/ |
| Kunywa | འཐུང /tʰoŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | ཐུང་ /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ |
| Kulala | ཉལ་ /ɲal/ | ཉལ /ɲal/ | ཉལ /ɲal/ | ཉལ /ɲal/ | ཉལ /ɲal/ | ཉལ /ɲɛː/ | ཉལ /ɲɛː/ |
| Moja | གཅིག་ /htɕək/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /ɡtɕik/ | ཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕi/ | གཅིག /tɕiʔ/ |
| Mbili | གཉིས /hȵi/ | གཉིས /ɲis/ | གཉིས /ɡɲis/ | གཉིས /ɲi/ | ངིས /ŋis/ | གཉིས /ɲiː/ | གཉིས་ /ɲiː/ |
| Tatu | གསུམ /hsəm/ | གསུམ /sum/ | གསུམ /ɡsum/ | གསུམ /sum/ | གསུམ /xsum/ | གསུམ /sum/ | གསུམ /sum/ |
| Nne | བཞི /hʑə/ | བཞི /ʒi/ | བཞི /bʑi/ | བཞི /ʑi/ | བཞི /bʒi/ | བཞི /ɕi/ | བཞི /ʑi/ |
| Tano | ལྔ /hŋa/ | ལྔ /ŋa/ | ལྔ /lŋa/ | ལྔ /ŋa/ | ལྔ /ɣa/ | ལྔ /ŋa/ | ལྔ /ŋa/ |
| Mia | བརྒྱ་ཐམ་པ /dʑatʰamba/ | བརྒྱ /rɡʲa/ | བརྒྱ /brɡja/ | — | བརྒྱ་གཅིག /bɡja tɕik/ | བརྒྱ /ca/ | བརྒྱ /ɡʲɛ/ |
| Habari | བདེ་མོ་ /bdeː mo/ | ཇུ་ལེ /dʑule/ | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /bkra ɕis bde leɡs/ | ཏ་ཤེས་ཏེ་ལེ /ʈʰaɕi tɕʰele/ | ཨ་སི་ལམ /asilam/ | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /ʈʂəɕi tele/ | ཁམས་བཟང /kʰamsaŋ/ |
| Asante | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰoktɕe tɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuksrdʑe tɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕʰe/ | བཀའ་དྲིན་ཆེ /kadrintɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕe tɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕe/ |
| Nzuri | ཡག་པོ་ /joχwa/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ལེགམ /lɛm/ |
| Nyekundu | དམར་པོ /hmaro/ | དམར་པོ /marpo/ | དམར་པོ /dmar po/ | མར་རུ /maru/ | དམར་པོ /marpo/ | དམར་པོ /maː po/ | དམར་པོ /maːpu/ |
| Nyeupe | དཀར་པོ /karo/ | དཀར་པོ /kar po/ | དཀར་པོ /dkar po/ | དཀར་རུ /karu/ | དཀར་པོ /kar po/ | དཀར་པོ /kaː po/ | དཀར་པོ /kaːpu/ |
| Nyeusi | ནག་པོ /naχkwo/ | ནག་པོ /nakpo/ | ནག་པོ /nag po/ | ནག་པུ /nakpu/ | ནག་པོ /naɡpo/ | ནག་པོ /nako/ | — |
| Kijani | ལྗང་ཁུ /dʑaŋkʰə/ | སྔོན་པོ /ŋonpo/ | ལྗང་ཁུ /ldʑaŋkʰu/ | ལྗང་སྨུ /dʑaŋmu/ | — | ལྗང་ཁུ /tɕəŋku/ | ལྗང་ཀུ /dʑaŋku/ |
| Buluu | སྔོན་པོ /hŋonpo/ | སྔོན་པོ /ŋonpo/ | སྔོན་པོ /sngon po/ | — | — | སྔོན་པོ /ŋø̃po/ | — |
| Chai | ཇ་ /tɕa/ | — | ཇ /dʑa/ | ཇ /dʑa/ | ཇ /tɕa/ | ཇ /tɕʰa/ | ཇ /dʑa/ |
Ukurasa 1/9
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap