Aln8baôdwawôgan
Kiabenaki cha Magharibi
Algonquian
Kiabenaki cha Magharibi (kwa jina la asili Aln8baôdwawôgan) ni lugha ya Kialgonkia cha Mashariki katika tawi-dogo la Kiabenaki, ambayo asili yake ilizungumzwa katika eneo la Bonde la Champlain la maeneo ya leo ya Vermont, New Hampshire na kusini mwa Quebec. Waabenaki walikuwa wenyeji asilia wa maeneo haya, na lahaja ya magharibi hujitofautisha na Kiabenaki cha Mashariki (Penobscot, Maine) na pia Kimaliseet-Passamaquoddy chenye uhusiano wa karibu. Kufikia mwishoni mwa karne ya 19, sera za uigaji za Marekani na sheria za eugenics za Vermont zilikuwa zimekandamiza kwa kiasi kikubwa jamii ya Waabenaki, huku wazungumzaji wengi wakihamia Kifaransa huko Odanak, Quebec, ambako Waabenaki wengi walikuwa wamekimbilia kuepuka mateso ya Marekani. Kufikia miaka ya 1980, ni wazungumzaji wachache tu fasaha waliobaki. Kamusi ya Day ya mwaka 1995 na programu za kuzamia lugha za jamii ya Odanak zimeanzisha uhuishaji hai wa urithi, hasa miongoni mwa vijana wa Kiabenaki katika jamii ya Odanak.
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Kiabenaki cha Magharibi
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Algonquian
| Maana | Kiabenaki cha Magharibi | Kimaliseet-Passamaquoddy | Kiatikamekw | Munsee | Kialgonkin | Kicree | Kiojibwe |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | nebi /nebi/ | samaqan /samakʷan/ | nipi /nipi/ | mpíi /mbiː/ | nibì /nɪbiː/ | ᓂᐱᕀ /nipij/ | nibi /nibi/ |
| Moto | skweda /skweda/ | sqot /skʷot/ | ickote /iʃkote/ | lúhsuw /luhsuw/ | ishkotè /ɪʃkɔteː/ | ᐃᐢᑯᑌᐤ /iskoteːw/ | ishkode /iʃkode/ |
| Jua | kisos /kisos/ | kisuhs /kisuhs/ | pisimw /pisimʷ/ | kíishux /kiːʃux/ | kìzis /kiːzɪs/ | ᐲᓯᒼ /piːsim/ | giizis /ɡiːzis/ |
| Mwezi | nanibossad /nanibossad/ | nipawset /nipawset/ | tipiskaw pisim /tipiskaw pisim/ | nipáhum /nipahum/ | tibik-kìzis /tɪbɪkkiːzɪs/ | ᑎᐱᐢᑳᐏ ᐲᓯᒼ /tipiskaːwi piːsim/ | dibik-giizis /dibik ɡiːzis/ |
| Nyota | alakws /alakʷs/ | possesom /possesom/ | atcakoc /atʃakoʃ/ | alaánkw /alaːŋkʷ/ | anang /aˈnaŋ/ | ᐊᒑᐦᑯᐢ /atʃaːhkos/ | anang /anaŋ/ |
| Usiku | tebokw /tebokʷ/ | nipayiw /nipajiw/ | tipisko /tipisko/ | piskeew /piskeːw/ | tibik /tibik/ | ᑎᐱᐢᐠ /tipisk/ | dibik /dibik/ |
| Mvua | soglon /soɡlon/ | — | kimiwon /kimiwon/ | — | kimiwan /kimiwan/ | ᑭᒥᐘᐣ /kimiwan/ | gimiwan /ɡimiwan/ |
| Theluji | wazôli /wazɔ̃li/ | wast /wast/ | kon /kon/ | koon /koːn/ | kòn /kɔːn/ | ᑰᓇ /koːna/ | goon /ɡoːn/ |
| Upepo | kzelômsen /kzelɔ̃msen/ | — | rotin /ɾotin/ | — | nòdin /nɔːdin/ | ᔫᑎᐣ /joːtin/ | noodin /noːdin/ |
| Udongo | ki /ki/ | ktahkomiq /ktahkomikʷ/ | aski /aski/ | — | aki /aki/ | ᐊᓯᐢᑭᕀ /asiskij/ | aki /aki/ |
| Jiwe | sen /sen/ | ponapsq /ponapskʷ/ | asini /asini/ | asun /əsən/ | asin /asin/ | ᐊᓯᓂᕀ /asinij/ | asin /aˈsin/ |
| Bahari | sobagw /sobaɡʷ/ | supeq /supekʷ/ | kitcikami /kitʃikami/ | — | kichigam /kitʃiɡam/ | ᑭᐦᒋᑲᒥᕀ /kihtʃikamij/ | gichigami /ɡitʃiɡami/ |
| Mama | nigawes /niɡawes/ | wikuwossit /wikuwossit/ | okawi /okawi/ | nkáhees /ŋkaheːs/ | ningà /nɪŋɡaː/ | ᓂᑲᐎᕀ /nikaːwij/ | nimaamaa /nimaːmaː/ |
| Baba | mitôgwes /mitɔ̃ɡwes/ | mihtaqsit /mihtakʷsit/ | otawi /otawi/ | nóoxw /noːxw/ | nòs /nɔːs/ | ᓄᐦᑖᐎᕀ /noːhtaːwij/ | indede /indede/ |
| Mimi | nia /nia/ | nil /nil/ | nir /niɾ/ | nii /niː/ | niin /niːn/ | ᓂᔭ /nija/ | niin /niːn/ |
| Wewe | kia /kia/ | kil /kil/ | kir /kiɾ/ | kii /kiː/ | giin /ɡiːn/ | ᑭᔭ /kija/ | giin /ɡiːn/ |
| Sisi | kiona / niona /kiona / niona/ | kilun / nilun /kilun / nilun/ | kirano / ninan /kiɾano / ninan/ | kiilóona / niilóona /kiːloːna / niːloːna/ | giinawind / niinawind /ɡiːnawind / niːnawind/ | ᑭᔭᓈᓇᐤ / ᓂᔭᓈᐣ /kijaːnaw / nijanaːn/ | giinawind / niinawind /ɡiːnawind / niːnawind/ |
| Jina | wizôwôgan /wizɔ̃wɔ̃ɡan/ | wisuwon /wisuwon/ | icinikatewin /iʃinikatewin/ | wiinzuwaakan /wiːnzuwaːkan/ | wiinzowin /wiːnzowin/ | ᐏᐦᐅᐎᐣ /wiːhowin/ | izhinikaazowin /iʒinikaːzowin/ |
| Mtu | alnôba /alnɔ̃ba/ | pomawsuwin /pomawsuwin/ | iriniw /iɾiniw/ | — | — | ᐊᔨᓯᔨᓂᐤ /ajisijiniw/ | anishinaabe /aniʃinaːbe/ |
| Kichwa | mdup /mdup/ | woniyakon /wonijakon/ | octikwaninan /oʃtikwaninan/ | — | oshtigwàn /ɔʃtiɡwaːn/ | ᒥᐢᑎᒁᐣ /mistikwaːn/ | oshtigwaan /oʃtiɡwaːn/ |
| Jicho | msizukw /msizukʷ/ | ʼsisoq /sisokʷ/ | ockicikonan /oʃkiʃikonan/ | wíikšiit /wiːkʃiːt/ | oshkìnzhig /ɔʃkiːnʒɪɡ/ | ᒥᐢᑮᓯᐠ /miskiːsik/ | oshkiinzhig /oʃkiːnʒiɡ/ |
| Sikio | otawagw /otawaɡʷ/ | ʼcalokoss /tʃalokoss/ | otokainan /otokainan/ | — | otawag /ɔtawaɡ/ | ᒥᐦᑕᐘᑲᕀ /mihtawakaj/ | otawag /otawaɡ/ |
| Mdomo | mdon /mdon/ | ʼtun /tun/ | otoninan /otoninan/ | — | odòn /ɔdɔːn/ | ᒥᑑᐣ /mitoːn/ | odoon /odoːn/ |
| Jino | wibit /wibit/ | wipit /wipit/ | wipit /wipit/ | nipit /nipit/ | wiibid /wiːbid/ | ᒦᐱᐟ /miːpit/ | wiibid /wiːbid/ |
| Ulimi | wilalo /wilalo/ | wilol /wilol/ | oterininan /oteɾininan/ | wilanew /wilanew/ | apijan /apidʒan/ | ᒥᑌᔭᓂᕀ /miteːjanij/ | denaniw /denaniw/ |
| Mkono | melji /meldʒi/ | ʼpihtin /pihtin/ | otcitcinan /otʃitʃinan/ | mléelii /mleːliː/ | ninj /nɪndʒ/ | ᒥᒋᐦᒋᕀ /mitʃihtʃij/ | ninij /ninidʒ/ |
| Mguu | mzid /mzid/ | ʼsit /sit/ | osit /osit/ | nzíit /nziːt/ | ozid /ozid/ | ᒥᓯᐟ /misit/ | nizid /nizid/ |
| Moyo | mlawôgan /mlawɔ̃ɡan/ | moshun /moshun/ | otehinan /otehinan/ | ulehyii /ulehjiː/ | odè /ɔdeː/ | ᒥᑌᐦ /miteːh/ | odeʼ /odeʔ/ |
| Mfupa | oskan /oskan/ | skonis /skonis/ | oskaninan /oskaninan/ | wakan /wakan/ | okan /okan/ | ᒥᐢᑲᐣ /miskan/ | okan /okan/ |
| Damu | bagakan /baɡakan/ | pokahkon /pokahkon/ | miko /miko/ | mokw /mokʷ/ | miskwi /miskwi/ | ᒥᐦᑯ /mihko/ | miskwi /miskwi/ |
| Upendo | kazalmômuk /kazalmɔ̃muk/ | kseltom /kseltom/ | sakihiwewin /sakihiwewin/ | ahóoluw /ahoːluw/ | sàgiʼà /saːɡiʔaː/ | ᓵᑭᐦᐃᐍᐏᐣ /saːkihiweːwin/ | zaagiʼiwewin /zaːɡiʔiweːwin/ |
| Mti | abazi /abazi/ | opos /opos/ | mictikw /miʃtikʷ/ | hìttuk /hitːuk/ | mitig /mɪtɪɡ/ | ᒥᐢᑎᐠ /mistik/ | mitig /mitiɡ/ |
| Mbwa | alemos /alemos/ | olomuss /olomuss/ | atimw /atimʷ/ | mwáakaneew /mwaːkaneːw/ | animosh /anɪmɔʃ/ | ᐊᑎᒼ /atim/ | animosh /animoʃ/ |
| Paka | minowis /minowis/ | psuwis /psuwis/ | minoc /minoʃ/ | póshiis /poʃiːs/ | — /—/ | ᒥᓅᐢ /minoːs/ | gaazhagens /ɡaːʒaɡens/ |
| Samaki | namas /namas/ | nomehs /nomehs/ | names /names/ | names /names/ | kikons /kiɡons/ | ᑭᓄᓭᐤ /kinoseːw/ | giigoonh /ɡiːɡõː/ |
| Ndege | sips /sips/ | sips /sips/ | pirecic /piɾeʃiʃ/ | awehléeshoosh /awehleːʃoːʃ/ | — | ᐱᔦᓰᐢ /pijeːsiːs/ | bineshiinh /bineʃĩː/ |
| Yai | wôwan /wɔ̃wan/ | wawon /wawon/ | waw /waw/ | wáhwal /wahwal/ | — | ᐚᐎ /waːwi/ | waawan /waːwan/ |
| Dubu | awasos /awasos/ | muwin /muwin/ | masko /masko/ | maxkw /maxkʷ/ | makwa /makwa/ | ᒪᐢᑿ /maskwa/ | makwa /makwa/ |
| Farasi | ases /ases/ | ahahs /ahahs/ | atikw /atikʷ/ | — | pejòshkwe /peʒɔːʃkʷe/ | ᒥᐢᑕᑎᒼ /mistatim/ | bebezhigooganzhii /bebeʒiɡoːɡanʒiː/ |
| Nyumba | wigwôm /wiɡwɔ̃m/ | wikuwam /wikuwam/ | mikiwam /mikiwam/ | wíikwam /wiːkwam/ | wàkàigan /waːkaːiɡan/ | ᐚᐢᑲᐦᐃᑲᐣ /waːskahikan/ | wiigiwaam /wiːɡiwaːm/ |
| Maziwa | todosnôbo /todosnɔ̃bo/ | molaqs /molakʷs/ | tcotcocanapo /tʃotʃoʃanapo/ | — | tòdòshànàbò /tɔːdɔːʃaːnaːbɔː/ | ᑐᐦᑑᓵᐳᕀ /tohtoːsaːpoj/ | doodooshaaboo /doːdoːʃaːboː/ |
| Chumvi | siwan /siwan/ | salawey /salawej/ | ciwotakan /ʃiwotakan/ | shíiwang /ʃiːwaŋ/ | shìwitàgan /ʃiːwitaːɡan/ | ᓰᐑᐦᑖᑲᐣ /siːwiːhtaːkan/ | zhiiwitaagan /ʒiːwitaːɡan/ |
| Mvinyo | makwbagak /makʷbaɡak/ | meqpahak /mekʷpahak/ | minicapo /miniʃapo/ | — | — | ᓲᒥᓈᐳᕀ /soːminaːpoj/ | mazhoominaaboo /maʒoːminaːboː/ |
| Gurudumu | wakôlikws /wakɔ̃likʷs/ | wahkaliqs /wahkalikʷs/ | toro /toɾo/ | — | — | ᐅᑎᐦᑎᐱᐸᔨᐤ /otihtipipajiw/ | detibised /detibised/ |
| Hariri | silki /silki/ | — | taripanekin /taɾipanekin/ | — | — | ᓭᓂᐹᓀᑭᐣ /seːnipaːneːkin/ | zenibaawegin /zenibaːweɡin/ |
| Kula | midjoda /midʒoda/ | mitsu /mitsu/ | mitciso /mitʃiso/ | mit /mit/ | wìsini /wiːsɪni/ | ᒦᒋᓱᐤ /miːtʃisow/ | wiisini /wiːsini/ |
| Kunywa | minoda /minoda/ | lossomu /lossomu/ | minikwew /minikwew/ | mneew /mneew/ | minikwe /mɪnɪkwe/ | ᒥᓂᐦᐠᐌᐤ /minihkweːw/ | minikwe /minikwe/ |
| Moja | ngwedi /ŋɡwedi/ | pesq /peskʷ/ | peikw /pejkʷ/ | ngwútii /ŋɡwutiː/ | pejig /peʒɪɡ/ | ᐯᔭᐠ /peːjak/ | bezhig /beʒiɡ/ |
| Mbili | nis /nis/ | nis /nis/ | nicw /niʃʷ/ | niisha /niːʃa/ | niizh /niːʒ/ | ᓃᓱ /niːso/ | niizh /niːʒ/ |
| Tatu | nas /nas/ | nihi /nihi/ | nicto /niʃto/ | nxáh /nxaːh/ | nisin /nisin/ | ᓂᐢᑐ /nisto/ | niswi /niswi/ |
| Nne | iaw /jaw/ | new /new/ | new /new/ | néewa /neːwa/ | niwin /niwin/ | ᓀᐓ /neːwo/ | niiwin /niːwin/ |
| Tano | nôlan /nɔ̃lan/ | nan /nan/ | niaran /niaɾan/ | náalan /naːlan/ | naanan /naːnan/ | ᓂᔮᓇᐣ /nijaːnan/ | naanan /naːnan/ |
| Mia | nguedatgua /ŋɡwedatɡwa/ | ʼqotatq /kʷotatkʷ/ | mitato mitana /mitato mitana/ | nkwətaːpóxkə /nkwətaːpoxkə/ | — | ᒥᑖᑕᐦᑐᒥᑕᓇᐤ /mitaːtahtomitanaw/ | ingodwaak /inɡodwaːk/ |
| Habari | kwai /kwai/ | qey /kʷej/ | kwei /kwej/ | hé /heː/ | Kwe /kwe/ | ᑖᓂᓯ /taːnisi/ | boozhoo /boːʒoː/ |
| Asante | wliwni /wliwni/ | woliwon /woliwon/ | mikwetc /mikwetʃ/ | wanìshi /waniʃi/ | Migwech /mɪɡwetʃ/ | ᑭᓇᓈᐢᑯᒥᑎᐣ /kinanaːskomitin/ | miigwech /miːɡʷetʃ/ |
| Nzuri | wlaha /wlaha/ | woli /woli/ | mirwacin /miɾwaʃin/ | weltóok /weltoːk/ | mino /mɪnɔ/ | ᒥᔫ /mijoː/ | mino /mino/ |
| Mpya | wski /wski/ | pileyu /pileju/ | ocki /oʃki/ | — | oshki /ɔʃki/ | ᐅᐢᑳᔨ /oskaːji/ | oshki /oʃki/ |
| Nyekundu | mkwi /mkwi/ | mqeyu /mkʷeju/ | mikwaw /mikwaw/ | maxkeew /maxkeːw/ | miskwa /miskwa/ | ᒥᐦᒁᐤ /mihkwaːw/ | miskwaa /miskwaː/ |
| Nyeupe | wôbi /wɔ̃bi/ | wapeyu /wapeju/ | wapaw /wapaw/ | waapeew /waːpeːw/ | wàbà /waːbaː/ | ᐚᐱᐢᑳᐤ /waːpiskaːw/ | waabishkaa /waːbiʃkaː/ |
| Nyeusi | mkazawi /mkazawi/ | mokoseweyu /mokoseweju/ | makatewaw /makatewaw/ | — | makadewà /makadewaː/ | ᑲᐢᑭᑌᐚᐤ /kaskiteːwaːw/ | makadewaa /makadewaː/ |
| Kijani | askaskui /askaskwi/ | — | ocawackwaw /oʃawaʃkwaw/ | — | ozhàwashkwà /ɔʒaːwaʃkwaː/ | ᐊᐢᑭᐦᑕᒁᐤ /askihtakwaːw/ | ozhaawashkwaa /oʒaːwaʃkwaː/ |
| Buluu | wlôwi /wlɔ̃wi/ | musqonocihte /muskʷonotʃihte/ | waseskonaw /waseskonaw/ | — | — | ᓰᐱᐦᒁᐤ /siːpihkwaːw/ | ozhaawashkwaa /oʒaːwaʃkwaː/ |
| Chai | di /di/ | ti /ti/ | nipicwapo /nipiʃwapo/ | — | — | ᓂᐦᑎᕀ /nihtij/ | aniibiish /aniːbiːʃ/ |
| Kahawa | kapi /kapi/ | kahpe /kahpe/ | kapi /kapi/ | — | — | ᐱᐦᑲᐦᑌᐚᐳᕀ /pihkahteːwaːpoj/ | makade-mashkikiwaaboo /makade maʃkikiwaːboː/ |
| Sukari | zogal /zoɡal/ | sukol /sukol/ | sisipaskot /sisipaskot/ | — | — | ᓰᐏᓂᑲᐣ /siːwinikan/ | ziinzibaakwad /ziːnzibaːkwad/ |
| Chungwa | wasawas /wasawas/ | alonocis /alonotʃis/ | wapimin ka osawacaket /wapimin ka osawaʃaket/ | — | — | ᐅᓵᐚᐢ /osaːwaːs/ | wezaawiminagizid /wezaːwiminaɡizid/ |
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap