Karjalan kieli
Kikarelia
Kiurali (Kifini)
Kikarelia (karjala) ni lugha ya Kiurali ya tawi la Kifinnik, yenye uhusiano wa karibu na Kifini, inayozungumzwa na watu wapatao 25,000 hadi 36,000 katika Jamhuri ya Karelia nchini Urusi, katika Mkoa wa Tver — kitovu cha Wakarelia waliokimbilia Urusi baada ya Mkataba wa Stolbovo wa 1617 — na mashariki mwa Ufini. Inagawanyika katika makundi matatu makuu ya lahaja: Kikarelia halisi (kaskazini na kusini), Kilivvi-Karelia (Kikarelia cha Olonets), na Kiludic — ambazo mara nyingine huchukuliwa kuwa lugha zilizojitegemea. UNESCO inaiweka katika hatari ya wazi ya kutoweka. Urusi inaitambua kimkoa, lakini haina hadhi rasmi katika Jamhuri ya Karelia, inayotumia Kirusi pekee — jamhuri pekee ya Urusi isiyokuwa na lugha ya kabila lake kama lugha rasmi ya pamoja. Utenzi maarufu wa Kalevala ulikusanywa mwaka 1835 na Elias Lönnrot kutoka kwa waimbaji wa rune wa Kikarelia katika Karelia ya Viena, nao ukawa maandishi ya msingi ya utambulisho wa kitaifa wa Kifini. Maandishi sanifu ya Kilatini ya kisasa yaliwekwa mwaka 2007.
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Kikarelia
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Kiurali (Kifini)
| Maana | Kikarelia | Kikarjala cha Livvi | Meänkieli | Kifini cha Kven | Kivoti | Kifinlandi | Kiveps |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | vesi /ˈvesʲi/ | vezi /ˈvezi/ | vesi /ˈʋesi/ | vesi /ˈʋesi/ | vesi /ˈvesi/ | vesi /ʋesi/ | vezi /ˈvezi/ |
| Moto | tuli /ˈtuli/ | tuli /ˈtuli/ | tuli /ˈtuli/ | tuli /ˈtuli/ | tuli /ˈtuli/ | tuli /tuli/ | lämoi /ˈlæmoi/ |
| Jua | päivä /ˈpæivæ/ | päivy /ˈpæivy/ | aurinko /ˈɑuriŋko/ | aurinko /ˈɑuriŋko/ | päivä /ˈpæivæ/ | aurinko /ɑuriŋko/ | päiväine /ˈpæivæine/ |
| Mwezi | kuu /kuː/ | kuudam /ˈkuːdam/ | kuu /kuː/ | kuu /kuː/ | kuu /kuː/ | kuu /kuː/ | ku /ku/ |
| Nyota | tähti /ˈtʲæhtʲi/ | tiähti /ˈtiæxti/ | tähti /ˈtæhti/ | tähti /ˈtæhti/ | tähti /ˈtæhti/ | tähti /ˈtæhti/ | tähtaz /ˈtæhtaz/ |
| Usiku | yö /yø/ | yö /yø/ | yö /yø/ | yö /yø/ | öö /øː/ | yö /yø/ | ö /ø/ |
| Mvua | vihma /ˈvihmɑ/ | vihmu /ˈvihmu/ | sae /sae/ | sađet /ˈsɑðet/ | vihma /ˈvihma/ | sade /ˈsɑde/ | vihm /ˈvihm/ |
| Theluji | lumi /lumi/ | lumi /ˈlumi/ | lumi /ˈlumi/ | lumi /ˈlumi/ | lumi /ˈlumi/ | lumi /lumi/ | lumi /lumi/ |
| Upepo | tuuli /ˈtuːlʲi/ | tuuli /ˈtuːli/ | tuuli /tuːli/ | tuuli /tuːli/ | tuuli /ˈtuːli/ | tuuli /ˈtuːli/ | tullei /tulːei/ |
| Udongo | mua /mua/ | mua /mua/ | maa /mɑː/ | maa /mɑː/ | maa /maː/ | maa /mɑː/ | ma /ma/ |
| Jiwe | kivi /ˈkivi/ | kivi /ˈkivi/ | kivi /ˈkiʋi/ | kivi /ˈkiʋi/ | tšivi /ˈtʃivi/ | kivi /ˈkivi/ | kivi /ˈkiʋi/ |
| Mlima | vuara /ˈvuara/ | mägi /ˈmæɡi/ | — | vuori /ˈʋuori/ | mätši /ˈmætʃi/ | vuori /ˈvuori/ | mägi /ˈmæɡi/ |
| Bahari | meri /ˈmeri/ | meri /ˈmeri/ | meri /ˈmeri/ | meri /ˈmeri/ | meri /ˈmeri/ | meri /ˈmeri/ | meri /ˈmeri/ |
| Mama | muamo /ˈmuamo/ | muamo /ˈmuamo/ | äiti /ˈæiti/ | äiti /ˈæiti/ | emä /ˈemæ/ | äiti /æiti/ | mam /mam/ |
| Baba | tuatto /ˈtuatto/ | tuatto /ˈtuatto/ | isä /ˈisæ/ | isä /ˈisæ/ | izä /ˈizæ/ | isä /isæ/ | tat /tat/ |
| Binti | tytär /ˈtʲytʲær/ | tytär /ˈtytær/ | tyär /ˈtyær/ | tytär /ˈtytær/ | tütär /ˈtytær/ | tytär /ˈtytær/ | tütär /ˈtytær/ |
| Mimi | mie /mie/ | minä /ˈminæ/ | mie /mie/ | mie /mie/ | miä /miæ/ | minä /ˈminæ/ | minä /ˈminæ/ |
| Wewe | sie /sie/ | sinä /ˈsinæ/ | sie /sie/ | sie /sie/ | siä /siæ/ | sinä /ˈsinæ/ | sinä /ˈsinæ/ |
| Sisi | myö /myø/ | myö /myø/ | met /met/ | met /met/ | müü /myː/ | me /me/ | mö /mø/ |
| Jina | nimi /ˈnʲimi/ | nimi /ˈnimi/ | nimi /ˈnimi/ | nimi /ˈnimi/ | nimi /ˈnimi/ | nimi /ˈnimi/ | nimi /ˈnimi/ |
| Mtu | ihmini /ˈihminʲi/ | ristikanzu /ˈristikanzu/ | ihminen /ˈihminen/ | ihminen /ˈihminen/ | inimin /ˈinimin/ | ihminen /ˈihminen/ | mez' /mezʲ/ |
| Kichwa | piä /piæ/ | piä /piæ/ | pää /pæː/ | pää /pæː/ | pää /pæː/ | pää /pæː/ | pä /pæ/ |
| Jicho | šilmä /ˈʃilmæ/ | silmy /ˈsilmy/ | silmä /ˈsilmæ/ | silmä /ˈsilmæ/ | silmä /ˈsilmæ/ | silmä /silmæ/ | sil'm /silʲm/ |
| Sikio | korva /ˈkorva/ | korvu /ˈkorvu/ | korva /ˈkorʋɑ/ | korva /ˈkorʋɑ/ | kõrva /kɤrʋa/ | korva /ˈkorʋɑ/ | korv /korʋ/ |
| Pua | nenä /ˈnenæ/ | nenä /ˈnenæ/ | nenä /ˈnenæ/ | nenä /ˈnenæ/ | nena /ˈnena/ | nenä /ˈnenæ/ | nena /ˈnena/ |
| Mdomo | šuu /ʃuː/ | suu /suː/ | suu /suː/ | suu /suː/ | suu /suː/ | suu /suː/ | su /su/ |
| Jino | hammaš /ˈhɑmːɑʃ/ | hammas /ˈhamːas/ | hammas /ˈhɑmːɑs/ | hammas /ˈhɑmːɑs/ | ammaz /ˈammaz/ | hammas /ˈhɑmːɑs/ | hambaz /ˈhɑmbɑz/ |
| Ulimi | kieli /ˈkie̯lʲi/ | kieli /ˈkieli/ | kieli /ˈkieli/ | kieli /ˈkieli/ | tšeeli /ˈtʃeːli/ | kieli /ˈkieli/ | kel' /kelʲ/ |
| Mkono | käsi /ˈkæsʲi/ | käzi /ˈkæzi/ | käsi /ˈkæsi/ | käsi /ˈkæsi/ | tšäsi /ˈtʃæsi/ | käsi /kæsi/ | käzi /ˈkæzi/ |
| Mguu | jalka /jɑlkɑ/ | jalgu /ˈjalɡu/ | jalka /ˈjɑlkɑ/ | jalka /ˈjɑlkɑ/ | jalka /ˈjalka/ | jalka /jɑlkɑ/ | jaug /jauɡ/ |
| Moyo | syväin /ˈsyvæin/ | syväin /ˈsyvæin/ | syän /ˈsyæn/ | syđän /ˈsyðæn/ | süä /ˈsyæ/ | sydän /sydæn/ | südäin /ˈsydæin/ |
| Mfupa | luu /luː/ | luu /luː/ | luu /luː/ | luu /luː/ | luu /luː/ | luu /luː/ | lu /lu/ |
| Damu | veri /ˈverʲi/ | veri /ˈveri/ | veri /ˈʋeri/ | veri /ˈʋeri/ | veri /ˈveri/ | veri /ˈveri/ | veri /ˈveri/ |
| Kinyesi | šitta /ˈʃitta/ | šittu /ˈʃittu/ | kakka /ˈkɑkːɑ/ | kaakka /ˈkɑːkːɑ/ | sittõ /ˈsitːɤ/ | kakka /ˈkakːɑ/ | sit /sit/ |
| Upendo | tykätä /ˈtykætæ/ | armastua /ˈarmastua/ | rakhaus /ˈrɑkhɑus/ | rakkhaus /ˈrɑkːhɑus/ | suvata /ˈsuvata/ | rakkaus /rɑkkɑus/ | armastuz /ˈarmastuz/ |
| Mti | puu /puː/ | puu /puː/ | puu /puː/ | puu /puː/ | puu /puː/ | puu /puː/ | pu /pu/ |
| Mbwa | koira /ˈkoirɑ/ | koiru /ˈkoiru/ | koira /ˈkoirɑ/ | koira /ˈkoirɑ/ | koira /ˈkoira/ | koira /koirɑ/ | koir /koir/ |
| Paka | kišša /ˈkiʃːɑ/ | kaži /ˈkaʒi/ | kissa /ˈkisːɑ/ | kissa /ˈkisːɑ/ | kassi /ˈkasːi/ | kissa /kissɑ/ | kaži /ˈkaʒi/ |
| Samaki | kala /ˈkɑlɑ/ | kala /ˈkala/ | kala /ˈkɑlɑ/ | kala /ˈkɑlɑ/ | kala /ˈkala/ | kala /ˈkɑlɑ/ | kala /ˈkɑlɑ/ |
| Ndege | lintu /ˈlʲintu/ | lindu /ˈlindu/ | lintu /lintu/ | lintu /lintu/ | lintu /ˈlintu/ | lintu /ˈlintu/ | lind /lind/ |
| Kipepeo | liipukkaini /ˈliːpukːɑini/ | liipukku /ˈliːpukːu/ | — | päivälintu /ˈpæiʋæˌlintu/ | unilintu /ˈunilintu/ | perhonen /ˈperhonen/ | lipkaine /ˈlipkɑine/ |
| Yai | muna /muna/ | jäiččy /ˈjæitʃːy/ | muna /muna/ | muna /muna/ | muna /muna/ | muna /ˈmunɑ/ | muna /muna/ |
| Dubu | kontie /ˈkontie̯/ | kondii /ˈkondiː/ | karhuu /ˈkɑrhuː/ | karhu /ˈkɑrhu/ | karu /ˈkaru/ | karhu /ˈkɑrhu/ | kondi /ˈkondi/ |
| Farasi | hepo /ˈhepo/ | hebo /ˈhebo/ | hevonen /ˈheʋonen/ | hevonen /ˈheʋonen/ | opo /ˈopo/ | hevonen /ˈheʋonen/ | hebo /ˈhebo/ |
| Nyumba | koti /ˈkoti/ | kodi /ˈkodi/ | talo /ˈtɑlo/ | talo /ˈtɑlo/ | kotto /ˈkotːo/ | talo /tɑlo/ | pert' /pertʲ/ |
| Maziwa | maito /ˈmaito/ | maido /ˈmaido/ | maito /ˈmaito/ | maito /ˈmaito/ | piime /ˈpiːmæ/ | maito /ˈmaito/ | maid /maid/ |
| Asali | mesi /ˈmesi/ | mezi /ˈmezi/ | hunaja /ˈhunɑjɑ/ | hunaja /ˈhunɑjɑ/ | mesi /ˈmesi/ | hunaja /ˈhunɑjɑ/ | mezi /ˈmezi/ |
| Chumvi | šuola /ˈʃuola/ | suolu /ˈsuolu/ | suola /ˈsuolɑ/ | suola /ˈsuolɑ/ | soolõ /ˈsoːlɤ/ | suola /ˈsuola/ | sol /sol/ |
| Mvinyo | viina /ˈviːna/ | viinu /ˈviːnu/ | viini /ˈʋiːni/ | viini /ˈʋiːni/ | — | viini /ˈʋiːni/ | vin /vin/ |
| Mchele | risu /ˈrisu/ | riissu /ˈriːssu/ | riisi /ˈriːsi/ | riisi /ˈriːsi/ | — | riisi /ˈriːsi/ | ris /ris/ |
| Chokoleti | šokolada /ˈʃokolada/ | šokoluadu /ˈʃokoluadu/ | — | sukulaati /ˈsukulɑːti/ | šokolaadi /ʃokoˈlaːdi/ | suklaa /ˈsuklɑː/ | šokolad /ˈʃokolad/ |
| Chuma | rauta /ˈrauta/ | raudu /ˈraudu/ | rauta /ˈrauta/ | rauta /ˈrauta/ | rautõ /ˈrautɤ/ | rauta /ˈrauta/ | raud /raud/ |
| Gurudumu | pyörä /ˈpyøræ/ | ratas /ˈratas/ | pyörä /ˈpyøræ/ | pyörä /ˈpyøræ/ | veero /ˈveːro/ | pyörä /ˈpyøræ/ | kezr /kezr/ |
| Hariri | šulku /ˈʃulku/ | šulku /ˈʃulku/ | silkki /ˈsilkːi/ | silkki /ˈsilkːi/ | šolkkõ /ˈʃolkːɤ/ | silkki /ˈsilkːi/ | šuuk /ʃuːk/ |
| Kitabu | kirja /ˈkirja/ | kirju /ˈkirju/ | kirja /ˈkirjɑ/ | kirja /ˈkirjɑ/ | tširjõ /ˈtʃirjɤ/ | kirja /ˈkirjɑ/ | kirj /kirj/ |
| Kula | šyyvvä /ˈʃyːvːæ/ | syvvä /ˈsyvvæ/ | syä /ˈsyæ/ | syöđä /ˈsyøðæ/ | süüvvä /ˈsyːvːæ/ | syödä /syødæ/ | söda /ˈsøda/ |
| Kunywa | juuvva /ˈjuːvːa/ | juvva /ˈjuvva/ | jua /ˈjuɑ/ | juođa /ˈjuoðɑ/ | jooda /ˈjoːda/ | juoda /juodɑ/ | joda /ˈjoda/ |
| Kulala | muata /ˈmuɑtɑ/ | muata /ˈmuata/ | nukkua /ˈnukːuɑ/ | nukkuut /ˈnukːuːt/ | magatõ /ˈmaɡatɤ/ | nukkua /ˈnukːuɑ/ | magata /mɑɡɑtɑ/ |
| Moja | yksi /ˈyksʲi/ | yksi /ˈyksi/ | yks /yks/ | yksi /ˈyksi/ | ühte /ˈyhte/ | yksi /yksi/ | üks' /yksʲ/ |
| Mbili | kakši /ˈkakʃi/ | kaksi /ˈkaksi/ | kaks /kɑks/ | kaksi /ˈkɑksi/ | kahsi /ˈkahsi/ | kaksi /ˈkɑksi/ | kaks' /kaksʲ/ |
| Tatu | kolme /ˈkolme/ | kolme /ˈkolme/ | kolme /ˈkolme/ | kolme /ˈkolme/ | kõlmõd /ˈkɤlmɤd/ | kolme /ˈkolme/ | koume /ˈkoume/ |
| Nne | nellä /ˈnʲelʲːæ/ | nelli /ˈnelːi/ | neljä /ˈneljæ/ | neljä /ˈneljæ/ | nellä /ˈnelːæ/ | neljä /ˈneljæ/ | nell' /nʲelʲː/ |
| Tano | viisi /ˈviːsʲi/ | viizi /ˈviːzi/ | viis /ʋiːs/ | viisi /ʋiːsi/ | viiz /viːz/ | viisi /ˈʋiːsi/ | viž /viʒ/ |
| Mia | šata /ˈʃata/ | sada /ˈsada/ | sata /ˈsata/ | sata /ˈsata/ | sata /ˈsata/ | sata /ˈsata/ | sada /ˈsada/ |
| Habari | terveh /ˈterveh/ | terveh /ˈterveh/ | hei /hei/ | hei /hei/ | tervetä /ˈtervetæ/ | hei /hei/ | tervhen /ˈtervhen/ |
| Asante | passibo /ˈpassibo/ | passibo /ˈpassibo/ | kiitos /ˈkiːtos/ | kiitos /ˈkiːtos/ | passibo /ˈpasːibo/ | kiitos /kiːtos/ | spasib /ˈspasib/ |
| Nzuri | hyvä /ˈhyvæ/ | hyvä /ˈhyvæ/ | hyvä /ˈhyʋæ/ | hyvä /ˈhyʋæ/ | üvä /ˈyvæ/ | hyvä /hyʋæ/ | hüvä /ˈhyvæ/ |
| Mpya | uuši /ˈuːʃi/ | uuzi /ˈuːzi/ | uusi /ˈuːsi/ | uusi /ˈuːsi/ | uusi /ˈuːsi/ | uusi /ˈuːsi/ | uz' /uzʲ/ |
| Nyekundu | ruškie /ˈruʃkie̯/ | ruskei /ˈruskei/ | punanen /ˈpunɑnen/ | punainen /ˈpunɑinen/ | rusõa /ˈrusɤa/ | punainen /ˈpunɑinen/ | rusked /ˈrusked/ |
| Nyeupe | valkie /ˈvɑlkie/ | valgei /ˈvalɡei/ | valkia /ˈʋɑlkia/ | valkkee /ˈvɑlkːeː/ | valkõa /ˈvalkɤa/ | valkoinen /ˈʋɑlkoinen/ | vauged /ˈvɑuɡed/ |
| Nyeusi | mušta /ˈmuʃta/ | mustu /ˈmustu/ | musta /ˈmustɑ/ | musta /ˈmustɑ/ | mussõ /ˈmusːɤ/ | musta /ˈmustɑ/ | must /must/ |
| Kijani | vihanta /ˈvihanta/ | vihandu /ˈvihandu/ | — | vihree /ˈʋihreː/ | rohoin /ˈrohoin/ | vihreä /ˈʋihreæ/ | vihand /ˈvihand/ |
| Buluu | sinini /ˈsinini/ | sinine /ˈsinine/ | sininen /ˈsininen/ | sininen /ˈsininen/ | sinin /ˈsinin/ | sininen /ˈsininen/ | sinine /ˈsinine/ |
| Kekeo | käki /ˈkæki/ | kägöi /ˈkæɡøi/ | käki /ˈkæki/ | käki /ˈkæki/ | tšäko /ˈtʃæko/ | käki /ˈkæki/ | kägi /ˈkæɡi/ |
| Kompyuta | tiedokoneh /ˈtie̯dokoneh/ | tiedokoneh /ˈtiedokoneh/ | taattori /ˈtɑːtːori/ | daattamasiini /ˈdɑːtːɑmɑˌsiːni/ | — | tietokone /ˈtie̯toˌkoneˣ/ | tedomašin /ˈtedomaʃin/ |
| Chai | čuaju /ˈtʃuaju/ | čuaju /ˈtʃuaju/ | tee /teː/ | tee /teː/ | čaaju /ˈtʃaːju/ | tee /teː/ | čai /tʃai/ |
| Kahawa | kahvi /ˈkahvi/ | koufei /ˈkoufei/ | — | kaffi /ˈkɑfːi/ | koffi /ˈkofːi/ | kahvi /ˈkɑhʋi/ | kofe /ˈkofe/ |
| Sukari | šokeri /ˈʃokeri/ | zuahari /ˈzuahari/ | — | sokkeri /ˈsokːeri/ | suukkuri /ˈsuːkːuri/ | sokeri /ˈsokeri/ | sahar /ˈsahar/ |
| Chungwa | apelʼsiini /ˈɑpelʲsiːni/ | apel'siini /ˈapelʲsiːni/ | appelsiini /ˈɑpːelsiːni/ | appelsiini /ˈɑpːelsiːni/ | — | appelsiini /ˈɑpːelsiːni/ | apel'sin /apelʲˈsin/ |
Ukurasa 1/10
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap