Jina linalouliza swali
Jina la Kiebrania Mīḵāʼēl ni sentensi nzima: mī “nani”, kā “kama”, ʼēl “Mungu”, yaani “Ni nani aliye kama Mungu?”. Jina lililojengwa kuzunguka neno la mungu huitwa jina la kiteofori, na angalau majina tisa kati ya 62 yaliyo kwenye ramani hii ni ya aina hiyo. Biblia ya Kiebrania hutumia vipengele viwili vya namna hii. Kimoja ni ʼēl, neno la kawaida la Kisemiti la “mungu”. Kingine ni kifupisho cha jina la Mungu YHWH, kinachoandikwa Yeho- au Yo- mwanzoni mwa jina na -yah au -yāhū mwishoni.
- -el mwishoni: Mikaeli; Gabrieli, Gaḇrīʼēl, ambalo ramani inalitafsiri “Mungu ni nguvu yangu” (sehemu ya kwanza inatoka kwenye mzizi g-b-r “kuwa na nguvu”, ambao pia umezaa gever “mwanamume”, hivyo “mtu wa Mungu” ni tafsiri nyingine); Danieli, Dāniyyēl, “Mungu ni mwamuzi wangu”.
- El- mwanzoni: Elisabeti, Elišévaʿ, “Mungu wangu ni kiapo”, jina la mke wa Haruni katika Kutoka 6:23.
- Yah: Yohana, Yōḥānān, “Yahwe ni mwenye neema”; Mathayo, Mattityāhū, “zawadi ya Yahwe”.
- Vyote viwili kwa pamoja: Eliya, ʼĒlīyāhū: ʼēlī “Mungu wangu” + yāhū, “Mungu wangu ni Yahwe”.
Yusufu, Yōsēf “ataongeza”, ni kisa kilicho mpakani. Kama lilivyo halina kipengele cha kimungu, lakini Zaburi 81:6 (81:5 katika Biblia za Kiingereza) inaliandika Yehōsēf, likiwa nacho. Hili linaashiria kwamba jina fupi ni “Mungu aongeze” lililofupishwa.
| Jina | Kiebrania | Unukuzi | Kipengele cha kimungu |
|---|---|---|---|
| Mikaeli | מִיכָאֵל | Mīḵāʼēl | אל ʼēl |
| Gabrieli | גַּבְרִיאֵל | Gaḇrīʼēl | אל ʼēl |
| Danieli | דָּנִיֵּאל | Dāniyyēl | אל ʼēl |
| Elizabeti | אֱלִישֶׁבַע | Elišévaʿ | אלי ʼēlī |
| Yohane | יוֹחָנָן | Yōḥānān | יו Yō- |
| Mathayo | מַתִּתְיָהוּ | Mattityāhū | יהו -yāhū |
| Eliya | אֵלִיָּהוּ | ʼĒlīyāhū | אלי + יהו (yod inayoshirikiwa huandikwa mara moja) |
Lugha zilivyolifanyia neno la Mungu
Majina haya yalipotoka nje ya Kiebrania, neno la Mungu halikuwa na maana yoyote tena kwa watu walioyatumia. Likawa sauti tupu, na kila lugha ikalifinyanga upya:
- Mikaeli: Kirusi Михаил Mikhail kinalihifadhi kama -il, Kipolandi kina Michał na Kihungari Mihály, na Kiromania Mihai kimepoteza l ya mwisho.
- Elisabeti: Isabel ya Kihispania na Kireno imepoteza El- ya mwanzo (Kiositani cha zama za kati kilikuwa na Elisabel), na Kihungari Erzsébet kimeigeuza kuwa Er-.
- Eliya: ʼēlī ikawa Il- na -yāhū ikasinyaa au ikatoweka: Kirusi Илья Ilya, Kiromania Ilie, Kihungari Illés.
- Mathayo: Yahwe alipotea kabla jina halijafika Kigiriki, kwa sababu Kigiriki Maththaîos kinatokana na kifupisho cha Kiaramu Mattay. Ramani ina Kihispania Mateo na Kirusi Матвей Matvei.
- Yohana: Yō- imebaki sauti moja tu ya mwanzo katika Jan ya Kiholanzi, Kipolandi na Kicheki, Иван Ivan ya Kirusi na Seán ya Kiayalandi.
Zawadi ya Mungu, kwa Kigiriki
Theodori ni Kigiriki Theódōros, kutoka theós “Mungu” na dōron “zawadi”. Lina maana sawa na Mathayo, na Dorothea lina sehemu zilezile mbili kwa mpangilio wa kinyume. Waslavu waliopokea jina hili hawakuwa na sauti ya th, wakaibadilisha theta ya Kigiriki kuwa f, na hivyo tukapata Kirusi Фёдор Fyodor na Kiukraini Федір Fedir. Ramani pia ina Kihungari Tivadar, Kiromania Tudor na Kiamhari ቴዎድሮስ Tewodros, jina la Mfalme Tewodros II wa Ethiopia (alitawala 1855–1868).
Mja wa Mungu, kwa Kiarabu
ʿAbd Allāh ni ʿabd “mja” + Allāh “Mungu”. Nje ya Kiebrania, maana ya Mikaeli haionekani tena, lakini Abdala bado linagawanyika kuwa maneno mawili ambayo kila mzungumzaji wa Kiarabu anayaelewa. Wataalamu wengi wa Kiarabu wanasema Allāh linatokana na al-ilāh “yule mungu”, na ilāh lina uhusiano na Kiebrania ʼēl; wachache wanalihusisha na Kiaramu alāhā. Mtindo huu ni wa zamani kuliko Uislamu. Mmoja wa mababu wa Mtume Muhammad, ʿAbd Manāf, alipewa jina kutokana na mungu Manāf, na baba yake Muhammad tayari aliitwa ʿAbd Allāh. Katika Ṣaḥīḥ Muslim (na. 2132), Ibn ʿUmar anasimulia kwamba Mtume aliyataja ʿAbd Allāh na ʿAbd al-Raḥmān kuwa majina yanayopendwa zaidi na Mungu.
Kwenye ramani, kisanduku cha Kiarabu kinaliandika kama maneno mawili yenye irabu, عَبْد اللّٰه, na kisanduku cha Saudia kinayaunganisha kuwa عبدالله. Kwingineko linaonekana kama Kiajemi Abdollah, Kihausa Abdullahi, Kiswahili Abdala, Kifaransa Abdallah, umbo la Kibosnia Abdulah katika kisanduku cha Kikroatia, na Kichina 阿卜杜拉 Ābǔdùlā.
Majina ya Kisanskriti kwenye ramani yanafanya kazi kwa njia tofauti. Krishna, Rama, Ganesh na Lakshmi ni majina halisi ya miungu yanayopewa watoto moja kwa moja, si sentensi kuhusu mungu.
Malaika wanabaki na -el yao
Pale ambapo majina ya malaika yalipitia Kiarabu, ʼēl ya zamani bado ipo kama -īl. Ramani inaonyesha Kiarabu ميكائيل Mīkāʼīl na جبريل Jibrīl, Kituruki Mikail na Cebrail, na Kiajemi میکائیل Mikaʼil na جبرئیل Jabraʼil.