Onʌyota'káhkahʌ
Kioneida
Kiirokoi
Kioneida (Onʌyota’a:ka, “Watu wa Jiwe Lililosimama”; ISO 639-3: one) ni lugha ya Kiiroquoian cha Kaskazini ya Wahaudenosaunee, iliyohusishwa kihistoria na New York ya kati na inayotumiwa sasa katika jamii za Waoneida huko New York, Wisconsin na katika Six Nations of the Grand River, Ontario. Wamebaki wazungumzaji fasaha wa lugha ya kwanza wapatao 100–200 tu, wengi wao wazee, ingawa kundi pana zaidi linaijifunza kama lugha ya pili. Kioneida ni lugha ya usanisi mwingi inayotawaliwa na kitenzi: kitenzi kwa kawaida huwa na kiambishi awali cha kiwakilishi, mzizi na kiambishi tamati cha hali ya tendo, na kinaweza kuingiza shina la nomino na mofimu nyingine. Tahajia za jamii zenye msingi wa Kilatini huonyesha kizuiwa koo kwa apostrofi, vokali ndefu kwa nukta mbili na mkazo kwa alama ya akuti, na hutumia ʌ kwa vokali ya kati. Taifa la Oneida la Wisconsin lilikitangaza kuwa lugha yake rasmi ya kitaifa mwaka 1994; programu za uzamishaji na ulezi, masomo ya shule, kamusi, rekodi na zana za kidijitali zinaunga mkono uhuishaji wake.
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Kioneida
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Kiirokoi
| Maana | Kioneida | Kimohawk | Onondaga | Cayuga | Tuscarora | Kimeroe | Kinavaho |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | one:kánus /oneːkánũs/ | ohné:kanos /ohnéːɡanos/ | ohnéganos /ohnéɡanos/ | ohneganóhs /ohneɡanóhs/ | awę: /awɛ̃ː/ | 𐦠𐦶 /ato/ | tó /tʰó/ |
| Moto | o:tsísteʼ /oːdʒísteʔ/ | otsénhaʼ /odzʌ̃́haʔ/ | odékhaʼ /odékʰaʔ/ | odé:kaʼ /odéːkaʔ/ | ujihst /udʒihst/ | — /—/ | kǫʼ /kʰõ̀ʔ/ |
| Jua | kalahkwaʼ /kalahkwaʔ/ | karáhkwa /karáhkwa/ | gaehʼkwa /ɡaehʔkwa/ | gá:gwa:ʼ /ɡáːɡwaːʔ/ | hęhts /hɛ̃hts/ | 𐦨𐦯 /ˈmasa/ | jóhonaaʼéí /tʃóhònàːʔéí/ |
| Mwezi | wʌhní:taleʼ /wʌ̃hníːtaleʔ/ | ehníta /ehníːta/ | gaehʼkwa enitha /ɡaehʔkwa enitha/ | ęhníʼda:ʼ /ẽhníʔdaːʔ/ | hęhts uri:węh /hɛ̃hts uɾiːwɛ̃h/ | — /—/ | tłʼéhonaaʼéí /tɬʼéhònɑ̀ːʔéí/ |
| Nyota | otsistóhkwaʼ /odʒistóhkwaʔ/ | otsistohkwaʼ /otsistohkwaʔ/ | otsistoʼgwaʼ /odʒistoʔɡwaʔ/ | ojihsǫ́:da:ʼ /odʒihsṍːdaːʔ/ | utsíhstaʼ /utsíhstaʔ/ | — /—/ | sǫʼ /sõ̀ʔ/ |
| Usiku | wahsutáti /wahsũtáti/ | ahsútha /ahsṹtʰa/ | ahsų́t /ahsṹt/ | ahsǫheh /ahsõheh/ | ahthathu /ahθaθu/ | — /—/ | tłʼééʼ /tɬʼéːʔ/ |
| Theluji | onyʌ́hteʼ /onjʌ̃́hteʔ/ | óniehte /ónjehte/ | óʼgęʼ /óʔɡɛ̃ːʔ/ | oʼgraʼ /oʔɡraʔ/ | — | — | yas /jɑ̀s/ |
| Upepo | owe:lá /oweːlá/ | óweraʼ /óweraʔ/ | ó·wæʼ /óːwæʔ/ | owá:deʼ /owáːdeʔ/ | — | — | níyol /níjol/ |
| Udongo | ohwʌ́tsyaʼ /ohwʌ̃́tsjaʔ/ | ohóntsaʼ /ohṹtsaʔ/ | — | ohéhdaʼ /ohéhdaʔ/ | — | — | łeezh /ɬeːʒ/ |
| Jiwe | onʌ:yá: /onʌ̃ːjáː/ | onén:iaʼ /onʌ̃́ːjaʔ/ | — | ga̱hsgwa:ʼ /ɡḁhskwaːʔ/ | — | — | tsé /tsʰé/ |
| Mlima | otstʌhleʼkó /otstʌ̃hleʔkó/ | onón:ta /onṹːta/ | — | — | — | — | dził /tsìɬ/ |
| Bahari | kanyatalá:ke /kanjataláːke/ | kanientaraʼkehkó:wa /kanjʌ̃taraʔkehkóːwa/ | — | — | — | — | tónteel /tʰóntʰèːl/ |
| Mama | aknulha /aknulha/ | istá /istá/ | ekno:haʼ /eknoːhaʔ/ | knó:haʼ /knóːhaʔ/ | raknų:hak /ɾaknũːhak/ | — /—/ | shimá /ʃimá/ |
| Baba | — /—/ | rakeʼníha /rakeʔníha/ | hakʼno:haʼ /hakʔnoːhaʔ/ | haʼnih /haʔnih/ | rakhnih /ɾakhnih/ | — /—/ | shizhéʼé /ʃiʒéʔé/ |
| Binti | kheyʌ́:ha /kʰejʌ̃́ːha/ | kheién:ʼa /kʰejẽ́ːʔa/ | khehá·wah /kʰeháːwah/ | kehá:wahk /keháːwahk/ | — | — | shichʼéʼé /ʃitʃʼéʔé/ |
| Mimi | iʼí /iʔí/ | í:ʼi /íːʔi/ | iʼ /iʔ/ | i:ʼ /iːʔ/ | í:ʼ /iːʔ/ | — /—/ | shí /ʃí/ |
| Wewe | isé /isé/ | í:seʼ /íːseʔ/ | is /is/ | i:s /iːs/ | í:saʼ /iːsaʔ/ | — /—/ | ni /ni/ |
| Sisi | iʼí /iʔí/ | í:ʼi /íːʔi/ | iʼ /iʔ/ | i:ʼ /iːʔ/ | í:ʼ /iːʔ/ | — /—/ | nihí /nihí/ |
| Jina | ohsʌ:ná: /ohsʌ̃ːnáː/ | kahsén:na /kahsʌ̃́ːna/ | yaʼts /jaʔts/ | ga̱hsę́:naʼ /ɡḁhsɛ̃́ːnaʔ/ | utshe:naʼ /utsʰeːnaʔ/ | — /—/ | ázhiʼ /ʔáʒìʔ/ |
| Mtu | ukwé /ũkwé/ | ón:kwe /ṹːɡwe/ | ų́·gweh /ṹːɡweh/ | ǫ́:gweh /ṍːɡweh/ | — | — | diné /tìné/ |
| Jicho | oká:laʼ /okáːlaʔ/ | okà:raʼ /okàːraʔ/ | oga:thaʼ /oɡaːtʰaʔ/ | ogáhaʼ /oɡáhaʔ/ | ka:tæk /kaːtæk/ | — /—/ | anááʼ /ʔanáːʔ/ |
| Sikio | ohúhtaʼ /ohṹhtaʔ/ | ohónhtaʼ /ohṹhtaʔ/ | ohų́hdaʼ /ohṹhdaʔ/ | — | — | — | jaaʼ /tʃaːʔ/ |
| Pua | oʼnyúhsaʼ /oʔnjṹhsaʔ/ | oʼniónhsaʼ /oʔnjṹhsaʔ/ | — | oʼnyǫ́hsaʼ /oʔɲṍhsaʔ/ | — | — | áchįįh /átʃĩːh/ |
| Jino | onawi:lá: /onawiːláː/ | onáwiraʼ /onáwiraʔ/ | onóʼjaʼ /onóʔdʒaʔ/ | onóʼjaʼ /onóʔdʒaʔ/ | uʼtuʼth /əʔtuʔθ/ | — /—/ | awooʼ /awoːʔ/ |
| Ulimi | oʼnáhsaʼ /oʔnáhsaʔ/ | oʼnáhsaʼ /oʔnã́hsaʔ/ | oʼnahsaʼ /oʔnahsaʔ/ | awę́ʼno̱hsaʼ /awɛ̃́ʔno̥hsaʔ/ | uʼtahs /əʔtahs/ | — /—/ | atsooʼ /atsoːʔ/ |
| Mkono | osnúhsaʼ /osnṹhsaʔ/ | ohtsà:na /ohtsaːna/ | onénǫhsaʼ /onénõhsaʔ/ | ohsóhdaʼ /ohsóhdaʔ/ | kéhskweh /kehskweh/ | — /—/ | álaʼ /ʔálaʔ/ |
| Mguu | ohsí:taʼ /ohsíːtaʔ/ | ohsì:taʼ /ohsìːtaʔ/ | ohsiʼtaʼ /ohsiʔtaʔ/ | ohsiʼdaʼ /ohsiʔdaʔ/ | káhseh /kahseh/ | 𐦯𐦴 /ˈsata/ | akeeʼ /ʔàkʰèːʔ/ |
| Moyo | awelyá:ne /aweljáːne/ | awerì:ʼa /aweɾìːʔa/ | awé:ri /awéːri/ | awę́yǫ̱hsaʼ /awɛ̃́jõ̥hsaʔ/ | kęhsaʼ /kɛ̃hsaʔ/ | — /—/ | ajéí /ʔɑ̀tʃéí/ |
| Mfupa | ostyʌ́ʼtaʼ /ostjʌ̃́ʔtaʔ/ | ohstyenʼ /ohstjʌ̃ʔ/ | ostyęʼtaʼ /ostjɛ̃ʔtaʔ/ | ohsgyę́ʼda:ʼ /ohskjɛ̃́ʔdaːʔ/ | uhskęʼręh /əhskə̃ʔrəh/ | — /—/ | tsʼin /tsʼin/ |
| Damu | onekwʌ́hsaʼ /onekwʌ̃́hsaʔ/ | onekwénhsaʼ /oneɡwʌ̃́hsaʔ/ | otkwęhsaʼ /otkwɛ̃hsaʔ/ | tkwęhsæʼ /tkwɛ̃hsaʔ/ | tkwarhaʼ /tkwarhaʔ/ | — /—/ | dił /tìɬ/ |
| Kinyesi | o:tá: /oːtáː/ | óʼta /óʔta/ | — | oʼdaʼ /oʔdaʔ/ | — | — | chąąʼ /tʃãːʔ/ |
| Upendo | kanolukhwásla /kanolũkʰwásla/ | khenorónhkhwa /kʰenorṹhkʰwa/ | gaonihsdá:wę /ɡaonihsdáːwɛ̃/ | ganǫ́hkwahsraʼ /ɡanṍhkwahsraʔ/ | krunyę:tas /kɾuɲɛ̃ːtas/ | — /—/ | ayóóʼánóshní /ɑjóːʔɑ́nóʃníː/ |
| Mti | kalu:tóteʼ /kaluːtóteʔ/ | ó:kwire /óːkʷire/ | ga:endaʼ /ɡaːendaʔ/ | gra̱he:t /ɡrḁheːt/ | nyęt /ɲɛ̃t/ | — /—/ | tsin /tsin/ |
| Mbwa | é:lhal /éːlhal/ | érhar /érhar/ | só:wa:s /sóːwaːs/ | só:wa:s /sóːwaːs/ | čerʼ /tʃeɾʔ/ | 𐦥𐦬𐦡 /wal/ | łééchąąʼí /ɬéːtʃãːʔí/ |
| Paka | takóhs /takóhs/ | takò:s /takòːs/ | takó:s /takóːs/ | dagu:s /daɡuːs/ | takʼo:s /takʔoːs/ | — /—/ | mósí /mósí/ |
| Samaki | kʌ́tsiʼ /kʌ̃́tsiʔ/ | kéntsion /kʌ̃́tsjũ/ | ojoʼt /odʒoʔt/ | ojǫ́ʼdaʼ /odʒṍʔdaʔ/ | itsh /itʃ/ | — /—/ | łóóʼ /ɬóːʔ/ |
| Ndege | otsiʼtʌ́haʼ /odʒiʔtʌ̃́haʔ/ | otsiʼtén:ʼa /otsiʔtʌ̃́ːʔa/ | ga·yoʼáh /ɡaːjoʔáh/ | jidę́:ʼęh /dʒidɛ̃́ːʔɛ̃h/ | — | — | tsídii /tsʰítìː/ |
| Kipepeo | kana:wʌ́ /kanaːwʌ̃́/ | tsiʼktsinén:nawen /tsiʔktsinéːnawen/ | — | jiʼdana:wę: /dʒiʔdanaːwɛ̃ː/ | — | — | kʼaalógii /kʼɑ̀ːlókìː/ |
| Yai | oʼnhúhsaʼ /oʔnhṹhsaʔ/ | oʼnhónhsa /oʔnhṹhsa/ | oʼnhų́hsaʼ /oʔnhṹhsaʔ/ | oʼnhǫ́hsaʼ /oʔnhṍhsaʔ/ | — | — | ayęęzhii /ajẽːʒiː/ |
| Dubu | ohkwa:lí /ohkwaːlí/ | ohkwá:ri /ohkwáːri/ | — | hnyagwaiʼ /hɲaɡwaiʔ/ | uhčíhręʼ /əhtʃihɾə̃ʔ/ | — | shash /ʃaʃ/ |
| Farasi | kohsa:tʌ́s /kohsaːtʌ̃́s/ | akohsá:tens /akohsáːtʌ̃s/ | gohsádę·s /ɡohsádɛ̃ːs/ | — | — | — | łį́į́ʼ /ɬĩ́ːʔ/ |
| Nyumba | kanúhsote /kanúhsote/ | kanónhsaʼ /kanṹhsaʔ/ | ganǫhsoht /ɡanõhsoht/ | ganǫ́hsaʼ /ɡanṍhsaʔ/ | kanéhseʼę /kanehseʔɛ̃/ | — /—/ | hooghan /hoːɣɑn/ |
| Maziwa | onú:taʼ /onṹːtaʔ/ | onòn:taʼ /onũ̀ːtaʔ/ | — | onǫ́ʼgwaʼ /onṍʔɡwaʔ/ | — | — | abeʼ /àpèʔ/ |
| Asali | óshes /óshes/ | — | — | otséhsdaʼ /otséhsdaʔ/ | — | — | tsísʼná bitłʼizh /tsʰísʔnɑ́ pìtɬʼìʒ/ |
| Chumvi | teyohyó:tsis /tejohjóːdʒis/ | tyohyòtsis /tjohjòtsis/ | — | ojikeʼdaʼ /odʒikeʔdaʔ/ | — | — | áshįįh /ʔáʃĩːh/ |
| Mchele | watnʌʼʌ́:kwas /watnʌ̃ʔʌ̃́ːkwas/ | onatsakén:ra /onatsakʌ̃́ːra/ | — | — | — | — | alóós /alóːs/ |
| Hariri | kaʼnhehsatʌ́sha /kaʔnhehsatʌ̃́sha/ | kà:nheks /kàːnheks/ | — | — | — | — | — |
| Kitabu | kahyatúhsliʼ /kahjatṹhsliʔ/ | kahiatónhsera /kahjatṹhsera/ | — | — | — | — | naaltsoos /nɑːltsoːs/ |
| Kula | — /—/ | í:keks /íːɡeks/ | ekho:neʼ /ekʰoːneʔ/ | í:ge:s /íːɡeːs/ | kré:nuʼ /kɾeːnuʔ/ | — /—/ | yishą́ /jiʃã́/ |
| Kunywa | — /—/ | kahnek /kahnek/ | ehnega:iʼron /ehneɡaːiʔron/ | ga̱hnége̱haʼ /ɡḁhnéɡḁhaʔ/ | kré:hwiʼ /kɾeːhwiʔ/ | — /—/ | yishdlą́ /jiʃtɬã́/ |
| Moja | úskah /ṹskah/ | énska /ʌ̃́ska/ | sgá:da /skáːda/ | sgá:t /skáːt/ | ę:cæ /ɛ̃ːtsæ/ | — /—/ | tʼááłáʼí /tʼɑ́ːɬɑ́ʔí/ |
| Mbili | tékni /tékni/ | tékeni /téːɡeni/ | dégni /déɡni/ | dekní: /dekníː/ | néʼkti /neʔkti/ | — /—/ | naaki /nɑːki/ |
| Tatu | áhsʌ /áhsʌ̃/ | áhsen /áhsʌ̃/ | áhsę /áhsɛ̃/ | ahsę́h /ahsɛ̃́h/ | áhsę /ahsɛ̃/ | — /—/ | tááʼ /tʰáːʔ/ |
| Nne | kayé /kajéː/ | kaié:ri /ɡajéːɾi/ | gayéi /ɡajéi/ | géi /ɡéi/ | hę́ʼtahk /hɛ̃ʔtahk/ | — | dį́įʼ /tĩ́ːʔ/ |
| Tano | wísk /wísk/ | wísk /wísk/ | hwíks /hwíks/ | hwíhs /hwíhs/ | wísk /wisk/ | — | ashdlaʼ /aʃtɬaʔ/ |
| Mia | tewʌhnyáwelu /tewʌ̃hnjáwelu/ | tewenʼniáwe /tewʌ̃ʔnjáwe/ | — | sgá:t dewę́ʼnyawe:ʼ /skáːt dewɛ̃́ʔɲaweːʔ/ | kayáhstih /kajahstih/ | — | neeznádiin /neːznáːtiːn/ |
| Habari | she:kú /sheːkú/ | shé:kon /ʃéːkon/ | sgë:nǫʼ /skẽːnõʔ/ | sgę́:nǫʼ /skɛ̃́ːnõʔ/ | skę:nu /skɛ̃ːnu/ | — /—/ | yáʼátʼééh /jɑ́ʔɑ́tʼéːh/ |
| Asante | ya:wʌ́ /jaːwʌ̃́/ | niá:wen /niáːwen/ | nya:węʼ /njaːwɛ̃ʔ/ | nya:węh /ɲaːwɛ̃h/ | nyaʼwę: /ɲaʔwɛ̃ː/ | — /—/ | ahéheeʼ /ʔɑ̀héhèːʔ/ |
| Nzuri | skʌ:nʌ́ /skʌ̃ːnʌ̃́/ | ioiánere /jojánere/ | oyá:nre /ojáːnre/ | oyá:nreʼ /ojáːnreʔ/ | unę:tsweht /unɛ̃ːtsweht/ | 𐦨𐦬𐦣 /ˈmalu/ | yáʼátʼééh /jɑ́ʔɑ́tʼéːh/ |
| Nyekundu | onikwʌ́htalaʼ /onikwʌ̃́htalaʔ/ | onekwènhtara /oneɡwʌ̃̀htara/ | otkwę́ʼtaʼ /otkwɛ̃́ʔtaʔ/ | otgwę́hji̱ʼa:ʼ /otɡwɛ̃́hdʒi̥ʔaːʔ/ | utkwatar /utkwatar/ | — /—/ | łichííʼ /ɬitʃʰíːʔ/ |
| Nyeupe | owísklaʼ /owísklaʔ/ | karà:ken /kaɾàːken/ | owę:héʼsdaʼ /owɛ̃ːhéʔstaʔ/ | gę́ʼgę: /ɡɛ̃́ʔɡɛ̃ː/ | — | — | łigai /ɬìkɑ̀ì/ |
| Nyeusi | oʼswʌ́:taʼ /oʔswʌ̃́ːtaʔ/ | kahòn:tsi /kahũ̀ːtsi/ | — | swę́ʼda̱ʼę:ʼ /swɛ̃́ʔdḁʔɛ̃ːʔ/ | — | — | łizhin /ɬìʒìn/ |
| Kijani | awʌ:lá: /awʌ̃ːláː/ | óhonteʼ /óhũteʔ/ | — | onráhda̱ʼę:ʼ /onráhdḁʔɛ̃ːʔ/ | — | — | dootłʼizh /tòːtɬʼìʒ/ |
| Buluu | olú:yaʼ /olúːjaʔ/ | orónhia /oɾṹhja/ | — | aǫ́hyaęʼ /aṍhjaɛ̃ʔ/ | — | — | dootłʼizh /tòːtɬʼìʒ/ |
| Sukari | onutákliʼ /onũtákliʔ/ | otsikhè:ta /otsikʰèːta/ | — | nawę́ʼdaʼ /nawɛ̃́ʔdaʔ/ | — | — | áshįįh łikan /ʔáʃĩːh ɬikɑn/ |
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap