Reʻo Paʻumotu
तुआमोतुआन भाषा
ऑस्ट्रोनेशियाई (पॉलिनेशियाई)
तुआमोतुआन, जिसे पा'उमोतु या Reo Pa'umotu भी कहते हैं (ISO 639-3: pmt), फ़्रेंच पॉलिनेशिया के तुआमोतु द्वीपसमूह में बोली जाने वाली पूर्वी पॉलिनेशियाई भाषा है। यह द्वीपसमूह के दूर-दूर स्थित प्रवालद्वीपों में फैले सात क्षेत्रीय भाषा-क्षेत्रों—Tapuhoe, Maragai, Mihiroa, Vāhitu, Fagatau, Parata और Nāpuka—से मिलकर बनी है। भाषा संकटग्रस्त है: वयस्क, विशेषकर दादा-दादी की पीढ़ी, अब भी इसका प्रयोग करती है, लेकिन घर में इसे पूर्ण रूप से सीखने वाले बच्चों की संख्या घट रही है, जबकि अनेक सार्वजनिक क्षेत्रों में ताहिती और फ़्रांसीसी का प्रभुत्व है। यह स्वर-दीर्घता और कंठद्वारी अवरोध को चिह्नित करने वाली लैटिन-आधारित वर्तनी में लिखी जाती है। 2008 में स्थापित Kāruru Vānaga अकादमी भाषा के मानकीकरण, शिक्षण को बढ़ावा देने और संचार में सहायता के लिए काम करती है; स्थानीय आवश्यकताओं के अनुरूप स्कूल पाठ्यक्रमों में भी पा'उमोतु शिक्षण सामग्री दी जाती है।
कहाँ बोली जाती है
तुआमोतुआन भाषा में 87 मूल शब्द
स्रोत
- ABVD language 246 'Tuamotu' (Greenhill, Blust & Gray 2008), data from POLLEX 2000 (Biggs & Clark) citing Stimson & Marshall 1964, A Dictionary of Some Tuamotuan Dialects of the Polynesian Language (Salem: Peabody Museum); Tregear, Edward 1895, A Paumotuan Dictionary with Polynesian Comparatives (Wellington: Whitcombe & Tombs; archive.org paumotuandiction00tregrich)
शब्दों की तुलना
इसी वर्गीकरण की भाषाओं से तुलना: ऑस्ट्रोनेशियाई (पॉलिनेशियाई)
| अर्थ | तुआमोतुआन भाषा | कुक द्वीप माओरी | पुकापुकन | मार्केसन | रापानुइ | टोकेलाउअन | तुवालुआन |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| पानी | vai /vai/ | vai /vai/ | wai /wai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ |
| आग | ahi /ahi/ | aʻi /aʔi/ | awi /awi/ | ahi /ahi/ | ahi /ahi/ | afi /afi/ | afi /afi/ |
| सूरज | rā /raː/ | rā /raː/ | la /la/ | ʻoumati /ʔoumati/ | raʻā /ɾaʔaː/ | lā /laː/ | laa /laː/ |
| चाँद | marama /marama/ | marama /marama/ | malama /malama/ | mahina /mahina/ | mahina /mahina/ | māhina /maːhina/ | masina /masina/ |
| तारा | fetū /fetuː/ | etū /etuː/ | wetū /wetuː/ | fetuʻu /fetuʔu/ | hetuʻu /hetuʔu/ | fetū /fetuː/ | fetū /fetuː/ |
| रात | pō /poː/ | pō /poː/ | pō /poː/ | pō /poː/ | pō /poː/ | pō /poː/ | pō /poː/ |
| बारिश | ua /ua/ | ua /ua/ | ua /ua/ | ua /ua/ | ua /ua/ | ua /ua/ | ua /ua/ |
| हवा | matangi /mataŋi/ | matangi /mataŋi/ | matangi /mataŋi/ | metani /metani/ | tokerau /tokeɾau/ | matagi /mataŋi/ | matagi /mataŋi/ |
| मिट्टी | repo /repo/ | one /one/ | kelekele /kelekele/ | ʻepo /ʔepo/ | ʻoʻone /ʔoʔone/ | kelekele /kelekele/ | kelekele /kelekele/ |
| पत्थर | pōfatu /poːfatu/ | toka /toka/ | watu /watu/ | keʻa /keʔa/ | maʻea /maʔea/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ |
| पहाड़ | māunga /maːuŋa/ | maunga /mauŋa/ | maunga /mauŋa/ | — | maʻunga /maʔuŋa/ | mauga /mauŋa/ | mauga /mauŋa/ |
| समुद्र | tai /tai/ | tai /tai/ | tai /tai/ | tai /tai/ | tai /tai/ | moana /moana/ | tai /tai/ |
| माता | metua vahine /metua vahine/ | māmā /maːmaː/ | matua wawine /matua wawine/ | kui /kui/ | matuʻa vahine /matuʔa vahine/ | mātua /maːtua/ | maatua /maːtua/ |
| पिता | metua tāne /metua taːne/ | pāpā /paːpaː/ | matua tāne /matua taːne/ | motua /motua/ | matuʻa tāne /matuʔa taːne/ | tamana /tamana/ | tamana /tamana/ |
| बेटी | tamahine /tamahine/ | tamaine /tamaine/ | tamāwine /tamaːwine/ | — | poki vahine /poki vahine/ | afafine /afafine/ | tama fafine /tama fafine/ |
| मैं | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ |
| तुम | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ |
| हम | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ | tatou / matou /tatou / matou/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ |
| नाम | ingoa /iŋoa/ | ingoa /iŋoa/ | ingoa /iŋoa/ | ikoa /ikoa/ | ingoa /iŋoa/ | igoa /iŋoa/ | igoa /iŋoa/ |
| व्यक्ति | tangata /taŋata/ | tangata /taŋata/ | tangata /taŋata/ | ʻenana /ʔenana/ | tangata /taŋata/ | tagata /taŋata/ | tino /tino/ |
| सिर | upoko /upoko/ | upoko /upoko/ | ulu /ulu/ | upoko /upoko/ | puʻoko /puʔoko/ | ulu /ulu/ | ulu /ulu/ |
| आँख | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| कान | taringa /tariŋa/ | taringa /taɾiŋa/ | talinga /taliŋa/ | puaʻika /puaʔika/ | taringa /taɾiŋa/ | taliga /taliŋa/ | taliga /taliŋa/ |
| नाक | ihu /ihu/ | putāngiʻu /putaːŋiʔu/ | iyu /iðu/ | ihu /ihu/ | ihu /ihu/ | ihu /ihu/ | isu /isu/ |
| मुँह | vaha /vaha/ | vaʻa /vaʔa/ | ngutu /ŋutu/ | haha /haha/ | haha /haha/ | gutu /ŋutu/ | gutu /ŋutu/ |
| दाँत | niho /niho/ | niʻo /niʔo/ | nio /nio/ | niho /niho/ | niho /niho/ | nifo /nifo/ | nifo /nifo/ |
| जीभ | arero /aɾeɾo/ | arero /aɾeɾo/ | alelo /alelo/ | ʻeʻo /ʔeʔo/ | arero /aɾeɾo/ | alelo /alelo/ | alelo /alelo/ |
| हाथ | rima /rima/ | rima /ɾima/ | lima /lima/ | ʻima /ʔima/ | rima /ɾima/ | lima /lima/ | lima /lima/ |
| पैर | vae /vae/ | vae /vae/ | vae /vae/ | vae /vae/ | vaʻe /vaʔe/ | vae /vae/ | vae /vae/ |
| दिल | hōupo /hoːupo/ | ngākau /ŋaːkau/ | loto /loto/ | houpo /houpo/ | mahatu /mahatu/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ |
| हड्डी | ivi /ivi/ | ivi /ivi/ | ivi /ivi/ | ivi /ivi/ | ivi /ivi/ | ivi /ivi/ | ivi /ivi/ |
| खून | toto /toto/ | toto /toto/ | toto /toto/ | toto /toto/ | toto /toto/ | toto /toto/ | toto /toto/ |
| टट्टी | tūtae /tuːtae/ | tūtae /tuːtae/ | tūtae /tuːtae/ | — | tūtaʻe /tuːtaʔe/ | tae /tae/ | tae /tae/ |
| प्रेम | aroha /aroha/ | aroʻa /aɾoʔa/ | aloa /aloa/ | hanahana /hanahana/ | hanga /haŋa/ | alofa /alofa/ | alofa /alofa/ |
| पेड़ | rākau /raːkau/ | rākau /raːkau/ | lākau /laːkau/ | tumu kahi /tumu kahi/ | tumu rākau /tumu ɾaːkau/ | lākau /laːkau/ | laakau /laːkau/ |
| कुत्ता | kuri /kuri/ | puakaoa /puakaoa/ | kulī /kuliː/ | peto /peto/ | paihenga /paiheŋa/ | maile /maile/ | kuli /kuli/ |
| बिल्ली | — /—/ | ngiao /ŋiao/ | pusi /pusi/ | piki /piki/ | kati /kati/ | puhi /puhi/ | pusi /pusi/ |
| मछली | ika /ika/ | ika /ika/ | ika /ika/ | ika /ika/ | ika /ika/ | ika /ika/ | ika /ika/ |
| पक्षी | manu /manu/ | manu /manu/ | manu /manu/ | manu /manu/ | manu /manu/ | manu /manu/ | manu /manu/ |
| तितली | pepe /pepe/ | pepe /pepe/ | — | — | pepa /pepa/ | pepe /pepe/ | pepe /pepe/ |
| अंडा | tōuo /toːuo/ | ua /ua/ | wuamoa /wuamoa/ | mamaʻi /mamaʔi/ | māmari /maːmaɾi/ | fuāmoa /fuaːmoa/ | fuamoa /fuamoa/ |
| घोड़ा | puārehenua /puaːrehenua/ | ʻoroʻenua /ʔoɾoʔenua/ | oloenua /oloenua/ | ekeuna /ekeuna/ | hoi /hoi/ | holofanua /holofanua/ | solofanua /solofanua/ |
| घर | fare /fare/ | ʻare /ʔaɾe/ | wale /wale/ | haʻe /haʔe/ | hare /haɾe/ | fale /fale/ | fale /fale/ |
| नमक | miti /miti/ | miti /miti/ | miti /miti/ | paʻatai /paʔatai/ | miti /miti/ | māhima /maːhima/ | masima /masima/ |
| लोहा | kāuri /kaːuri/ | ʻāuri /ʔaːuri/ | āuli /aːuli/ | — | auri /auɾi/ | ukamea /ukamea/ | fiti /fiti/ |
| पहिया | huira /huira/ | porotātā /poɾotaːtaː/ | — | — | — /—/ | uili /uili/ | teka /teka/ |
| किताब | puta /puta/ | puka /puka/ | puka /puka/ | — | puka /puka/ | tuhi /tuhi/ | tusi /tusi/ |
| खाना | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ |
| पीना | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | unu /unu/ | inu /inu/ | inu /inu/ |
| सोना | moe /moe/ | moe /moe/ | moe /moe/ | moe /moe/ | moe /moe/ | moe /moe/ | moe /moe/ |
| एक | tahi /tahi/ | taʻi /taʔi/ | tayi /taði/ | tahi /tahi/ | tahi /tahi/ | tahi /tahi/ | tasi /tasi/ |
| दो | rua /rua/ | rua /rua/ | lua /lua/ | ʻua /ʔua/ | rua /ɾua/ | lua /lua/ | lua /lua/ |
| तीन | toru /toɾu/ | toru /toɾu/ | tolu /tolu/ | toʻu /toʔu/ | toru /toɾu/ | tolu /tolu/ | tolu /tolu/ |
| चार | hā /haː/ | ʻā /ʔaː/ | wā /waː/ | hā /haː/ | hā /haː/ | fā /faː/ | fā /faː/ |
| पाँच | rima /ɾima/ | rima /ɾima/ | lima /lima/ | ʻima /ʔima/ | rima /ɾima/ | lima /lima/ | lima /lima/ |
| सौ | hānere /haːnere/ | ʻānere /ʔaːnere/ | lau /lau/ | ʻau /ʔau/ | rau /ɾau/ | helau /helau/ | selau /selau/ |
| नमस्ते | — /—/ | kia orāna /kia oɾaːna/ | kia orana /kia oɾana/ | kaʻoha /kaʔoha/ | ʻiorana /ʔioɾana/ | mālō ni /maːloː ni/ | taalofa /taːlofa/ |
| धन्यवाद | — /—/ | meitaki /meitaki/ | meitaki /meitaki/ | mauruuru /mauɾuuɾu/ | maururu /mauɾuɾu/ | fakafetai /fakafetai/ | fakafetai /fakafetai/ |
| अच्छा | maitaki /maitaki/ | meitaki /meitaki/ | lelei /lelei/ | meitaʻi /meitaʔi/ | riva /ɾiva/ | lelei /lelei/ | lei /lei/ |
| नया | hoou /hoou/ | ʻou /ʔou/ | wou /wou/ | hou /hou/ | hoʻou /hoʔou/ | fōu /foːu/ | fou /fou/ |
| लाल | kura /kuɾa/ | muramura /muɾamuɾa/ | kula /kula/ | kuʻa /kuʔa/ | mea mea /mea mea/ | kukula /kukula/ | kula /kula/ |
| सफ़ेद | tea /tea/ | teatea /teatea/ | tea /tea/ | tea /tea/ | tea tea /tea tea/ | paepae /paepae/ | kena /kena/ |
| काला | kere /kere/ | kerekere /keɾekeɾe/ | uli /uli/ | keʻekeʻe /keʔekeʔe/ | uri uri /uɾi uɾi/ | uli /uli/ | uli /uli/ |
| हरा | matie /matie/ | matie /matie/ | yengayenga /ðeŋaðeŋa/ | — | rito mata /ɾito mata/ | lanu meamata /lanu meamata/ | lanu lau niu /lanu lau niu/ |
| नीला | ninamu /ninamu/ | auīka /auiːka/ | yengayenga /ðeŋaðeŋa/ | moho /moho/ | moana /moana/ | lanumoana /lanumoana/ | lanu moana /lanu moana/ |
| संतरा | anani /anani/ | ʻānani /ʔaːnani/ | — | — | — | moli /moli/ | moli /moli/ |
इंटरैक्टिव मानचित्र खोलें: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
LangMap का हिस्सा — एक भाषाई विज़ुअलाइज़ेशन परियोजना। यह एक स्थिर, क्रॉल-योग्य सारांश है; इंटरैक्टिव मानचित्र उच्चारण ऑडियो, फ़िल्टर और ग्लोब दृश्य प्रदान करते हैं।
निर्माता Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · LangMap होम