Καθαρεύουσα
Katharevousa
Kihindi-Ulaya (Kiheleni; rejista ya kifasihi ya kizamani) · aina ya kihistoria / iliyofichwa
Katharevousa (καθαρεύουσα "[lugha] isafishayo") ni rejista ya kifasihi yenye usafi mkubwa wa Kigiriki iliyotumika kama lugha rasmi ya dola la Kigiriki cha kisasa kuanzia 1834 hadi 1976, wakati Demotiki (lugha ya kawaida inayozungumzwa) ilipokuwa lugha rasmi pekee. Iliundwa na Adamantios Korais na wengine wakati wa Mwangaza wa Kigiriki ili kuufanya msamiati na mofolojia ya Kigiriki cha kisasa kuwa wa kale kuelekea kanuni za Kigiriki cha Kale/Koine — kurejesha mnyambuliko wa nomino za kiklasiki, hali ya dativi, hali ya optativi, na msamiati uliotokana na Kigiriki cha Kale badala ya maneno ya mkopo ya Kituruki/Kiitaliano/Kislavoni yaliyoenea katika Demotiki. Iliandikwa kwa lafudhi ya politoni (pumzi kali/laini, alama tatu za lafudhi) hadi marekebisho ya monotoni ya 1982. "Swali la Lugha ya Kigiriki" (γλωσσικό ζήτημα) kati ya Katharevousa na Demotiki liliumiliki maisha ya umma ya Kigiriki kwa zaidi ya miaka 150 na lilizua ghasia za Evangelika za 1901 (kuhusu tafsiri ya Biblia kwa Demotiki) na ghasia za Oresteiaka za 1903 (kuhusu Aeschylus kwa Demotiki). Hufundishwa leo kwa ajili ya kusoma fasihi ya karne ya 19-20 (Roidis, Papadiamantis), nyaraka rasmi, na Kigiriki cha kikanisa/kisheria — tofauti na Kigiriki cha Kale (el_grc) na Kigiriki cha kisasa (el).
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Katharevousa
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Kihindi-Ulaya (Kiheleni; rejista ya kifasihi ya kizamani)
| Maana | Katharevousa | Kigiriki | Kigiriki cha Pontus | Kigiriki cha kale | Ido | Kiesperanto | Kilatini |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ὕδωρ /ˈiðor/ | νερό /neˈɾo/ | νερόν /neˈron/ | ὕδωρ /hýdɔːr/ | aquo /ˈakwo/ | akvo /ˈakvo/ | aqua /ˈakʷa/ |
| Moto | πῦρ /pir/ | φωτιά /foˈtʲa/ | άψιμον /ˈapsimon/ | πῦρ /pŷːr/ | fairo /faˈiro/ | fajro /ˈfajro/ | ignis /ˈiŋnis/ |
| Jua | ἥλιος /ˈilios/ | ήλιος /ˈiʎos/ | ήλος /ˈilos/ | ἥλιος /hɛ́ːlios/ | suno /ˈsuno/ | suno /ˈsuno/ | sōl /soːl/ |
| Mwezi | σελήνη /seˈlini/ | φεγγάρι /feˈŋɡaɾi/ | φέγγος /ˈfeŋɡos/ | σελήνη /selɛ́ːnɛː/ | luno /ˈluno/ | luno /ˈluno/ | lūna /ˈluːna/ |
| Nyota | ἀστήρ /asˈtir/ | αστέρι /aˈsteri/ | άστρον /ˈastron/ | ἀστήρ /astɛ̌ːr/ | stelo /ˈstelo/ | stelo /ˈstelo/ | stella /ˈstɛlːa/ |
| Usiku | νύξ /niks/ | νύχτα /ˈnixta/ | νύχτα /ˈnixta/ | νύξ /nýks/ | nokto /ˈnokto/ | nokto /ˈnokto/ | nox /noks/ |
| Mvua | βροχή /vroˈxi/ | βροχή /vroˈxi/ | βροχή /vroˈʃi/ | ὑετός /hyetós/ | pluvo /ˈpluvo/ | pluvo /ˈpluvo/ | pluvia /ˈpluwia/ |
| Theluji | χιών /çiˈon/ | χιόνι /çoni/ | χιόνιν /ˈʃønin/ | χιών /kʰiɔ̌ːn/ | nivo /ˈnivo/ | neĝo /ˈnedʒo/ | nix /niks/ |
| Upepo | άνεμος /ˈanemos/ | άνεμος /ˈanemos/ | αγέρα /aˈɣera/ | ἄνεμος /ánemos/ | vento /ˈvento/ | vento /ˈvento/ | ventus /ˈwɛntʊs/ |
| Udongo | γῆ /ʝi/ | γη /ʝi/ | χώμαν /ˈxoman/ | γῆ /ɡɛ̂ː/ | tero /ˈtero/ | tero /ˈtero/ | humus /ˈhumus/ |
| Jiwe | λίθος /ˈliθos/ | πέτρα /ˈpetra/ | λιθάρ /liˈθar/ | λίθος /lítʰos/ | petro /ˈpetro/ | ŝtono /ˈʃtono/ | lapis /ˈlapis/ |
| Mlima | ὄρος /ˈoros/ | βουνό /vuˈno/ | ραχίν /raˈʃin/ | ὄρος /óros/ | monto /ˈmonto/ | monto /ˈmonto/ | mons /moːns/ |
| Bahari | θάλασσα /ˈθalasa/ | θάλασσα /ˈθalasa/ | θάλασσα /ˈθalasa/ | θάλασσα /tʰálassa/ | maro /ˈmaro/ | maro /ˈmaro/ | mare /ˈmare/ |
| Mama | μήτηρ /ˈmitir/ | μητέρα /miˈteɾa/ | μάνα /ˈmana/ | μήτηρ /mɛ́ːtɛːr/ | matro /ˈmatro/ | patrino /paˈtrino/ | māter /ˈmaːter/ |
| Baba | πατήρ /paˈtir/ | πατέρας /paˈteɾas/ | κύρης /ˈciris/ | πατήρ /patɛ́ːr/ | patro /ˈpatro/ | patro /ˈpatro/ | pater /ˈpater/ |
| Binti | θυγάτηρ /θiˈɣatir/ | κόρη /ˈkori/ | θεγατέρα /θeɣaˈtera/ | θυγάτηρ /tʰuɡátɛːr/ | filiino /filiˈino/ | filino /fiˈlino/ | fīlia /ˈfiːlia/ |
| Mimi | ἐγώ /eˈɣo/ | εγώ /eˈɣo/ | εγώ /eˈɣo/ | ἐγώ /eɡɔ̌ː/ | me /me/ | mi /mi/ | ego /ˈeɡoː/ |
| Wewe | σύ /si/ | εσύ /eˈsi/ | εσύ /eˈsi/ | σύ /sý/ | tu /tu/ | vi /vi/ | tū /tuː/ |
| Sisi | ἡμεῖς /iˈmis/ | εμείς /eˈmis/ | εμείς /eˈmis/ | ἡμεῖς /hɛːmêːs/ | ni /ni/ | ni /ni/ | nōs /noːs/ |
| Jina | ὄνομα /ˈonoma/ | όνομα /ˈonoma/ | όνεμαν /ˈoneman/ | ὄνομα /ónoma/ | nomo /ˈnomo/ | nomo /ˈnomo/ | nōmen /ˈnoːmen/ |
| Mtu | ἄνθρωπος /ˈanθropos/ | άνθρωπος /ˈanθropos/ | άθρωπος /ˈaθropos/ | ἄνθρωπος /ántʰrɔːpos/ | persono /perˈsono/ | homo /ˈhomo/ | homo /ˈhomoː/ |
| Kichwa | κεφαλή /cefaˈli/ | κεφάλι /ceˈfali/ | κιφάλ /ciˈfal/ | κεφαλή /kepʰalɛ̌ː/ | kapo /ˈkapo/ | kapo /ˈkapo/ | caput /ˈkaput/ |
| Jicho | ὀφθαλμός /ofθalˈmos/ | μάτι /ˈmati/ | ομμάτιν /oˈmatin/ | ὀφθαλμός /opʰtʰalmós/ | okulo /oˈkulo/ | okulo /oˈkulo/ | oculus /ˈokulus/ |
| Sikio | οὖς /us/ | αυτί /afˈti/ | ωτίν /oˈtin/ | οὖς /ûːs/ | orelo /oˈrelo/ | orelo /oˈrelo/ | auris /ˈau̯ris/ |
| Pua | ῥίς /ris/ | μύτη /ˈmiti/ | μυτίν /miˈtin/ | ῥίς /r̥ǐːs/ | nazo /ˈnazo/ | nazo /ˈnazo/ | nāsus /ˈnaːsus/ |
| Mdomo | στόμα /ˈstoma/ | στόμα /ˈstoma/ | στόμαν /ˈstoman/ | στόμα /stóma/ | boko /ˈboko/ | buŝo /ˈbuʃo/ | ōs /oːs/ |
| Jino | ὀδούς /oˈðus/ | δόντι /ˈðondi/ | οδόντιν /oˈðondin/ | ὀδούς /odǔːs/ | dento /ˈdento/ | dento /ˈdento/ | dēns /deːns/ |
| Ulimi | γλῶσσα /ˈɣlosa/ | γλώσσα /ˈɣlosa/ | γλώσσα /ˈɣlosa/ | γλῶσσα /ɡlɔ̂ːsːa/ | lango /ˈlaŋɡo/ | lango /ˈlanɡo/ | lingua /ˈliŋɡwa/ |
| Mkono | χείρ /çir/ | χέρι /ˈçeɾi/ | χέριν /ˈʃerin/ | χείρ /kʰéːr/ | manuo /ˈmanuo/ | mano /ˈmano/ | manus /ˈmanus/ |
| Mguu | πούς /pus/ | πόδι /ˈpoði/ | ποδάρ /poˈðar/ | πούς /pǔːs/ | pedo /ˈpedo/ | piedo /piˈedo/ | pēs /peːs/ |
| Moyo | καρδία /karˈðia/ | καρδιά /kaɾˈðʲa/ | καρδία /karˈðia/ | καρδία /kardía/ | kordio /ˈkordio/ | koro /ˈkoro/ | cor /kor/ |
| Mfupa | ὀστοῦν /oˈstun/ | κόκαλο /ˈkokalo/ | οστούδιν /oˈstuðin/ | ὀστέον /ostéon/ | osto /ˈosto/ | osto /ˈosto/ | os /os/ |
| Damu | αἷμα /ˈema/ | αίμα /ˈema/ | αίμαν /ˈeman/ | αἷμα /hâima/ | sango /ˈsaŋɡo/ | sango /ˈsanɡo/ | sanguis /ˈsaŋɡwis/ |
| Kinyesi | κόπρος /ˈkopros/ | κακά /kaˈka/ | κακά /kaˈka/ | κόπρος /kópros/ | feko /ˈfeko/ | kako /ˈkako/ | merda /ˈmɛrda/ |
| Upendo | ἀγάπη /aɣaˈpi/ | αγάπη /aˈɣapi/ | αγάπην /aˈɣapin/ | ἀγάπη /aɡápɛː/ | amoro /aˈmoro/ | amo /ˈamo/ | amor /ˈamor/ |
| Mti | δένδρον /ˈðenðron/ | δέντρο /ˈðendɾo/ | δεντρόν /ðenˈdron/ | δένδρον /déndron/ | arboro /arˈboro/ | arbo /ˈarbo/ | arbor /ˈarbor/ |
| Mbwa | κύων /ˈkion/ | σκύλος /ˈscilos/ | σκύλος /ˈʃcilos/ | κύων /kýɔːn/ | hundo /ˈhundo/ | hundo /ˈhundo/ | canis /ˈkanis/ |
| Paka | αἴλουρος /ˈeluros/ | γάτα /ˈɣata/ | γάτα /ˈɣata/ | αἴλουρος /aíluːros/ | kato /ˈkato/ | kato /ˈkato/ | fēlēs /ˈfeːleːs/ |
| Samaki | ἰχθύς /ixˈθis/ | ψάρι /ˈpsari/ | οψάριν /oˈpsarin/ | ἰχθύς /ikʰtʰýs/ | fisho /ˈfiʃo/ | fiŝo /ˈfiʃo/ | piscis /ˈpiskis/ |
| Ndege | πτηνόν /ptiˈnon/ | πουλί /puˈli/ | πουλίν /puˈlin/ | ὄρνις /órnis/ | ucelo /uˈtselo/ | birdo /ˈbirdo/ | avis /ˈawɪs/ |
| Kipepeo | πεταλούδα /petaˈluða/ | πεταλούδα /petaˈluða/ | πεταλήτρα /petaˈlitra/ | ψυχή /psykʰɛ̌ː/ | papiliono /papiliˈono/ | papilio /papiˈlio/ | pāpiliō /paːˈpɪlioː/ |
| Yai | ᾠόν /oˈon/ | αυγό /avˈɣo/ | ωβό /oˈvo/ | ᾠόν /ɔːión/ | ovo /ˈovo/ | ovo /ˈovo/ | ōvum /ˈoːwum/ |
| Dubu | ἄρκτος /ˈarktos/ | αρκούδα /arˈkuða/ | άρκος /ˈarkos/ | ἄρκτος /árktos/ | urso /ˈurso/ | urso /ˈurso/ | ursus /ˈursus/ |
| Farasi | ἵππος /ˈipos/ | άλογο /ˈaloɣo/ | άλογον /ˈaloɣon/ | ἵππος /hípːos/ | kavalo /kaˈvalo/ | ĉevalo /tʃeˈvalo/ | equus /ˈɛkʷʊs/ |
| Nyumba | οἶκος /ˈikos/ | σπίτι /ˈspiti/ | οσπίτιν /oˈspitin/ | οἶκος /oîkos/ | domo /ˈdomo/ | domo /ˈdomo/ | domus /ˈdomus/ |
| Maziwa | γάλα /ˈɣala/ | γάλα /ˈɣala/ | γάλαν /ˈɣalan/ | γάλα /ɡála/ | lakto /ˈlakto/ | lakto /ˈlakto/ | lac /lak/ |
| Asali | μέλι /ˈmeli/ | μέλι /ˈmeli/ | μέλ /mel/ | μέλι /méli/ | mielo /ˈmi̯elo/ | mielo /miˈelo/ | mel /mel/ |
| Chumvi | ἅλας /ˈalas/ | αλάτι /aˈlati/ | άλας /ˈalas/ | ἅλς /háls/ | salo /ˈsalo/ | salo /ˈsalo/ | sal /sal/ |
| Mvinyo | οἶνος /ˈinos/ | κρασί /kraˈsi/ | κρασίν /kraˈsin/ | οἶνος /oînos/ | vino /ˈvino/ | vino /ˈvino/ | vīnum /ˈwiːnum/ |
| Mchele | ὄρυζα /ˈoriza/ | ρύζι /ˈrizi/ | ρύζ /riz/ | ὄρυζα /óryza/ | rizo /ˈrizo/ | rizo /ˈrizo/ | oryza /oˈryːza/ |
| Chuma | σίδηρος /ˈsiðiros/ | σίδερο /ˈsiðero/ | σίδερον /ˈsiðeron/ | σίδηρος /sídɛːros/ | fero /ˈfero/ | fero /ˈfero/ | ferrum /ˈferrum/ |
| Gurudumu | κύκλος /ˈciklos/ | ρόδα /ˈroða/ | ρόδα /ˈroða/ | κύκλος /kýklos/ | roto /ˈroto/ | rado /ˈrado/ | rota /ˈrota/ |
| Hariri | μέταξα /ˈmetaksa/ | μετάξι /meˈtaksi/ | — | σηρικόν /sɛːrikón/ | silko /ˈsilko/ | silko /ˈsilko/ | sericum /ˈseːrɪkum/ |
| Kitabu | βιβλίον /viˈvlion/ | βιβλίο /viˈvlio/ | βιβλίον /viˈvlion/ | βιβλίον /biblíon/ | libro /ˈlibro/ | libro /ˈlibro/ | liber /ˈlɪbɛr/ |
| Kula | ἐσθίω /esˈθio/ | τρώω /ˈtɾoo/ | τρώγω /ˈtroɣo/ | ἐσθίειν /estʰíeːn/ | manjar /manˈʒar/ | manĝi /ˈmandʒi/ | edere /ˈedere/ |
| Kunywa | πίνω /ˈpino/ | πίνω /ˈpino/ | πίνω /ˈpino/ | πίνειν /píneːn/ | drinkar /drinˈkar/ | trinki /ˈtrinki/ | bibere /ˈbibere/ |
| Kulala | κοιμῶμαι /ciˈmome/ | κοιμάμαι /ciˈmame/ | κείμαι /ˈcime/ | καθεύδειν /katʰěu̯deːn/ | dormar /dorˈmar/ | dormi /ˈdormi/ | dormīre /dorˈmiːre/ |
| Moja | εἷς /is/ | ένα /ˈena/ | εν /en/ | εἷς /hêːs/ | un /un/ | unu /ˈunu/ | ūnus /ˈuːnus/ |
| Mbili | δύο /ˈðio/ | δύο /ˈðio/ | δύο /ˈðio/ | δύο /dýo/ | du /du/ | du /du/ | duo /ˈduo/ |
| Tatu | τρεῖς /tris/ | τρία /ˈtria/ | τρία /ˈtria/ | τρεῖς /trêːs/ | tri /tri/ | tri /tri/ | trēs /treːs/ |
| Nne | τέσσαρες /ˈtesares/ | τέσσερα /ˈtesera/ | τεσσάροι /teˈsari/ | τέσσαρες /téssares/ | quar /kwar/ | kvar /kvar/ | quattuor /ˈkʷattuor/ |
| Tano | πέντε /pende/ | πέντε /ˈpe̞nde̞/ | πέντε /ˈpende/ | πέντε /pénte/ | kin /kin/ | kvin /kvin/ | quinque /ˈkʷiːnkʷe/ |
| Mia | ἑκατόν /ekaˈton/ | εκατό /ekaˈto/ | εκατόν /ekaˈton/ | ἑκατόν /hekatón/ | cent /tsent/ | cent /tsent/ | centum /ˈkentum/ |
| Habari | χαῖρε /ˈçere/ | γεια σου /ˈʝa su/ | καλημέρα /kaliˈmera/ | χαῖρε /kʰâire/ | saluto /saˈluto/ | saluton /saˈluton/ | salvē /ˈsalweː/ |
| Asante | εὐχαριστῶ /efxariˈsto/ | ευχαριστώ /efxaɾiˈsto/ | ευχαριστώ /efxariˈsto/ | εὐχαριστῶ /eukʰaristɔ̂ː/ | danko /ˈdanko/ | dankon /ˈdankon/ | grātiās /ˈɡraːtiaːs/ |
| Nzuri | ἀγαθόν /aɣaˈθon/ | καλό /kaˈlo/ | καλό /kaˈlo/ | ἀγαθόν /aɡatʰón/ | bona /ˈbona/ | bona /ˈbona/ | bonus /ˈbonus/ |
| Mpya | νέος /ˈneos/ | καινούριο /ceˈnuɾʝo/ | καινούργος /ceˈnurɣos/ | νέος /néos/ | nova /ˈnova/ | nova /ˈnova/ | novus /ˈnowus/ |
| Nyekundu | ἐρυθρός /eriˈθros/ | κόκκινο /ˈkocino/ | κόκκινον /ˈkocinon/ | ἐρυθρός /erytʰrós/ | reda /ˈreda/ | ruĝa /ˈrudʒa/ | ruber /ˈrubɛr/ |
| Nyeupe | λευκός /lefkos/ | άσπρο /ˈaspro/ | άσπρον /ˈaspron/ | λευκός /leu̯kós/ | blanka /ˈblanka/ | blanka /ˈblanka/ | albus /ˈalbus/ |
| Nyeusi | μέλας /ˈmelas/ | μαύρο /ˈmavro/ | μαύρον /ˈmavron/ | μέλας /mélas/ | nigra /ˈniɡra/ | nigra /ˈniɡra/ | niger /ˈniɡɛr/ |
| Kijani | πράσινος /ˈprasinos/ | πράσινο /ˈprasino/ | πράσινον /ˈprasinon/ | χλωρός /kʰlɔːrós/ | verda /ˈverda/ | verda /ˈverda/ | viridis /ˈwɪrɪdɪs/ |
| Kekeo | κόκκυξ /ˈkociks/ | κούκος /ˈkukos/ | κούκος /ˈkukos/ | κόκκυξ /kókkyks/ | kukulo /kuˈkulo/ | kukolo /kuˈkolo/ | cucūlus /kʊˈkuːlʊs/ |
| Kompyuta | ὑπολογιστής /ipoloʝiˈstis/ | υπολογιστής /ipoloʝiˈstis/ | υπολογιστής /ipoloʝiˈstis/ | ἄβαξ /ábaks/ | komputero /kompuˈtero/ | komputilo /kompuˈtilo/ | calculātor /kalkuˈlaːtor/ |
| Sushi | τάριχος /ˈtarixos/ | σούσι /ˈsusi/ | σούσι /ˈsusi/ | τάριχος /táriːkʰos/ | sushi /ˈsuʃi/ | suŝio /suˈʃio/ | salsāmentum /salsaːˈmentum/ |
| Kahawa | καφές /kaˈfes/ | καφές /kaˈfes/ | — | — | kafeo /kaˈfeo/ | kafo /ˈkafo/ | — |
| Chungwa | πορτοκάλι /portoˈkali/ | πορτοκάλι /portoˈkali/ | πορτοκάλ /portoˈkal/ | — | oranjo /oˈranʒo/ | oranĝo /oˈrandʒo/ | — |
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap