Hñöñho
Kiotomi cha Querétaro
Oto-Mangue (Otomian)
Kiotomi cha Querétaro (kwa jina lake la asili Hñöñho) ni lugha ya Kiotomi ya familia ya Kiotomangue, inayozungumzwa na watu wapatao 30,000 katika jimbo la Querétaro lililoko katikati mwa Meksiko. Kiisimu, ni sehemu ya kundi la lugha-mama kuu ya Kiotomi pamoja na Kiotomi cha Mezquital (ote) na lahaja nyingine kadhaa za Kiotomi; ISO 639-3 huitofautisha kwa msimbo "otq". Kiotomi cha Querétaro ni mojawapo ya lahaja za Kiotomi zilizo hai zaidi, zikiwa na uhamishaji imara baina ya vizazi katika manispaa za Amealco de Bonfil na Tolimán. Jamii ya Kiotomi cha Querétaro imedumisha utambulisho na lugha yao ya kiasili kwa karne nyingi za shinikizo la kikoloni baada ya Waazteki na la Kihispania, huku kukiwa na uhuishaji mkubwa katika karne ya 20 kupitia programu za elimu ya lugha mbili zinazoendeshwa na INALI na serikali ya jimbo la Querétaro.
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Kiotomi cha Querétaro
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Oto-Mangue (Otomian)
| Maana | Kiotomi cha Querétaro | Kiotomi | Kimazahua | Kimingreli | Kishipibo-Conibo | Kilaz | Kitojolabal |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | dehe /tehe/ | dehe /dehe/ | ndeje /ndehe/ | წყარი /tsʼqʼari/ | jene /hɨnɨ/ | წკარი /tsʼkari/ | jaʼ /haʔ/ |
| Moto | tsibi /tsibi/ | tsibi /tsibi/ | sibi /sibi/ | დაჩხირი /datʃxiri/ | chii /tʃiː/ | დაჩხური /datʃxuri/ | kʼakʼ /kʼakʼ/ |
| Jua | hyadi /hjadi/ | hyadi /hjadi/ | jyarü /hjaɾɨ/ | ბჟა /bʒa/ | bari /baɾi/ | მჟორა /mʒora/ | kʼakʼu /kʼakʼu/ |
| Mwezi | zänä /zãnã/ | zänä /zãnã/ | zana /zana/ | თუთა /tʰutʰa/ | oxe /oʂɨ/ | თუთა /tʰutʰa/ | ixaw /iʃaw/ |
| Nyota | tsꞌe /tsʼe/ | tsøhø /tsøhø/ | seje /sehe/ | მურიცხი /muritsxi/ | wishti /wiʃtĩ/ | მურუცხი /murutsxi/ | kʼanal /kʼanal/ |
| Usiku | nxui /nʃui/ | xui /ʃui/ | xomü /ʃomɨ/ | სერი /seri/ | yame /jamɨ/ | სერი /seri/ | aʼkwal /aʔkʷal/ |
| Theluji | tꞌaxtse̱ /tʼaʃtsɛ/ | tse̲ /tsɛ/ | xitsji /ʃitsʰi/ | თირი /tʰiri/ | — | მთვირი /mtviri/ | sakal kʼinal /sakal kʼinal/ |
| Upepo | ndähi /ndæhi/ | ndähi /ndãhi/ | ndajma /ndahma/ | ბორია /boria/ | niwe /niwɨ/ | იხი /ixi/ | ikʼ /ʔikʼ/ |
| Udongo | hai /hai/ | hai /hai/ | jõmü /hõmɨ/ | დიხა /dixa/ | mai /mai/ | ლეტა /letʼa/ | luʼum /luʔum/ |
| Jiwe | do /do/ | do /do/ | ndojo /ndoho/ | ქუა /kʰua/ | makan /makan/ | ქვა /kʰva/ | ton /ton/ |
| Mlima | tꞌoho /tʼoho/ | tʼøhø /tʼøhø/ | tʼeje /tʼehe/ | გვალა /ɡvala/ | manan /manan/ | დაღი /daɣi/ | wits /wits/ |
| Bahari | ñhonthe /ɲ̥ontʰe/ | lamä /lamã/ | mar /maɾ/ | ზუღა /zuɣa/ | aniparo /anipaɾo/ | ზუღა /zuɣa/ | niwan paman jaʼ /niwan paman haʔ/ |
| Mama | mu /mu/ | nänä /nãnã/ | nana /nana/ | დიდა /dida/ | tita /tita/ | ნანა /nana/ | nan /nan/ |
| Baba | dada /dada/ | dada /dada/ | tata /tata/ | მუმა /muma/ | papa /papa/ | ბაბა /baba/ | tat /tat/ |
| Binti | tꞌinxu /tʼinʃu/ | tʼixu /tʼiʃu/ | xuntʼi /ʃuntʼi/ | ცირა /tsira/ | bake ainbo /bake ãĩbo/ | ბოზომოთა /bozomotʰa/ | ʼixukil /ʔiʃukil/ |
| Mimi | nugä /nuɡæ/ | nugä /nuɡã/ | nutsʼko /nutsʼko/ | მა /ma/ | ea /ea/ | მა /ma/ | keʼn /keʔn/ |
| Wewe | nuꞌi /nuʔi/ | nuʼi /nuʔi/ | nutskʼe /nutskʼe/ | სი /si/ | mia /mia/ | სი /si/ | weʼn /weʔn/ |
| Sisi | nugähu / nugähe /nuɡæhu / nuɡæhe/ | nugähʉ / nugähe /nuɡãhɨ / nuɡãhe/ | nuzgöji / nuzgöjme /nuzɣøhi / nuzɣøhme/ | ჩქი /tʃkʰi/ | noa /noa/ | ჩქუ /tʃku/ | keʼntik / keʼntikon /keʔntik / keʔntikon/ |
| Jina | thuuhu /tʰũːhũ/ | thuhu /tʰũhũ/ | chjuʼu /tʃʰũʔũ/ | ჯოხო /dʒoxo/ | jane /hanɨ/ | ჯოხო /dʒoxo/ | bʼiʼil /ɓiʔil/ |
| Mtu | jäꞌi /hãʔi/ | jäʼi /hãʔi/ | nte /nte/ | კოჩი /kʼotʃi/ | joni /honi/ | კოჩი /kʼotʃi/ | winkil /winkil/ |
| Kichwa | ñä /ɲã/ | ñä /ɲã/ | ñi /ɲi/ | დუდი /dudi/ | mapo /mapo/ | თი /tʰi/ | ʼolom /ʔolom/ |
| Jicho | da /da/ | da /da/ | chö /tʃø/ | თოლი /tʰoli/ | bero /bɨɾo/ | თოლი /tʰoli/ | satej /sateh/ |
| Sikio | gu /ɡu/ | gu /ɡu/ | ngõʼõ /ŋɡõʔõ/ | ჸუჯი /ʔudʒi/ | pabíki /pabiki/ | უჯი /udʒi/ | chikin /tʃikin/ |
| Mdomo | ne /ne/ | ne /ne/ | neʼe /neʔe/ | პიჯი /pʼidʒi/ | kexa /kɨʂa/ | პიჯი /pʼidʒi/ | tiʼ /tiʔ/ |
| Jino | tsꞌi /tsʼi/ | tsʼi /tsʼi/ | sʼibi /sʼibi/ | კიბირი /kʼibiri/ | xeta /ʂɨta/ | კიბირი /kʼibiri/ | ex /eʃ/ |
| Ulimi | xäne /ʃɐne/ | jäne /hãne/ | cʼijñi /kʼihɲi/ | ნინა /nina/ | jana /hana/ | ნენა /nena/ | akʼ /akʼ/ |
| Mkono | ꞌye /ʔje/ | ʼye /ʔje/ | ye /je/ | ხე /xe/ | meken /mɨkɨn/ | ხე /xe/ | kʼabʼ /kʼaɓ/ |
| Mguu | wa /wa/ | wa /wa/ | ngua /ŋɡwa/ | კუჩხი /kʼutʃxi/ | tae /taɨ/ | კუჩხე /kʼutʃxe/ | ok /ok/ |
| Moyo | mui /mui/ | mu̲i /mɨi/ | müʼbü /mɨʔbɨ/ | გური /ɡuri/ | joínti /hointi/ | გური /ɡuri/ | altzil /altsil/ |
| Mfupa | ndoꞌyo /ndoʔjo/ | ndoʼyo /ndoʔjo/ | ndotyʼe /ndotjʔe/ | ძვალი /dzvali/ | xao /ʂao/ | ყვილი /qʼvili/ | bakel /ɓakel/ |
| Damu | khi /kʰi/ | ji /hi/ | kjii /kʰiʔi/ | ზისხირი /zisxiri/ | jimi /himi/ | დიცხირი /ditsxiri/ | chikʼel /tʃikʼel/ |
| Upendo | mädi /mãdi/ | mädi /mãdi/ | sʼiya /sʼija/ | ჸოროფა /ʔoropʰa/ | noi /noi/ | ოროფა /oropa/ | skʼana /skʼana/ |
| Mti | za /za/ | za /za/ | za /za/ | ჯა /dʒa/ | jiwi /hiwi/ | ჯა /dʒa/ | teʼ /teʔ/ |
| Mbwa | ꞌyo /ʔjo/ | ʼyo /ʔjo/ | dyoʼo /djoʔo/ | ჯოღორი /dʒoɣori/ | ochiti /otʃiti/ | ჯოღორი /dʒoɣori/ | tsʼiʼ /tsʼiʔ/ |
| Paka | mishi /miʃi/ | mixi /miʃi/ | mishi /miʃi/ | კატუ /kʼatʼu/ | mishito /miʃito/ | კატუ /kʼatʼu/ | mis /mis/ |
| Samaki | xwa /ʃwa/ | hua /hwa/ | jmõʼõ /xmõʔõ/ | ჩხომი /tʃxomi/ | yapa /japa/ | ჩხომი /tʃxomi/ | chay /tʃaj/ |
| Ndege | tsꞌintsꞌu /tsʼintsʼu/ | tsʼintsʼu̲ /tsʼintsʼɨ/ | sʼü /sʼɨ/ | ჩიტი /tʃitʼi/ | isa /isa/ | კინჩი /kʼintʃi/ | yal chan /jal tʃan/ |
| Yai | tꞌaxi /tʼaʃi/ | mädo /mãdo/ | blanquillo /blaŋˈkijo/ | მარქვალი /markʰvali/ | bachi /batʃi/ | მაქვალი /makvali/ | nolobʼ /noloɓ/ |
| Dubu | oso /oso/ | ʼmuhu /ʔmuhu/ | oso /oso/ | თუნთი /tʰuntʰi/ | oso /oso/ | მთუთი /mtʰutʰi/ | oso /oso/ |
| Farasi | fani /fani/ | fani /fani/ | pjadü /pʰadɨ/ | ცხენი /tsxeni/ | kabayo /kabajo/ | ნცხენი /ntsxeni/ | kawu /kawu/ |
| Nyumba | ngu /ŋɡu/ | ngu /ŋɡu/ | ngumü /ŋɡumɨ/ | ოხორი /oxori/ | xobo /ʂobo/ | ოხორი /oxori/ | naj /nah/ |
| Maziwa | ꞌba /ʔba/ | ʼba /ʔba/ | bʼaa /bʼaː/ | ბჟა /bʒa/ | xoma /ʂoma/ | ბჯა /bdʒa/ | lech /letʃ/ |
| Asali | tꞌafi /tʔafi/ | tʼafi /tʼafi/ | õtʼapjü ngüjnü /õtʼapʰɨ ŋɡɨhnɨ/ | თოფური /tʰopʰuri/ | bona jene /bona hɨnɨ/ | თოფური /tʰopʰuri/ | chab /tʃaɓ/ |
| Chumvi | u /u/ | u /u/ | õʼõ /õʔõ/ | ჯიმუ /dʒimu/ | tashi /taʃi/ | მცუმუ /mtsumu/ | atsʼam /atsʼam/ |
| Mvinyo | ixkatꞌafi /iʃkatʼafi/ | vinu /ˈbinu/ | vino /ˈbino/ | ღვინი /ɣvini/ | vino /ˈbino/ | ღვინი /ɣvini/ | yaalel tzʼusub /jaːlel tsʼusub/ |
| Chuma | bojä /bohã/ | bo̲jä /bøhã/ | — | რკინა /rkʼina/ | yami /jami/ | ერკინა /erkʼina/ | takʼin /takʼin/ |
| Kitabu | heꞌmi /heʔmi/ | he̲ʼmi /hɛʔmi/ | libro /ˈlibɾo/ | წინგი /tsʼinɡi/ | kirika /kiɾika/ | სუპარა /supʼara/ | juʼun /huʔun/ |
| Kula | shi /ʃi/ | ñuni /ɲuni/ | ñe /ɲe/ | ჭკომუა /tʃʼkʼomua/ | piti /piti/ | ჩამუ /tʃamu/ | waʼel /waʔel/ |
| Kunywa | tsi /tsi/ | tsi /tsi/ | sii /siː/ | წუმა /tsʼuma/ | xeati /ʂɨati/ | ხცემა /xtsema/ | ukʼ /ukʼ/ |
| Kulala | ähä /ãhã/ | ähä /ãhã/ | ĩjĩ /ĩhĩ/ | — | oxa /oʂa/ | ონჯირუ /ondʒiru/ | wayel /wajel/ |
| Moja | ꞌna /ʔna/ | ʼna /ʔna/ | ʼnaja /ʔnaha/ | ართი /artʰi/ | westíora /wɨstioɾa/ | არ /ar/ | jun /hun/ |
| Mbili | yoho /joho/ | yoho /joho/ | yeje /jehe/ | ჟირი /ʒiri/ | rabé /ɾabɨ/ | ჟურ /ʒur/ | chabʼ /tʃaɓ/ |
| Tatu | hñu /ɲ̥u/ | hñu /hɲu/ | nʼii /ɲ̥iʔi/ | სუმი /sumi/ | kimisha /kimiʃa/ | სუმ /sum/ | oxe /oʃe/ |
| Nne | goho /ɡoho/ | goho /ɡoho/ | nziyo /nzijo/ | ოთხი /otʰxi/ | chosko /tʃosko/ | ოთხო /otxo/ | chane /tʃane/ |
| Tano | kʉtꞌa /kɨtʔa/ | kʉtʼa /kɨtʼa/ | tsiʼchʼa /tsiʔtʃʼa/ | ხუთი /xutʰi/ | pichika /pitʃika/ | ხუთ /xutʰ/ | joʼe /hoʔe/ |
| Mia | nthebe /ntʰebe/ | nthebe /ntʰebe/ | ciento /ˈsjento/ | ოში /oʃi/ | pacha /patʃa/ | ოში /oʃi/ | joʼ winkeʼ /hoʔ winkeʔ/ |
| Habari | hä /hã/ | hatsi /hatsi/ | kjamadhi /kjamaði/ | გომორძგუა /ɡomordzɡua/ | jakon raoma /hakon raoma/ | ბრუნდი /brundi/ | lekilukʼ /lekilukʼ/ |
| Asante | jamädi /hamãdi/ | jamädi /hamãdi/ | ndios /ndios/ | მარდი /mardi/ | irake /iɾake/ | ბერეკეთი /berekʰetʰi/ | yuj /juh/ |
| Nzuri | hño /hɲo/ | hño /hɲo/ | nzhomu /nʒomu/ | ჯგირი /dʒɡiri/ | jakon /hakon/ | ჯურა /dʒura/ | lek /lek/ |
| Mpya | ꞌraꞌyo /ʔraʔjo/ | ʼraʼyo /ʔɾaʔjo/ | dadyo /dadjo/ | ახალი /axali/ | bena /bɨna/ | აღანი /aɣani/ | yajkʼachil /jahkʼatʃil/ |
| Nyekundu | theni /tʰeni/ | the̲ni /tʰɛni/ | mbaja /mbaha/ | ჭითა /tʃʼitʰa/ | joshin /hoʃin/ | მჭითა /mtʃʼitʰa/ | chak /tʃak/ |
| Nyeupe | tꞌaxi /tʼaʃi/ | tʼaxi /tʼaʃi/ | tʼöxü /tʼøʃɨ/ | ჩე /tʃe/ | joxo /hoʂo/ | ქჩე /kʰtʃe/ | sak /sak/ |
| Kijani | kꞌangi /kʼaŋi/ | kʼantsʼi /kʼantsʼi/ | cʼanga /kʼaŋɡa/ | წვანე /tsʼvane/ | yãkõ /jãkõ/ | ხანჭელი /xantʃʼeli/ | yaʼax /jaʔaʃ/ |
| Buluu | kꞌangi /kʼaŋi/ | kʼangi /kʼaŋɡi/ | cʼanga /kʼaŋɡa/ | ლურჯი /lurdʒi/ | yãkõ /jãkõ/ | ჯღატა /dʒɣatʼa/ | yaʼax /jaʔaʃ/ |
Ukurasa 1/8
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap