ʻŌlelo Hawaiʻi
हवाईयन
ऑस्ट्रोनेशियाई (पॉलिनेशियाई)
अन्य नाम: Hawaiian
हवाई (ʻōlelo Hawaiʻi) मार्केसिक शाखा (पूर्वी पोलिनेशियाई, ताहिती एवं मार्केसन की सहोदर भाषा) की एक पोलिनेशियाई भाषा है, जो हवाई द्वीपसमूह की स्वदेशी भाषा है और हवाई राज्य में अंग्रेज़ी के साथ सह-आधिकारिक है (1978 का संविधान)। 1896 से 1986 तक स्कूलों में प्रतिबंधित रहने के कारण 20वीं सदी के उत्तरार्ध तक वक्ताओं की संख्या घटकर लगभग 2 हज़ार रह गई (अधिकांश निइहाउ द्वीप के वृद्ध)। 1983 से पूनाना लेओ ("भाषा का घोंसला") पूर्व-विद्यालय आंदोलन और कुला कैआपुनी हवाई निमज्जन विद्यालय प्रणाली के माध्यम से पुनरुद्धार से वक्ताओं की संख्या बढ़कर लगभग 24 हज़ार हो गई है (अधिकांश सीखने वाले; निइहाउ द्वीप के केवल लगभग 200 मातृभाषी L1 वक्ता शेष हैं)। भाषावैज्ञानिक दृष्टि से, हवाई में किसी भी प्रमुख भाषा की तुलना में सबसे छोटी ध्वनिग्राम-सूची है: 13 ध्वनिग्राम (5 स्वर + 8 व्यंजन — h, k, l, m, n, p, w, ʻokina/कण्ठ्य स्पर्श)। इसकी वर्तनी में कण्ठ्य स्पर्श के लिए ʻokina (ʻ, जैसे Hawaiʻi) और स्वर-दीर्घता के लिए kahakō (मात्रा-चिह्न, जैसे ʻōlelo) का प्रयोग होता है। शब्द-क्रम क्रिया-आद्य VSO है, जिसमें विस्तृत स्वामित्व-वर्गक और कर्ता-कर्म (नॉमिनेटिव-एक्यूज़ेटिव) संरेखण है। रॉयल हवाईयन पैट्रियटिक लीग (Hui Aloha ʻĀina) और 1893 के तख़्तापलट की कथा भाषा-सक्रियता के केंद्र में हैं।
कहाँ बोली जाती है
हवाईयन में 87 मूल शब्द
sushi
स्रोत
शब्दों की तुलना
इसी वर्गीकरण की भाषाओं से तुलना: ऑस्ट्रोनेशियाई (पॉलिनेशियाई)
| अर्थ | हवाईयन | पुकापुकन | तुआमोतुआन भाषा | मार्केसन | सामोन | टोकेलाउअन | तुवालुआन |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| पानी | wai /wai/ | wai /wai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ |
| आग | ahi /ahi/ | awi /awi/ | ahi /ahi/ | ahi /ahi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ |
| सूरज | lā /laː/ | la /la/ | rā /raː/ | ʻoumati /ʔoumati/ | lā /laː/ | lā /laː/ | laa /laː/ |
| चाँद | mahina /mahina/ | malama /malama/ | marama /marama/ | mahina /mahina/ | māsina /maːsina/ | māhina /maːhina/ | masina /masina/ |
| तारा | hōkū /hoːkuː/ | wetū /wetuː/ | fetū /fetuː/ | fetuʻu /fetuʔu/ | fetū /fetuː/ | fetū /fetuː/ | fetū /fetuː/ |
| रात | pō /poː/ | pō /poː/ | pō /poː/ | pō /poː/ | pō /poː/ | pō /poː/ | pō /poː/ |
| बारिश | ua /ua/ | ua /ua/ | ua /ua/ | ua /ua/ | ua /ua/ | ua /ua/ | ua /ua/ |
| बर्फ़ | hau /hau/ | kīona /kiːona/ | — | — | kiona /kiona/ | kiona /kiona/ | kiona /kiona/ |
| हवा | makani /makani/ | matangi /mataŋi/ | matangi /mataŋi/ | metani /metani/ | matagi /mataŋi/ | matagi /mataŋi/ | matagi /mataŋi/ |
| मिट्टी | lepo /lepo/ | kelekele /kelekele/ | repo /repo/ | ʻepo /ʔepo/ | ʻeleʻele /ʔeleʔele/ | kelekele /kelekele/ | kelekele /kelekele/ |
| पत्थर | pōhaku /poːhaku/ | watu /watu/ | pōfatu /poːfatu/ | keʻa /keʔa/ | maʻa /maʔa/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ |
| पहाड़ | mauna /mauna/ | maunga /mauŋa/ | māunga /maːuŋa/ | — | mauga /mauŋa/ | mauga /mauŋa/ | mauga /mauŋa/ |
| समुद्र | kai /kai/ | tai /tai/ | tai /tai/ | tai /tai/ | sami /sami/ | moana /moana/ | tai /tai/ |
| माता | makuahine /makuahine/ | matua wawine /matua wawine/ | metua vahine /metua vahine/ | kui /kui/ | tinā /tinaː/ | mātua /maːtua/ | maatua /maːtua/ |
| पिता | makuakāne /makuakaːne/ | matua tāne /matua taːne/ | metua tāne /metua taːne/ | motua /motua/ | tamā /tamaː/ | tamana /tamana/ | tamana /tamana/ |
| बेटी | kaikamahine /kaikamahine/ | tamāwine /tamaːwine/ | tamahine /tamahine/ | — | afafine /afafine/ | afafine /afafine/ | tama fafine /tama fafine/ |
| मैं | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | aʻu /aʔu/ | au /au/ | au /au/ |
| तुम | ʻoe /ʔoe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | ʻoe /ʔoe/ | koe /koe/ | koe /koe/ |
| हम | kākou / mākou /kaːkou / maːkou/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ |
| नाम | inoa /inoa/ | ingoa /iŋoa/ | ingoa /iŋoa/ | ikoa /ikoa/ | igoa /iŋoa/ | igoa /iŋoa/ | igoa /iŋoa/ |
| व्यक्ति | kanaka /kanaka/ | tangata /taŋata/ | tangata /taŋata/ | ʻenana /ʔenana/ | tagata /taŋata/ | tagata /taŋata/ | tino /tino/ |
| सिर | poʻo /poʔo/ | ulu /ulu/ | upoko /upoko/ | upoko /upoko/ | ulu /ulu/ | ulu /ulu/ | ulu /ulu/ |
| आँख | maka /maka/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| कान | pepeiao /pepeiao/ | talinga /taliŋa/ | taringa /tariŋa/ | puaʻika /puaʔika/ | taliga /taliŋa/ | taliga /taliŋa/ | taliga /taliŋa/ |
| नाक | ihu /ihu/ | iyu /iðu/ | ihu /ihu/ | ihu /ihu/ | isu /isu/ | ihu /ihu/ | isu /isu/ |
| मुँह | waha /waha/ | ngutu /ŋutu/ | vaha /vaha/ | haha /haha/ | gutu /ŋutu/ | gutu /ŋutu/ | gutu /ŋutu/ |
| दाँत | niho /niho/ | nio /nio/ | niho /niho/ | niho /niho/ | nifo /nifo/ | nifo /nifo/ | nifo /nifo/ |
| जीभ | alelo /alelo/ | alelo /alelo/ | arero /aɾeɾo/ | ʻeʻo /ʔeʔo/ | laulaufaiva /laulaufaiva/ | alelo /alelo/ | alelo /alelo/ |
| हाथ | lima /lima/ | lima /lima/ | rima /rima/ | ʻima /ʔima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ |
| पैर | wāwae /waːwae/ | vae /vae/ | vae /vae/ | vae /vae/ | vae /vae/ | vae /vae/ | vae /vae/ |
| दिल | puʻuwai /puʔuwai/ | loto /loto/ | hōupo /hoːupo/ | houpo /houpo/ | loto /loto/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ |
| हड्डी | iwi /iwi/ | ivi /ivi/ | ivi /ivi/ | ivi /ivi/ | ivi /ivi/ | ivi /ivi/ | ivi /ivi/ |
| खून | koko /koko/ | toto /toto/ | toto /toto/ | toto /toto/ | toto /toto/ | toto /toto/ | toto /toto/ |
| टट्टी | kūkae /kuːkae/ | tūtae /tuːtae/ | tūtae /tuːtae/ | — | tae /tae/ | tae /tae/ | tae /tae/ |
| प्रेम | aloha /aloha/ | aloa /aloa/ | aroha /aroha/ | hanahana /hanahana/ | alofa /alofa/ | alofa /alofa/ | alofa /alofa/ |
| पेड़ | lāʻau /laːʔau/ | lākau /laːkau/ | rākau /raːkau/ | tumu kahi /tumu kahi/ | laʻau /laʔau/ | lākau /laːkau/ | laakau /laːkau/ |
| कुत्ता | ʻīlio /ʔiːlio/ | kulī /kuliː/ | kuri /kuri/ | peto /peto/ | maile /maile/ | maile /maile/ | kuli /kuli/ |
| बिल्ली | pōpoki /poːpoki/ | pusi /pusi/ | — /—/ | piki /piki/ | pusi /pusi/ | puhi /puhi/ | pusi /pusi/ |
| मछली | iʻa /iʔa/ | ika /ika/ | ika /ika/ | ika /ika/ | iʻa /iʔa/ | ika /ika/ | ika /ika/ |
| पक्षी | manu /manu/ | manu /manu/ | manu /manu/ | manu /manu/ | manu /manu/ | manu /manu/ | manu /manu/ |
| तितली | pulelehua /pulelehua/ | — | pepe /pepe/ | — | pepe /pepe/ | pepe /pepe/ | pepe /pepe/ |
| अंडा | hua moa /hua moa/ | wuamoa /wuamoa/ | tōuo /toːuo/ | mamaʻi /mamaʔi/ | fuamoa /fuamoa/ | fuāmoa /fuaːmoa/ | fuamoa /fuamoa/ |
| भालू | pea /pea/ | pea /pea/ | — | — | pea /pea/ | pea /pea/ | pea /pea/ |
| घोड़ा | lio /lio/ | oloenua /oloenua/ | puārehenua /puaːrehenua/ | ekeuna /ekeuna/ | solofanua /solofanua/ | holofanua /holofanua/ | solofanua /solofanua/ |
| घर | hale /hale/ | wale /wale/ | fare /fare/ | haʻe /haʔe/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ |
| दूध | waiū /waiuː/ | wū /wuː/ | — | — | susu /susu/ | huāhuhu /huaːhuhu/ | susu /susu/ |
| शहद | meli /meli/ | meli /meli/ | — | — | meli /meli/ | meli /meli/ | hani /hani/ |
| नमक | paʻakai /paʔakai/ | miti /miti/ | miti /miti/ | paʻatai /paʔatai/ | masima /masima/ | māhima /maːhima/ | masima /masima/ |
| वाइन | waina /waina/ | uwaina /uwaina/ | — | — | uaina /uaina/ | uaina /uaina/ | uaina /uaina/ |
| चावल | laiki /laiki/ | — | — | — | alaisa /alaisa/ | — | laisi /laisi/ |
| चॉकलेट | kokoleka /kokoleka/ | — | — | — | sukalati /sukalati/ | — | tiokaleti |
| लोहा | hao /hao/ | āuli /aːuli/ | kāuri /kaːuri/ | — | uʻamea /uʔamea/ | ukamea /ukamea/ | fiti /fiti/ |
| पहिया | huila /huila/ | — | huira /huira/ | — | uili /uili/ | uili /uili/ | teka /teka/ |
| रेशम | kilika /kilika/ | tilika /tilika/ | — | — | silika /silika/ | hilika /hilika/ | silika /silika/ |
| किताब | puke /puke/ | puka /puka/ | puta /puta/ | — | tusi /tusi/ | tuhi /tuhi/ | tusi /tusi/ |
| खाना | ʻai /ʔai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | ʻai /ʔai/ | kai /kai/ | kai /kai/ |
| पीना | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ |
| सोना | moe /moe/ | moe /moe/ | moe /moe/ | moe /moe/ | moe /moe/ | moe /moe/ | moe /moe/ |
| एक | ʻekahi /ʔekahi/ | tayi /taði/ | tahi /tahi/ | tahi /tahi/ | tasi /tasi/ | tahi /tahi/ | tasi /tasi/ |
| दो | lua /lua/ | lua /lua/ | rua /rua/ | ʻua /ʔua/ | lua /lua/ | lua /lua/ | lua /lua/ |
| तीन | ʻekolu /ʔekolu/ | tolu /tolu/ | toru /toɾu/ | toʻu /toʔu/ | tolu /tolu/ | tolu /tolu/ | tolu /tolu/ |
| चार | ʻehā /ʔehaː/ | wā /waː/ | hā /haː/ | hā /haː/ | fā /faː/ | fā /faː/ | fā /faː/ |
| पाँच | ʻelima /ʔelima/ | lima /lima/ | rima /ɾima/ | ʻima /ʔima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ |
| सौ | haneli /haneli/ | lau /lau/ | hānere /haːnere/ | ʻau /ʔau/ | selau /selau/ | helau /helau/ | selau /selau/ |
| नमस्ते | aloha /aloha/ | kia orana /kia oɾana/ | — /—/ | kaʻoha /kaʔoha/ | talofa /talofa/ | mālō ni /maːloː ni/ | taalofa /taːlofa/ |
| धन्यवाद | mahalo /mahalo/ | meitaki /meitaki/ | — /—/ | mauruuru /mauɾuuɾu/ | faʻafetai /faʔafetai/ | fakafetai /fakafetai/ | fakafetai /fakafetai/ |
| अच्छा | maikaʻi /maikaʔi/ | lelei /lelei/ | maitaki /maitaki/ | meitaʻi /meitaʔi/ | lelei /lelei/ | lelei /lelei/ | lei /lei/ |
| नया | hou /hou/ | wou /wou/ | hoou /hoou/ | hou /hou/ | fou /fou/ | fōu /foːu/ | fou /fou/ |
| लाल | ʻulaʻula /ʔulaʔula/ | kula /kula/ | kura /kuɾa/ | kuʻa /kuʔa/ | mūmū /muːmuː/ | kukula /kukula/ | kula /kula/ |
| सफ़ेद | keʻokeʻo /keʔokeʔo/ | tea /tea/ | tea /tea/ | tea /tea/ | paʻepaʻe /paʔepaʔe/ | paepae /paepae/ | kena /kena/ |
| काला | ʻeleʻele /ʔeleʔele/ | uli /uli/ | kere /kere/ | keʻekeʻe /keʔekeʔe/ | uliuli /uliuli/ | uli /uli/ | uli /uli/ |
| हरा | ʻōmaʻomaʻo /ʔoːmaʔomaʔo/ | yengayenga /ðeŋaðeŋa/ | matie /matie/ | — | lanumeamata /lanumeamata/ | lanu meamata /lanu meamata/ | lanu lau niu /lanu lau niu/ |
| नीला | uliuli /uliuli/ | yengayenga /ðeŋaðeŋa/ | ninamu /ninamu/ | moho /moho/ | lanumoana /lanumoana/ | lanumoana /lanumoana/ | lanu moana /lanu moana/ |
| भौं भौं | ʻaoa /ʔaoa/ | — | — | — | — | — | — |
| कंप्यूटर | lolouila /lolouila/ | — | — | maihini ʻoʻo uiʻa /maihini ʔoʔo uiʔa/ | komipiuta /komipiuta/ | komepiuta /komepiuta/ | komupiuta /komupiuta/ |
| सुशी | sushi | — | — | — | — | — | — |
| चाय | kī /kiː/ | — | — | — | tī /tiː/ | — | tī /tiː/ |
| कॉफ़ी | kope /kope/ | — | — | — | kofe /kofe/ | — | kofe /kofe/ |
| चीनी | kōpaʻa /koːpaʔa/ | — | — | — | suka /suka/ | — | suka /suka/ |
| संतरा | ʻalani /ʔalani/ | — | anani /anani/ | — | moli /moli/ | moli /moli/ | moli /moli/ |
| 99 | kanaiwakumamāiwa /kanaiwakumamaːiwa/ | — | — | — | ivasefulu ma le iva /ivasefulu ma le iva/ | iva hefuluiva /iva hefuluiva/ | iva sefulu iva /iva sefulu iva/ |
शब्द-क्रम की तुलना
विश्व की प्रमुख भाषाओं से तुलना
इसी वर्गीकरण की भाषाओं से तुलना
इंटरैक्टिव मानचित्र खोलें: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
LangMap का हिस्सा — एक भाषाई विज़ुअलाइज़ेशन परियोजना। यह एक स्थिर, क्रॉल-योग्य सारांश है; इंटरैक्टिव मानचित्र उच्चारण ऑडियो, फ़िल्टर और ग्लोब दृश्य प्रदान करते हैं।
निर्माता Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · LangMap होम