Guugu Yimidhirr
Гууг-йимитирр
пама-ньюнгская (паманская ветвь, восточный Кейп-Йорк)
Гугу-йимитирр (также Guugu Yimidhirr; ISO 639-3: kky) — язык группы паман пама-ньюнгской семьи, на котором традиционно говорили на землях вокруг реки Индевор на крайнем севере Квинсленда в Австралии. Сегодня его употребление сосредоточено в Хоуп-Вейле и соседних общинах к северу от Куктауна. Язык широко известен системой пространственной ориентации, часто использующей абсолютные стороны света, например север и юг, там, где многие языки применяют ориентированные на говорящего понятия «лево» и «право». Исследование этой системы придало гугу-йимитирру важное значение в изучении языка, познания и пространственной ориентации. Английское слово kangaroo происходит от гугу-йимитиррского gangurru, записанного от местных носителей членами экспедиции Джеймса Кука на реке Индевор в 1770 году.
Где на нём говорят
Гууг-йимитирр — основные слова (87)
Источники
- Haviland (1979) "Guugu Yimidhirr" in Dixon & Blake (eds.) Handbook of Australian Languages vol. 1, pp.27-180
- Haviland (1979) Guugu Yimidhirr Sketch Grammar (ANU Press)
- Levinson (1992, 1997) "Language and Cognition: The Cognitive Consequences of Spatial Description in Guugu Yimithirr" J. Linguistic Anthropology 7:1
- Glottolog: Guugu Yimithirr (gugu1255)
- Ethnologue: kky
Сравнение слов
Сравнение с родственными языками: пама-ньюнгская (паманская ветвь, восточный Кейп-Йорк)
| Значение | Гууг-йимитирр | Лардил | Дьирбал | Нанда | Валмаджарри | Вирадьюри | Янгкаал |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Вода | buurraay /buːraːj/ | nguka /ŋuka/ | bana /ˈbana/ | kapi /kapi/ | ngapa /ˈŋapa/ | galing /ˈɡaliŋ/ | nguku /ŋuku/ |
| Огонь | yugu /juɡu/ | nyuda /ɲuda/ | buni /ˈbuni/ | warla /waɻla/ | warlu /ˈwaɭu/ | wiiny /wiːɲ/ | ngida /ŋida/ |
| Солнце | ngalan /ŋalan/ | warrka /waɾka/ | garri /ˈɡari/ | wurʼa /wuɾʔa/ | purangu /puɻaŋu/ | yiray /ˈjiɻaj/ | warrku /waɾku/ |
| Луна | giidha /ɡiːd̪a/ | kirdikir /kiɖikir/ | gagara /ɡaˈɡara/ | kanyala /kaɲala/ | yakarn /jakaɳ/ | giwang /ˈɡiwaŋ/ | waldarra /waldaɾa/ |
| Звезда | dawaar /dawaːɻ/ | kuwa thungal /kuwa θuŋal/ | gijiny /ɡiɟiɲ/ | indiya /indija/ | wirl /wiɭ/ | giralang /ˈɡiɻalaŋ/ | miburlda thungalda /mibuɭda t̪uŋalda/ |
| Ночь | wudhurr /wud̪ur/ | nata /nata/ | jagun /ɟaɡun/ | maru /maru/ | pukanya /pukaɲa/ | ngurung /ˈŋuruŋ/ | ngimi /ŋimi/ |
| Дождь | madyi /maɟi/ | — | gambal /ˈɡambal/ | pundu /pundu/ | ngapa /ˈŋapa/ | — | — |
| Ветер | daan.gaay /daːnɡaːj/ | — | gulubu /ˈɡulubu/ | uudinu /uudinu/ | walypa /ˈwaʎpa/ | girrarr /ˈɡirar/ | — |
| Земля | bubu /bubu/ | — | jaju /ˈɟaɟu/ | — | nguwa /ˈŋuwa/ | dhaagun /ˈd̪aːɡun/ | — |
| Камень | nambal /nambal/ | — | diban /ɟiban/ | — | pamarr /ˈpamar/ | walang /ˈwalaŋ/ | — |
| Гора | manydyal /maɲɟal/ | — | gambil /ˈɡambil/ | — | — | — | — |
| Море | dhalun /d̪alun/ | — | — | — | jawurlata /ˈɟawuɭata/ | — | — |
| Мать | ngamu /ŋamu/ | ngama /ŋama/ | yabu /ˈjabu/ | ngamaji /ŋamadʒi/ | ngamaji /ŋaˈmaɟi/ | gunhi /ˈɡun̪i/ | ngamathu /ŋamat̪u/ |
| Отец | biiba /biːba/ | kantha /kan̪t̪a/ | nguma /ˈŋuma/ | kuthurra /kutʰuɻa/ | ngarpu /ŋaɻpu/ | babiin /ˈbabiːn/ | kanthathu /kant̪at̪u/ |
| Дочь | ngudhurr /ŋud̪ur/ | — | daman /ˈdaman/ | yurdu /juɖu/ | kurntal /ˈkuɳʈal/ | ngamurr /ˈŋamur/ | — |
| Я | ngayu /ŋaju/ | ngada /ŋada/ | ngaja /ŋaɟa/ | ngayi /ŋaji/ | ngaju /ŋaɟu/ | ngadhu /ˈŋad̪u/ | ngada /ŋada/ |
| Ты | nyundu /ɲundu/ | nyingki /ɲiŋki/ | nginda /ŋinda/ | nyini /ɲini/ | nyuntu /ɲuntu/ | ngindhu /ˈŋind̪u/ | nyingka /ɲiŋka/ |
| Мы | nganhdhaan / nganhdhanun /ŋan̪d̪aːn / ŋan̪d̪anun/ | ngakuli / nyali /ŋakuli / ɲali/ | ngana /ŋana/ | ngayinu /ŋajinu/ | ngalimpa / nganimpa /ŋalimpa / ŋanimpa/ | ngiyani /ŋiˈjani/ | ngakulda / ngalda /ŋakulda / ŋalda/ |
| Имя | gadil /ɡadil/ | nyunda /ɲunda/ | yidyi /jiɟi/ | yini /jini/ | yini /jini/ | yuwin /ˈjuwin/ | nida /nida/ |
| Человек | bama /bama/ | — | — | arnmanu /aɳmanu/ | piyirn /ˈpijiɳ/ | gibirr /ˈɡibir/ | — |
| Голова | ngaabaay /ŋaːbaːj/ | — | — | — | jurlu /ˈɟuɭu/ | balang /ˈbalaŋ/ | — |
| Глаз | miil /miːl/ | kuwa /kuwa/ | gayga /ˈɡajɡa/ | kuru /kuɻu/ | mil /mil/ | mil /mil/ | miburlda /mibuɭda/ |
| Ухо | milga /milɡa/ | — | manga /ˈmaŋa/ | wurtka /wuʈka/ | pina /ˈpina/ | wuudha /ˈwuːd̪a/ | — |
| Нос | budhiil /bud̪iːl/ | — | guwu /ˈɡuwu/ | muttha /mut̪a/ | punul /ˈpunul/ | muurruu /ˈmuːruː/ | — |
| Рот | barrgaar /barɡaːɻ/ | — | — | ngarnmanu /ŋaɳmanu/ | — | ngayn /ŋajn/ | — |
| Зуб | muliir /muliːɻ/ | kadma leman /kadma leman/ | dirra /dira/ | idaji /idadʒi/ | lirra /lira/ | yirrang /ˈjiraŋ/ | damanda /damanda/ |
| Язык | nganhdhaar /ŋan̪d̪aːɻ/ | jalda leman /dʒalda leman/ | jalnggulay /ɟalŋɡulaj/ | thalanyu /t̪alaɲu/ | jalany /ɟalaɲ/ | dhalayn /ˈd̪alajn/ | jalngantha /ɟalŋant̪a/ |
| Рука | mangal /maŋal/ | marlda /maɭda/ | mala /ˈmala/ | mara /maɻa/ | kurrapa /kurapa/ | marra /ˈmara/ | — /—/ |
| Ступня | dhamal /d̪amal/ | jaa /dʒaː/ | jina /ˈɟina/ | yina /jina/ | jina /ˈɟina/ | dhinang /ˈd̪inaŋ/ | — |
| Сердце | dadhali /dad̪ali/ | bulja /buldʒa/ | rulgu /ˈɻulɡu/ | pulpara /pulpaɻa/ | turlpu /ˈtuɭpu/ | giiny /ɡiːɲ/ | — /—/ |
| Кость | badhibay /bad̪ibaj/ | kadma /kadma/ | wurmbur /ˈwurmbur/ | mambu /mambu/ | kiji /kiɟi/ | dhabal /ˈd̪abal/ | julda /ɟulda/ |
| Кровь | ganbi /ɡanbi/ | kanda /kanda/ | waguli /waɡuli/ | nguba /ŋuba/ | nungu /nuŋu/ | guuwayn /ˈɡuːwajn/ | kandu /kandu/ |
| Кака | mangga /maŋɡa/ | — | guna /ɡuna/ | wuna /wuna/ | kura /ˈkuɻa/ | guunang /ˈɡuːnaŋ/ | — |
| Любовь | — /—/ | — /—/ | — /—/ | kanyji /kaɲdʒi/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Дерево | yugu /juɡu/ | thungal /θuŋal/ | yugu /ˈjuɡu/ | parntany /paɳʈaɲ/ | mana /mana/ | madhan /ˈmad̪an/ | — /—/ |
| Собака | gudaa /ɡudaː/ | ngawa /ŋawa/ | guda /ˈɡuda/ | kuwiyarl /kuwijaɻl/ | kunyarr /kuˈɲar/ | mirri /ˈmiri/ | — /—/ |
| Кошка | buthigan /but̪iɡan/ | — /—/ | — /—/ | paka /paka/ | miyawu /mijawu/ | — /—/ | — /—/ |
| Рыба | guudyu /ɡuːɟu/ | yaka /jaka/ | jabu /ˈɟabu/ | wiitya /wiːca/ | kapi /kapi/ | guuya /ˈɡuːja/ | yakuri /jakuɾi/ |
| Птица | dyidyirr /ɟiɟir/ | — | dundu /ˈdundu/ | — | jiriki /ˈɟiɻiki/ | buujaan /ˈbuːɟaːn/ | — |
| Бабочка | walbuulbul /walbuːlbul/ | — | — | ngaabeera /ŋaːbeːra/ | pirrpirntipirnti /pirpiɳʈipiɳʈi/ | buuja-buuja /ˈbuːɟabuːɟa/ | — |
| Яйцо | gundil /ɡundil/ | — | bambu /bambu/ | — | kampiny /kampiɲ/ | gabuuga /ˈɡabuːɡa/ | — |
| Лошадь | yarraman /jaraman/ | — | — | — | timana /ˈtimana/ | yarraman /ˈjaraman/ | — |
| Дом | bayan /bajan/ | ngambirr /ŋambir/ | mija /ˈmiɟa/ | nhurra /ɳuɻa/ | mayaru /majaɻu/ | ngurang /ˈŋuɻaŋ/ | — /—/ |
| Молоко | guyuu /ɡujuː/ | — | — | — | — | — | — |
| Мёд | mula /mula/ | — | — | — | karlaka /ˈkaɭaka/ | ngarruu /ˈŋaruː/ | — |
| Есть | budal /budal/ | jitha /dʒiθa/ | janggay /ˈɟaŋɡaj/ | ngarna /ŋaɻna/ | ngarnu /ŋaɳu/ | dharra /ˈd̪ara/ | — /—/ |
| Пить | dyidyal /ɟiɟal/ | kurdama /kuɖama/ | gunyjal /ˈɡuɲɟal/ | nyuna /ɲuna/ | ngarnu /ŋaɳu/ | widyarra /ˈwiɟara/ | — /—/ |
| Спать | waarrnggu /waːrŋɡu/ | — | bungil /ˈbuŋil/ | wuupata /wuːpata/ | manyan /ˈmaɲan/ | — | — |
| Один | nubuun /nubuːn/ | warnge /waɾŋe/ | yunggul /ˈjuŋɡul/ | kuyu /kuju/ | layi /laji/ | ngumbaay /ˈŋumbaːj/ | — /—/ |
| Два | gudhiirra /ɡud̪iːra/ | kiyarrng /kijaɾŋ/ | bulay /ˈbulaj/ | wuthada /wut̪ada/ | kurriny /kuriɲ/ | bula /ˈbula/ | kiyarrngka /kijaɾŋka/ |
| Три | guunduu /ɡuːnduː/ | mungkalan /muŋkalan/ | garbu /ɡaɻbu/ | marnngurdu /maɳŋuɖu/ | mungkartu /muŋkaʈu/ | bula-ngumbaay /ˈbulaŋumbaːj/ | — /—/ |
| Пять | gaguwarr /ɡaɡuwar/ | — | — | — | — | — | — |
| Привет | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | yaama /ˈjaːma/ | — /—/ |
| Спасибо | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | mandaang guwu /ˈmandaːŋ ˈɡuwu/ | — /—/ |
| Хороший | dabaar /dabaːɻ/ | kuba /kuba/ | jigil /ˈɟiɡil/ | walykumarra /waʎkumaɻa/ | wulyu /wuʎu/ | marang /ˈmaɻaŋ/ | — /—/ |
| Новый | nhilaa /n̪ilaː/ | — | gunyu /ˈɡuɲu/ | — | jalangjalang /ˈɟalaŋɟalaŋ/ | — | — |
| Красный | diini /diːni/ | kandukan /kandukan/ | gunggu /ɡuŋɡu/ | marniwidi /maɳiwidi/ | ngirljarti /ŋiɭɟaʈi/ | girri-girri /ˈɡiriɡiri/ | kandukandu /kandukandu/ |
| Белый | dyinggaa /ɟiŋɡaː/ | — | — | wilidi /wilidi/ | parpjarti /ˈpaɻpɟaɻti/ | barrabarra /ˈbarabara/ | — |
| Чёрный | munhi /mun̪i/ | — | — | — | kurnkurn /kuɳkuɳ/ | buudhang /ˈbuːd̪aŋ/ | — |
| Чай | buurr /buːr/ | — | — | — | — | — | — |
Открыть интерактивную карту: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Часть LangMap — проекта визуализации языков. Это статическое, индексируемое резюме; интерактивные карты предлагают аудио произношения, фильтры и вид глобуса.
Автор Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Главная LangMap