Nimipuutímt
Nez Perce
familia ya Sahaptin
Kinez Perce, au nimipuutímt, ni lugha ya Kisahapti iliyozungumzwa kijadi na Wanimiipuu katika sehemu za majimbo ya sasa ya Idaho, Washington, Oregon na Montana. Kina aina za Juu ya Mto zinazojikita katika Hifadhi za Nez Perce na Colville na aina ya Chini ya Mto inayodumishwa katika Hifadhi ya Umatilla. Wamebaki wazee wachache tu wanaoizungumza kwa ufasaha kamili, pamoja na takriban wasemaji na nusu-wasemaji 30–40 wenye viwango tofauti, hivyo Glottolog hukitathmini kuwa karibu kimetoweka. Kinez Perce kinajulikana kwa uwiano wa irabu tawala–hafifu, uwekaji alama za hali za kisarufi, mofolojia tajiri ya vitenzi na mpangilio nyumbufu wa maneno unaoongozwa na muundo wa taarifa. Programu ya lugha ya Kabila la Nez Perce hutumia tahajia ya Kilatini iliyoidhinishwa na wazee na hutoa rekodi, madarasa kuanzia shule ya awali hadi chuo, kamusi na nyenzo za kidijitali.
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Nez Perce
Vyanzo
- Aoki, Haruo. 1994. Nez Perce Dictionary. Berkeley: University of California Press (archive.org/details/nez-perce-dictionary_compress); row is written in the Nez Perce practical orthography, cell-for-cell the same words as Aoki's phonemic headwords (kú·s, ʔá·la, hí·semtuks, xiciyu, ciké·tin, mé·qeʔ, wé·tes, pike, pist, pahap, weʔní·kt, sílu, tít, pé·ws, ʔípsus, ʔéxwe, timíne, pí·ps, kikéʔt, tewlí·kt, ciqá·mqal, cú·yem, yá·kaʔ, ʔiní·t, ké·twenes, weyelikilí·kt, ʔine·ku-, ná·qc, lepít, mitá·t, pí·lept, pá·xat, ʔehé, qeʔciyéwyew, ʔilpílp, xayxáyx, písqu, lálx, tahaywá·koʔs)
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: familia ya Sahaptin
| Maana | Nez Perce | Crow | Proto-Vietiki | Kikiowa | Kigiriki cha kale | Kiarapaho | Lugha ya Blackfoot |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | kúus /kúːs/ | bilé /bilé/ | *ɗaːk /ɗaːk/ | thǫ́ /tʰṍ/ | ὕδωρ /hýdɔːr/ | nec /netʃ/ | aohkíí /aoxkíː/ |
| Moto | ʼáala /ʔáːla/ | bilée /biléː/ | *-laːs /-laːs/ | phí: /pʰíː/ | πῦρ /pŷːr/ | hisítee /hisíteː/ | pakóyittsi /pakójitːsi/ |
| Jua | híisemtuks /híːsemtuks/ | áxxaashe /áχːaːʃe/ | — /—/ | pái /pái/ | ἥλιος /hɛ́ːlios/ | hiisíis /hiːsíis/ | naatóʼsi /naːtóʔsi/ |
| Mwezi | cikʼetpemeyéeye híisemtuks /tsikʼetpemejéːje híːsemtuks/ | bilítaache /bilítaːtʃe/ | *b-laŋ /b-laŋ/ | pʼɔ́: /pʼɔ́ː/ | σελήνη /selɛ́ːnɛː/ | biikóusíis /biːkóusíis/ | koʼkomikiʼsomm /koʔkomikiʔsomː/ |
| Nyota | x̣icíyu /χitsíju/ | ihké /ihké/ | *k-raːw /k-raːw/ | tą́: /tã́ː/ | ἀστήρ /astɛ̌ːr/ | hó3oʼ /hóθoʔ/ | kakatóʼsi /kakatóʔsi/ |
| Usiku | cikʼéetin /tsikʼéːtin/ | óotchia /óːttʃia/ | *teːm /teːm/ | gį́dè:gyà /ɡĩ́dèːɡjà/ | νύξ /nýks/ | téceʼ /tétʃeʔ/ | ikoʼko /ikoʔko/ |
| Theluji | méeqeʼ /méːqeʔ/ | bíia /bíːa/ | — | tʼól /tʼól/ | χιών /kʰiɔ̌ːn/ | híii /híiː/ | kóónssko /kóːnsːko/ |
| Upepo | háatya /háːtja/ | huché /hutʃé/ | — | gómgyá /ɡómɡjá/ | ἄνεμος /ánemos/ | heséisen /heséisen/ | sopo /sopo/ |
| Udongo | wéetes /wéːtes/ | awé /awé/ | *tət /tət/ | dɔ́m /dɔ́m/ | γῆ /ɡɛ̂ː/ | bíitoʼówuʼ /bíːtoʔówuʔ/ | ksááhko /ksáːxko/ |
| Jiwe | píswe /píswe/ | biiá /biːá/ | — | — | λίθος /lítʰos/ | hohʼonóókee /hohʔonóːkeː/ | óóhkotok /óːxkotok/ |
| Mlima | méex̣sem /méːχsem/ | awaxaawé /awaχaːwé/ | — | kʼóp /kʼóp/ | ὄρος /óros/ | hóheʼ /hóheʔ/ | miisták /miːsták/ |
| Bahari | ʼeteyéekuus /ʔetejéːkuːs/ | bilisée /biliséː/ | — | — | θάλασσα /tʰálassa/ | héetéc /héːtétʃ/ | moʼtóyáóhkii /moʔtójáóxkiː/ |
| Mama | píke /píke/ | isahké /isahké/ | *meːʔ /meːʔ/ | tsɔ́: /tsɔ́ː/ | μήτηρ /mɛ́ːtɛːr/ | néinoo /néinoː/ | iksísst /iksísːt/ |
| Baba | píst /píst/ | iilápxe /iːlápχe/ | *bɔːʔ /bɔːʔ/ | tɔ́l /tɔ́l/ | πατήρ /patɛ́ːr/ | neisónoo /neisónoː/ | inn /inː/ |
| Binti | páhap /páhap/ | dáakbia /dáːkbia/ | — | — | θυγάτηρ /tʰuɡátɛːr/ | notóóneh /notóːneh/ | nitána /nitána/ |
| Mimi | ʼíin /ʔíːn/ | bíi /bíː/ | *soː /soː/ | nɔ́ /nɔ́/ | ἐγώ /eɡɔ̌ː/ | nenééninoo /nenéːninoː/ | niistó /niːstó/ |
| Wewe | ʼíim /ʔíːm/ | díi /díː/ | *miː /miː/ | ám /ám/ | σύ /sý/ | nenéénin /nenéːnin/ | kiistó /kiːstó/ |
| Sisi | kíye / núun /kíje / núːn/ | balee /baleː/ | — /—/ | nɔ́ /nɔ́/ | ἡμεῖς /hɛːmêːs/ | nenéenínoʼ / nenéeníniʼ /nenéːnínoʔ / nenéːníniʔ/ | kiistónnoon / niistónnaan /kiːstónːoːn / niːstónːaːn/ |
| Jina | weʼníikt /weʔníːkt/ | dáashe /dáːʃe/ | — /—/ | khɔ̨́:gyà /kʰɔ̃́ːɡjà/ | ὄνομα /ónoma/ | -íisiʼ /íːsiʔ/ | inihkaʼsim /inixkaʔsim/ |
| Mtu | titóoqan /titóːqan/ | bilaxpáake /bilaχpáːke/ | *ŋaːj /ŋaːj/ | — | ἄνθρωπος /ántʰrɔːpos/ | hinenítee /hineníteː/ | matápii /matápiː/ |
| Kichwa | húusus /húːsus/ | aashúua /aːʃúːa/ | *k-loːk /k-loːk/ | — | κεφαλή /kepʰalɛ̌ː/ | hóókuhúʼee /hóːkuhúʔeː/ | moʼtokáán /moʔtokáːn/ |
| Jicho | sílu /sílu/ | ishté /iʃté/ | *mat /mat/ | tá:dè /táːdè/ | ὀφθαλμός /opʰtʰalmós/ | besíiseʼ /besíiseʔ/ | moápssp /moápsːp/ |
| Sikio | macʼáyo /matsʼájo/ | ahpé /ahpé/ | *saːj /saːj/ | tʼɔ́:dé /tʼɔ́ːdé/ | οὖς /ûːs/ | wónotónoʼ /wónotónoʔ/ | mohtóókis /mohtóːkis/ |
| Pua | núusnu /núːsnu/ | apé /apé/ | *muːs /muːs/ | mɔ̀:kʼɔ̀n /mɔ̀ːkʼɔ̀n/ | ῥίς /r̥ǐːs/ | béʼis /béʔis/ | mohksisís /moxksisís/ |
| Mdomo | hímʼ /hímʔ/ | íia /íːa/ | *mɛːŋʔ /mɛːŋʔ/ | — | στόμα /stóma/ | bétii /bétiː/ | maoó /maoó/ |
| Jino | tít /tít/ | iiá /iːá/ | *k-saŋ /k-saŋ/ | zǫ́: /zṍː/ | ὀδούς /odǔːs/ | béíci3 /béítʃiθ/ | mohpííkin /mohpíːkin/ |
| Ulimi | péews /péːws/ | déeshe /déːʃe/ | *laːs /laːs/ | dén /dén/ | γλῶσσα /ɡlɔ̂ːsːa/ | bei3ón /beiθón/ | matsiní /matsiní/ |
| Mkono | ʼípsus /ʔípsus/ | isché /istʃé/ | *siː /siː/ | mɔ́n /mɔ́n/ | χείρ /kʰéːr/ | béecét /béetʃét/ | moʼtsís /moʔtsís/ |
| Mguu | ʼéx̣we /ʔéχwe/ | iché /itʃé/ | *ciɲ /ciɲ/ | ɔ̀nsôi /ɔ̀nsôi/ | πούς /pǔːs/ | wóʼoo3 /wóʔoːθ/ | mohkát /moxkát/ |
| Moyo | timʼíne /timʔíne/ | daasé /daːsé/ | — /—/ | thén /tʰén/ | καρδία /kardía/ | bétee /béteː/ | mósskitsipahp /mósːkitsipahp/ |
| Mfupa | píips /píːps/ | hulé /hulé/ | *ɟaːŋ /ɟaːŋ/ | thêm /tʰêm/ | ὀστέον /ostéon/ | híx /híx/ | ohkin /oxkin/ |
| Damu | kikéʼt /kikéʔt/ | íile /íːle/ | *t-muːʔ /t-muːʔ/ | ôm /ôm/ | αἷμα /hâima/ | beʼ /beʔ/ | aaápan /aːápan/ |
| Kinyesi | cʼáyn /tsʼájn/ | peelé /peːlé/ | — | — | κόπρος /kópros/ | bee /beː/ | — |
| Upendo | — /—/ | íchisshe /ítʃiʃːe/ | — /—/ | — /—/ | ἀγάπη /aɡápɛː/ | bixóó3etíit /bixóːθetíːt/ | waakomimm /waːkomimː/ |
| Mti | tewlíikt /tewlíːkt/ | balapáale /balapáːle/ | *gəl /gəl/ | á:dɔ̀ /áːdɔ̀/ | δένδρον /déndron/ | hohóót /hohóːt/ | miistsís /miːstsís/ |
| Mbwa | ciqʼáamqal /tsiqʼáːmqal/ | bishké /biʃké/ | *ʔa-cɔːʔ /ʔa-cɔːʔ/ | tségùn /tséɡùn/ | κύων /kýɔːn/ | hé3 /héθ/ | imitáá /imitáː/ |
| Paka | pícpic /pítspits/ | iishpíiwishke /iːʃpíːwiʃke/ | — /—/ | báò: /báòː/ | αἴλουρος /aíluːros/ | woʼóoo /woʔóoo/ | poos /poːs/ |
| Samaki | cúuyʼem /tsúːjʔem/ | buá /buá/ | *ʔa-kaːʔ /ʔa-kaːʔ/ | ɔ́:pį́ /ɔ́ːpĩ́/ | ἰχθύς /ikʰtʰýs/ | nówoʼ /nówoʔ/ | mamíí /mamíː/ |
| Ndege | payóopayo /pajóːpajo/ | dakáake /dakáːke/ | *ciːm /ciːm/ | tʼę̀:né /tʼẽ̀ːné/ | ὄρνις /órnis/ | niiʼéíhii /niːʔéíhiː/ | piʼkssíí /piʔksːíː/ |
| Yai | táamʼam /táːmʔam/ | — | *k-ləːŋʔ /k-ləːŋʔ/ | tʼą́y /tʼã́j/ | ᾠόν /ɔːión/ | noon /noːn/ | owáá /owáː/ |
| Dubu | yáakaʼ /jáːkaʔ/ | — | *c-guːʔ /c-guːʔ/ | ɔ̀nhá:dè /ɔ̀nháːdè/ | ἄρκτος /árktos/ | wox /wox/ | kiááyo /kiáːjo/ |
| Farasi | síkʼem /síkʼem/ | iichíile /iːtʃíːle/ | *m-ŋəːʔ /m-ŋəːʔ/ | — | ἵππος /hípːos/ | wóxhóox /wóxhóːx/ | ponokáómitaa /ponokáómitaː/ |
| Nyumba | ʼiníit /ʔiníːt/ | ashé /aʃé/ | *ɲaː /ɲaː/ | tó: /tóː/ | οἶκος /oîkos/ | hoʼóowuʼ /hoʔóowuʔ/ | moyís /mojís/ |
| Maziwa | qáhas /qáhas/ | áachiwile /áːtʃiwile/ | *p-rah /p-rah/ | — | γάλα /ɡála/ | be3énec /beθénetʃ/ | onnikis /onːikis/ |
| Chumvi | kéetwenʼes /kéːtwenʔes/ | awaxóose /awaχóːse/ | *ɓɔːjʔ /ɓɔːjʔ/ | — | ἅλς /háls/ | niicooʼowuʼ /niːtʃoːʔowuʔ/ | isttsiksipoko /istːsiksipoko/ |
| Mchele | seheywéekuʼs /sehejwéːkuʔs/ | bisheetchichée /biʃeːttʃitʃéː/ | — | — | ὄρυζα /óryza/ | hiʼíisóó /hiʔíisóː/ | áísskssíinainikimm /áísːksːíinainikimː/ |
| Gurudumu | weyelikilíikt /wejelikilíːkt/ | baaiihulé /baːiːhulé/ | — | — | κύκλος /kýklos/ | hotíí /hotíː/ | oʼtakáínakaʼsi /oʔtakáːínakaʔsi/ |
| Kitabu | tíimʼes /tíːmʔes/ | baawaalaáche /baːwaːláːtʃe/ | — | — | βιβλίον /biblíon/ | wo3onohóe /woθonohóe/ | sináákiaʼtsis /sináːkiaʔtsis/ |
| Kula | hipíse /hipíse/ | duushé /duːʃé/ | *ʔan /ʔan/ | pɔ́ttɔ̀ /pɔ́ttɔ̀/ | ἐσθίειν /estʰíeːn/ | bii3íhi /biːθíhi/ | ooyi /oːji/ |
| Kunywa | ʼinéekuuse /ʔinéːkuːse/ | isshíia /iʃːíːa/ | *ʔɔːŋʔ /ʔɔːŋʔ/ | thónmɔ̀ /tʰónmɔ̀/ | πίνειν /píneːn/ | béne /béne/ | simi /simi/ |
| Moja | náaqc /náːqts/ | hawáte /hawáːte/ | *moːc /moːc/ | pá: /páː/ | εἷς /hêːs/ | cééseʼ /tʃéːseʔ/ | niʼtókskaa /niʔtókskaː/ |
| Mbili | lepít /lepít/ | dúupe /dúːpe/ | *haːr /haːr/ | yí: /jíː/ | δύο /dýo/ | niis /niːs/ | náátoʼk /náːtoʔk/ |
| Tatu | mitáat /mitáːt/ | dáawiia /dáːwiːa/ | *paː /paː/ | phą́:ò /pʰã́ːò/ | τρεῖς /trêːs/ | nééso /néːso/ | nioókska /nioókska/ |
| Nne | píilept /píːlept/ | shoopé /ʃoːpé/ | *poːnʔ /poːnʔ/ | yí:kyá /jíːkjá/ | τέσσαρες /téssares/ | yein /jein/ | niisó /niːsó/ |
| Tano | páax̣at /páːχat/ | chiaxxó /tʃiaχːó/ | *ɗam /ɗam/ | ɔ́ntʼɔ̀ /ɔ́ntʼɔ̀/ | πέντε /pénte/ | yoo3ón /joːθón/ | nisitó /nisitó/ |
| Mia | puuteʼéptit /puːteʔéptit/ | pilakisée /pilakiséː/ | — | — | ἑκατόν /hekatón/ | béteetósooʼ /béteːtósoːʔ/ | kiipíppo /kiːpípːo/ |
| Habari | ʼehé /ʔehé/ | kahée /kahéː/ | — /—/ | wé: /wéː/ | χαῖρε /kʰâire/ | héébe /héːbe/ | óki /óki/ |
| Asante | qeʼciyéwʼyewʼ /qeʔtsijéwʔjewʔ/ | ahóoh /ahóːh/ | — /—/ | àhô /àhô/ | εὐχαριστῶ /eukʰaristɔ̂ː/ | hohóú /hohóú/ | — /—/ |
| Nzuri | táʼc /táʔts/ | ítche /íttʃe/ | — /—/ | tʼá:gyà /tʼáːɡjà/ | ἀγαθόν /aɡatʰón/ | hi3éíhi /hiθéíhi/ | sokaʼpii /sokaʔpiː/ |
| Mpya | kímti /kímti/ | hilaaké /hilaːké/ | *ɓəːjʔ /ɓəːjʔ/ | — | νέος /néos/ | wooyóó /woːjóː/ | maanii /maːniː/ |
| Nyekundu | ʼilpʼílp /ʔilpʼílp/ | hísshe /híʃːe/ | *tɔh /tɔh/ | gúl /ɡúl/ | ἐρυθρός /erytʰrós/ | beeʼééʼ /beːʔéːʔ/ | máóhk /máóxk/ |
| Nyeupe | x̣ayx̣áyx̣ /χajχájχ/ | chía /tʃía/ | *k-laŋʔ /k-laŋʔ/ | — | λευκός /leu̯kós/ | noocóó /noːtʃóː/ | ksikk /ksikː/ |
| Nyeusi | cimúuxcimux /tsimúːxtsimux/ | shipíte /ʃipíte/ | — | — | μέλας /mélas/ | woʼóteeyóó /woʔóteːjóː/ | sik /sik/ |
| Kijani | palóot /palóːt/ | shúa /ʃúa/ | — | — | χλωρός /kʰlɔːrós/ | cenéeteeyóó /tʃenéːteːjóː/ | — |
| Buluu | yoosyóos /joːsjóːs/ | shúa /ʃúa/ | — | — | κυάνεος /kyáneos/ | cenéeteeyóó /tʃenéːteːjóː/ | ótssko /ótsːko/ |
| Chai | písqu /písqu/ | — | — | — | — | biiciixo /biːtʃiːxo/ | — |
| Kahawa | lálx /lálx/ | — | — | — | — | wooʼtéénoówuʼ /woːʔtéːnoówuʔ/ | niitáʼpaisiksikimi /niːtáʔpaisiksikimi/ |
| Sukari | tahaywáakoʼs /tahajwáːkoʔs/ | — | — | — | σάκχαρ /sákkʰar/ | niisíscooʼ /niːsístʃoːʔ/ | náápiiniiwan /náːpiːniːwan/ |
| Chungwa | mímqas /mímqas/ | — | — | — | — | — | áótahkóínaamm /áótaxkóínaːmː/ |
Ukurasa 1/9
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap