Hinónoʼeitíít

Kiarapaho

Algonquian

FamiliaAlgonquian Wasemaji~1K (iliyo hatarini sana sana) HatiKilatini NchiMarekani (Wyoming, Oklahoma) Lugha rasmiHapana (hakuna hadhi ya shirikisho; kabila la Arapaho ya Kaskazini linaendesha chuo cha kikabila na shule za kuzamishwa katika lugha) Uhai wa lughahatari kubwa sana ISO 639-3arp

Kiarapaho (kwa jina lake la asili Hinónoʼeitíít, "lugha yetu") ni lugha ya Kialgonkia ya tawi la Tambarare, inayozungumzwa na watu wapatao 1,000 katika Eneo la Wahindi la Wind River huko Wyoming na Eneo la Makabila ya Cheyenne na Arapaho huko Oklahoma. Waarapaho walihamia Tambarare kutoka eneo la magharibi la Maziwa Makuu karibu mwaka 1700 pamoja na Wacheyenne (chy), jambo lililowafanya kuwa mataifa yanayozungumza Kialgonkia yaliyo magharibi kabisa. Kiisimu, Kiarapaho ni maarufu kwa fonolojia yake yenye uvumbuzi mkubwa ikilinganishwa na lugha nyingine za Kialgonkia — sauti *p ya Proto-Algonkia ikawa /h/ katika Kiarapaho (hivyo kalapay → ahawaa), ikitengeneza mifumo ya sauti ya kipekee tofauti na Kicheyenne au lugha nyingine za jamaa. Kabila la Arapaho ya Kaskazini linaendesha shule za kuzamia lugha na ushirikiano wa Wyoming Indian Schools ili kuhuisha lugha hiyo, lakini wasemaji wengi waliosalia sasa wamezidi miaka 60.

Maeneo inakozungumzwa

Vaa lugha hii Chagua tu maneno unayopenda — huchapishwa kwa fonti ile ile ya ramani. Tengeneza fulana kwa maneno ya Kiarapaho →

Maneno 87 ya msingi katika Kiarapaho

Maji

nec

netʃ

Moto

hisítee

hisíteː

Jua

hiisíis

hiːsíis

Mwezi

biikóusíis

biːkóusíis

Nyota

hó3oʼ

hóθoʔ

Usiku

téceʼ

tétʃeʔ

Mvua

hoosóo

hoːsóː

Theluji

híií

híːi

Upepo

heséisen

heséisen

Udongo

biitoʼowuʼ

biːtoʔowuʔ

Jiwe

hohʼonóókee

hohʔonóːkeː

Mlima

hóheʼ

hóheʔ

Bahari

héetéc

héːtétʃ

Mama

néinoo

néinoː

Baba

neisónoo

neisónoː

Binti

notóóneh

notóːneh

Mimi

nenééninoo

nenéːninoː

Wewe

nenéénin

nenéːnin

Sisi

nenéénínoʼ / nenééníniʼ

nenéːnínoʔ / nenéːníniʔ

Jina

-íisiʼ

íːsiʔ

Mtu

hinenítee

hineníteː

Kichwa

hóókuhúʼee

hóːkuhúʔeː

Jicho

besíiseʼ

besíiseʔ

Sikio

wónotónoʼ

wónotónoʔ

Pua

béʼis

béʔis

Mdomo

bétii

bétiː

Jino

béíci3

béítʃiθ

Ulimi

bei3ón

beiθón

Mkono

béecét

béetʃét

Mguu

wóʼoo3

wóʔoːθ

Moyo

betéé

betéː

Mfupa

hix

hix

Damu

beʼ

beʔ

Kinyesi

bee

beː

Upendo

bixóó3etíit

bixóːθetíːt

Mti

hohóót

hohóːt

Mbwa

hé3

héθ

Paka

woʼóoo

woʔóoo

Samaki

nowoʼ

nowoʔ

Ndege

niiʼéíhii

niːʔéíhiː

Kipepeo

níhʼootéibéíhii

níhʔoːtéibéíhiː

Yai

noon

noːn

Dubu

wox

wox

Farasi

wóxhóox

wóxhóːx

Nyumba

hoʼóowuʼ

hoʔóowuʔ

Maziwa

be3énec

beθénetʃ

Asali

koohóʼokuukóúhuyooʼ

koːhóʔokuːkóúhujoːʔ

Chumvi

niicooʼowuʼ

niːtʃoːʔowuʔ

Mchele

hiʼíisóó

hiʔíisóː

Chuma

béiʼcí3eʼ

béiʔtʃíθeʔ

Gurudumu

hotíí

hotíː

Hariri

niixóosooʼ

niːxóːsoːʔ

Kitabu

wo3onohóe

woθonohóe

Kula

bii3íhi

biːθíhi

Kunywa

bénee

bénéː

Kulala

nókohú

nókohú

Moja

ceeséeʼ

tʃeːséːʔ

Mbili

niis

niːs

Tatu

nééso

néːso

Nne

yein

jein

Tano

yoo3on

joːθon

Mia

béteetósooʼ

béteːtósoːʔ

Habari

héébe

héːbe

Asante

hohóu

hohóu

Nzuri

hi3éíhi

hiθéíhi

Mpya

wooyóó

woːjóː

Nyekundu

beeʼee

beːʔeː

Nyeupe

noocóó

noːtʃóː

Nyeusi

woʼóteeyóó

woʔóteːjóː

Kijani

cenéeteeyóó

tʃenéːteːjóː

Buluu

cenéeteeyóó

tʃenéːteːjóː

Chai

biiciixo

biːtʃiːxo

Kahawa

wooʼteenoowuʼ

woːʔteːnoːwuʔ

Sukari

niisiscooʼ

niːsistʃoːʔ

Vyanzo

Ulinganishaji wa maneno

Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Algonquian

Maana KiarapahoKicheyenneMunseeCrowKimenomineeKicreeKicree cha Tambarare
Maji nec /netʃ/ mahpe /mahpe/ mpíi /mbiː/ bilé /bilé/ nepāew /nəpaːew/ ᓂᐱᕀ /nipij/ ᓂᐱᕀ /nipij/
Moto hisítee /hisíteː/ hoʼēsta /hoʔesta/ lúhsuw /luhsuw/ bilée /biléː/ eskotēw /eskoteːw/ ᐃᐢᑯᑌᐤ /iskoteːw/ ᐃᐢᑯᑌᐤ /iskoteːw/
Jua hiisíis /hiːsíis/ éšeʼhe /éʃeʔhe/ kíishux /kiːʃux/ áxxaashe /áχːaːʃe/ kēsoq /keːsoʔ/ ᐲᓯᒼ /piːsim/ ᐲᓯᒼ /piːsim/
Mwezi biikóusíis /biːkóusíis/ taaʼéešeʼhe /taːʔéeʃeʔhe/ nipáhum /nipahum/ bilítaache /bilítaːtʃe/ tepāhkēsoq /tepaːhkeːsoʔ/ ᑎᐱᐢᑳᐏ ᐲᓯᒼ /tipiskaːwi piːsim/ ᑎᐱᐢᑳᐃᐧᐲᓯᒼ /tipiskaːwi piːsim/
Nyota hó3oʼ /hóθoʔ/ hotohke /hotohke/ alaánkw /alaːŋkʷ/ ihké /ihké/ anaeq /anæʔ/ ᐊᒑᐦᑯᐢ /atʃaːhkos/ ᐊᒑᐦᑯᐢ /acaːhkos/
Usiku téceʼ /tétʃeʔ/ táaʼe /táːʔe/ piskeew /piskeːw/ óotchia /óːttʃia/ tepāhkeh /tepaːhkeh/ ᑎᐱᐢᐠ /tipisk/ ᑎᐱᐢᐠ /tipisk/
Mvua hoosóo /hoːsóː/ — — xaleé /χaleé/ — ᑭᒥᐘᐣ /kimiwan/ ᑭᒥᐘᐣ /kimiwan/
Theluji híií /híːi/ héstaʼse /héstaʔse/ koon /koːn/ bíia /bíːa/ kōn /koːn/ ᑰᓇ /koːna/ ᑰᓇ /koːna/
Ukurasa 1/10

Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.

Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap