Akawaio
Bahasa Akawaio
rumpun Karib
Akawaio (juga disebut Kapon atau Kapóng) adalah bahasa Karib yang terutama dituturkan di wilayah Mazaruni Hulu, Guyana, dengan komunitas terkait di Venezuela dan Brasil. Glottolog mengelompokkannya dengan Ingarikó sebagai Akawaio–Ingarikó, sedangkan klasifikasi lain memakai Kapóng untuk kelompok lebih luas yang mungkin juga melibatkan Patamona, sehingga nama dan batasnya berbeda-beda. Morfologinya kompleks dan terutama memakai sufiks; verba dapat membawa beberapa penanda untuk partisipan, kala, aspek, arah, dan makna lain, sedangkan urutan konstituen dasarnya lazim digambarkan sebagai subjek–objek–verba. Akawaio ditulis dengan ortografi praktis berbasis Latin; kegiatan masyarakat telah menghasilkan buku pelajaran awal, bahan terjemahan, serta kamus Akawaio–Inggris yang terbit pada 2014. Bahasa ini tetap digunakan di masyarakat Mazaruni Hulu dan dalam kehidupan budaya serta keagamaan, tetapi Glottolog menggolongkannya terancam karena bahasa Inggris, Portugis, dan Spanyol semakin dominan dalam sekolah dan komunikasi lebih luas.
Tempat dituturkan
87 kata inti dalam bahasa Akawaio
Sumber
- Akawaio New Testament, Wycliffe Bible Translators (ebible.org akeNT)
- confirmation: ASJP AKAWAIO and AKAWAIO_2 (Velupillai; Epps & Wichmann)
Perbandingan kata
Dibandingkan dengan bahasa lain dalam klasifikasi yang sama: rumpun Karib
| Arti | Bahasa Akawaio | Bahasa Pemón | Bahasa Makushi | Bahasa Karib | Bahasa Maquiritari | Bahasa Yangkaal | Bahasa Bororo |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Air | tuna /tuna/ | tuna /tuna/ | tuna /tuna/ | tuna /tuna/ | tuna /tuna/ | nguku /ŋuku/ | pobo /pobo/ |
| Api | apok /apok/ | apok /apok/ | apóó /apóó/ | wàto /wahto/ | waʼto /waʔto/ | ngida /ŋida/ | joru /dʒoɾu/ |
| Matahari | wïi /wɨi/ | wei /wei/ | wéi /wéi/ | weju /weju/ | shii /ʃiː/ | warrku /waɾku/ | meri /meɾi/ |
| Bulan | kapïi /kapɨi/ | kapüi /kapɨi/ | kapói /kapói/ | nuno /nuno/ | nuunö /nuːnə/ | waldarra /waldaɾa/ | ari /aɾi/ |
| Bintang | sirikɨ /siɾikɨ/ | chirikö /tʃiɾikə/ | sírikɨ́ /sírikɨ́/ | siriko /siɾiko/ | shidiichö /ʃiɾ̠iːtʃə/ | miburlda thungalda /mibuɭda t̪uŋalda/ | kuieje /kuiedʒe/ |
| Malam | ewarupɨ /ewaɾupɨ/ | ewaron /ewaɾon/ | ewaron /ewaron/ | koko /koko/ | chomomüdü /tʃomomɨɾ̠ɨ/ | ngimi /ŋimi/ | boečo /boetʃo/ |
| Salju | sino /sino/ | — | — /—/ | — | — | — | — |
| Angin | aʼsetun /aʔsetun/ | aʼchitun /aʔtʃitun/ | aʔsitun /aʔsitun/ | pepeito /pepeito/ | jejeenchö /heheːntʃə/ | — | bakuru /bakuɾu/ |
| Tanah | non /non/ | non /non/ | non /non/ | nono /nono/ | nono /nono/ | — | moto /moto/ |
| Batu | tɨʼ /tɨʔ/ | ötök /ətək/ | tɨʔ /tɨʔ/ | topu /topu/ | töʼju /təʔhu/ | — | tori /toɾi/ |
| Gunung | wïʼ /wɨʔ/ | wük /wɨk/ | wɨʔ /wɨʔ/ | wypy /wɨpɨ/ | jüü /hʷɨː/ | — | tori kurireu /toɾi kuɾiɾew/ |
| Laut | parau /paɾau/ | — | pɨranna /pɨranːa/ | parana /paɾana/ | dama /dama/ | — | pobo maereu /pobo maeɾew/ |
| Ibu | saŋ /saŋ/ | mamã /mamɑ̃/ | maʔmá /maʔmá/ | sano /sano/ | denü /denɨ/ | ngamathu /ŋamat̪u/ | muga /mɨɡa/ |
| Ayah | papai /papai/ | papai /papai/ | paʔpá /paʔpá/ | papa /papa/ | jaja /haha/ | kanthathu /kant̪at̪u/ | iogwa /ioɡwa/ |
| Anak perempuan | ensi /ensi/ | ensi /ensi/ | yensi /jensi/ | emyiry /emɨiɾɨ/ | — | — | onaregody aredy /onaɾeɡodɨ aɾedɨ/ |
| Saya | urɨ /uɾɨ/ | yuurö /juːɾə/ | urɨ /urɨ/ | au /au/ | üwü /ɨwɨ/ | ngada /ŋada/ | imi /imi/ |
| Kamu | amɨrɨ /amɨɾɨ/ | amörö /aməɾə/ | ámɨrɨ́ /ámɨrɨ́/ | amoro /amoɾo/ | amöödö /aməːɾ̠ə/ | nyingka /ɲiŋka/ | aki /aki/ |
| Kita | urɨʼnokon / ina /uɾɨʔnokon / ina/ | urönokon / ina /uɾənokon / ina/ | uurɨʔnɨkon / anna /uurɨʔnɨkon / anna/ | kʉʼkaron / naʼna /kəʔkaɾon / naʔna/ | künwanno /kɨnwanːo/ | ngakulda / ngalda /ŋakulda / ŋalda/ | pagi / cegi /paɡi / tʃeɡi/ |
| Nama | eseʼ /eseʔ/ | itesek /itesek/ | yeseʔ /jeseʔ/ | eeti /eːti/ | eesedi /eːseɾ̠i/ | nida /nida/ | ie /ie/ |
| Orang | kaʼpon /kaʔpon/ | pemon /pemon/ | pemonkon /pemoŋkoŋ/ | kariʼna /kaɾiʔna/ | soto /soto/ | — | — |
| Kepala | puʼpai /puʔpai/ | pupai /pupai/ | puʔpai /puʔpai/ | upuʼpo /upuʔpo/ | juʼhö /huʔhə/ | — | ao /ao/ |
| Mata | enu /enu/ | enu /enu/ | énu /énu/ | enu /enu/ | enu /enu/ | miburlda /mibuɭda/ | joku /dʒoku/ |
| Telinga | pana /pana/ | pana /pana/ | pana /pana/ | panari /panari/ | jaana /haːna/ | — | bija /bidʒa/ |
| Hidung | enna /enna/ | yeuna /jeuna/ | yeuna /jeuna/ | anàta /anahta/ | önna /ənna/ | — | eno /eno/ |
| Mulut | mïta /mɨta/ | müta /mɨta/ | mutá /mutá/ | pota /pota/ | önta /ənta/ | — | — |
| Gigi | ɨ /ɨ/ | ye /je/ | yé /jé/ | yerï /jelə/ | dedü /deɾ̠ɨ/ | damanda /damanda/ | o /o/ |
| Lidah | ani /ani/ | unu /unu/ | nu /nu/ | nuru /nuɾu/ | ñudu /ɲuɾ̠u/ | jalngantha /ɟalŋant̪a/ | eru /eɾu/ |
| Tangan | emiyaʼ /emijaʔ/ | yenna /jenːa/ | míá /míá/ | aina /aina/ | amoodü /amoːɾ̠ɨ/ | — /—/ | kera /keɾa/ |
| Kaki | pïta /pɨta/ | pʉta /pɨta/ | puu /puu/ | pupu /pupu/ | uju /uhu/ | — | ewure /ewɨɾe/ |
| Hati | ewan /ewan/ | sïköpoka /sikəpoka/ | yewan /jewan/ | emanga /emaŋɡa/ | yeewanü /jeːwanɨ/ | — /—/ | bapo /bapo/ |
| Tulang | eʼpï /eʔpɨ/ | epʉ /epɨ/ | yeʔpɨ /jeʔpɨ/ | yepo /jepo/ | yeʼhö /jeʔhə/ | julda /ɟulda/ | ra /ɾa/ |
| Darah | mïn /mɨn/ | mün /mɨn/ | mɨ́ŋ /mɨ́ŋ/ | mʉnʉ /mənə/ | munu /munu/ | kandu /kandu/ | ku /ku/ |
| Cinta | — /—/ | kemenü /kemenɨ/ | saʔnama /saʔnama/ | kataneko /kataneko/ | hyummadü /hjumːadɨ/ | — /—/ | — /—/ |
| Pohon | yïi /jɨi/ | yöi /jəi/ | yéi /jéi/ | wewe /wewe/ | dee /deː/ | — /—/ | i /i/ |
| Anjing | pero /peɾo/ | arimaraka /aɾimaɾaka/ | areimaraaká /areimaraaká/ | pero /peɾo/ | süʼna /sɨʔna/ | — /—/ | arigao /aɾiɡao/ |
| Kucing | — /—/ | pichana /pitʃana/ | pisana /pisana/ | meu /meu/ | meeshi /meːʃi/ | — /—/ | gato /ɡato/ |
| Ikan | moro /moɾo/ | morok /moɾok/ | moróʔ /moróʔ/ | woto /woto/ | nakukwano /nakukwano/ | yakuri /jakuɾi/ | karo /kaɾo/ |
| Burung | toron /toɾon/ | toron /toɾon/ | toron /toron/ | tonoro /tonoɾo/ | jawi /hawi/ | — | kiogo /kioɡo/ |
| Kupu-kupu | wagau /waɡau/ | wakau /wakau/ | peppeʔ /pepːeʔ/ | palanpalan /palanpalan/ | matutu /matutu/ | — | baragadu /baɾaɡadu/ |
| Telur | pïmoi /pɨmoi/ | pumoi /pumoi/ | pomói /pomói/ | iʼmo /iʔmo/ | iʼmoi /iʔmoi/ | — | ba /ba/ |
| Kuda | kaware /kawaɾe/ | kaware /kawaɾe/ | kaware /kaware/ | kaware /kawaɾe/ | kawaayu /kawaːju/ | — | kuwaru /kuwaɾu/ |
| Rumah | — /—/ | tapüi /tapɨi/ | wɨttɨ /wɨttɨ/ | paty /pati/ | mmaa /mːaː/ | — /—/ | bai /bai/ |
| Madu | teusan /teusan/ | wan /wan/ | wan /wan/ | wano /wano/ | wanö /wanə/ | — | meiawe eweguru /meiawe eweɡuɾu/ |
| Garam | waiyo /waijo/ | inönek /inənek/ | pan /pan/ | wajo /wajo/ | sayu /saju/ | — | sal /sal/ |
| Anggur | waain /waːin/ | vino /bino/ | wuku /wuku/ | winu /winu/ | chööjedüüdü ekkudu /tʃəːheɾ̠ɨːɾ̠ɨ ekːuɾ̠u/ | — | vinho /ˈviɲu/ |
| Besi | waʼka pun /waʔka pun/ | ipotü /ipotɨ/ | — | siparari /sipaɾaɾi/ | sejaadadi /sehaːɾ̠aɾ̠i/ | — | meriri /meɾiɾi/ |
| Buku | kareta /kaɾeta/ | — | kaareta /kaareta/ | kareta /kaɾeta/ | jajeeda /haheːɾ̠a/ | — | bapera /bapeɾa/ |
| Makan | — /—/ | manepotaro /manepotaɾo/ | entamoʔka /entamoʔka/ | onökö /onøkø/ | äsuukai /ɨsuːkai/ | — /—/ | ko /ko/ |
| Minum | ensi /ensi/ | atü /atɨ/ | enɨrɨ /enɨrɨ/ | ëne /ɘne/ | enku /enku/ | — /—/ | kudu /kudɨ/ |
| Satu | tikin /tikin/ | taukin /taukin/ | tiwíŋ /tiwíŋ/ | o:wi /oːwi/ | tooni /toːni/ | — /—/ | mito /mito/ |
| Dua | asaʼrɨ /asaʔɾɨ/ | saköne /sakəne/ | sáákɨné /sáákɨné/ | oko /oko/ | aaʼkö /aːʔkə/ | kiyarrngka /kijaɾŋka/ | pobe /pobe/ |
| Tiga | osorïwau /osoɾɨwau/ | eseurau /eseuɾau/ | séúruné /séúruné/ | oruwa /oɾuwa/ | aduwawö /aɾ̠uwawə/ | — /—/ | pobe metia bokware /pobe metia bokwaɾe/ |
| Halo | kapon /kapon/ | apî /api/ | — /—/ | mary /maɾi/ | etämä /etɨmɨ/ | — /—/ | are /aɾe/ |
| Terima kasih | tenki /tenki/ | waküpe man /wakɨpe man/ | — /—/ | irombo /iɾombo/ | enaña /enaɲa/ | — /—/ | iya /ija/ |
| Baik | wagï /waɡɨ/ | mïratö /miɾatə/ | morɨ /morɨ/ | epoja /epoja/ | aashicha /aːʃitʃa/ | — /—/ | pemegareu /pemeɡaɾew/ |
| Baru | emennaʼ /emennaʔ/ | amennak /amenːak/ | amenan /amenan/ | asery /aseɾɨ/ | eduuwaato /eɾ̠uːwaːto/ | — | maiwu /maiwu/ |
| Merah | suweyu /suweju/ | suweyu /suweju/ | suyú /sujú/ | tapyre /tapɨɾe/ | seweichato /seweitʃato/ | kandukandu /kandukandu/ | kujagureu /kuʒaɡuɾew/ |
| Putih | aimuʼnan /aimuʔnan/ | aimutun /aimutun/ | áímutun /áímutun/ | tamuʼne /tamuʔne/ | töʼkeʼne /təʔkeʔne/ | — | kigadureu /kiɡaduɾew/ |
| Burung kangkok | pika /piˈka/ | pika /ˈpika/ | — /—/ | pika /piˈka/ | — | — | — |
Buka peta interaktif: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Bagian dari LangMap — proyek visualisasi linguistik. Ini ringkasan statis yang dapat dirayapi; peta interaktif menyediakan audio pelafalan, filter, dan tampilan globe.
Dibuat oleh Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Beranda LangMap