Tetun

Kitetum

Kiaustronesia (Central Malayo-Polynesian)

FamiliaKiaustronesia (Central Malayo-Polynesian) Wasemaji~500K HatiKilatini NchiTimor-Leste Lugha rasmiTimor-Leste (yenye Kireno) Uhai wa lughasalama ISO 639-3tet

Kitetum (Tetun; ISO 639-3: tet) ni lugha ya Kiaustronesia na, kwa mujibu wa Katiba ya Timor-Leste ya 2002, ni mojawapo ya lugha mbili rasmi za nchi hiyo pamoja na Kireno. Tetun Dili, pia huitwa Tetun Prasa, ndiyo lingua franka kuu ya taifa na msingi wa Kitetum Rasmi; karne nyingi za mawasiliano zimeipa msamiati mwingi wa Kireno. Tetun Terik inajumuisha lahaja za kikanda zilizo na uhafidhina zaidi na huhifadhi sifa za kisarufi zilizopungua au kupotea katika Tetun Dili. Kitetum kwa kawaida hufuata mpangilio kiima–kitenzi–yambwa na kwa kiasi kikubwa ni lugha changanuzi, kikieleza mahusiano mengi ya kisarufi kwa mpangilio wa maneno, chembe na maneno ya kisarufi badala ya unyambulishaji mpana; viwakilishi vyake hutofautisha nafsi ya kwanza wingi jumuishi na isiyojumuisha. Amri ya Serikali 1/2004 iliidhinisha Othografia Sanifu ya Kitetum Rasmi inayotegemea Kilatini, iliyotayarishwa na Taasisi ya Taifa ya Isimu kwa matumizi katika utawala wa serikali, elimu na mawasiliano ya umma.

Maeneo inakozungumzwa

Vaa lugha hii Chagua tu maneno unayopenda — huchapishwa kwa fonti ile ile ya ramani. Tengeneza fulana kwa maneno ya Kitetum →

Maneno 87 ya msingi katika Kitetum

Maji

bee

beː

Moto

ahi

ahi

Jua

loron

loɾon

Mwezi

fulan

fulan

Nyota

fitun

ˈfitun

Usiku

kalan

kalan

Mvua

udan

ˈudan

Theluji

neve

ˈnɛvɛ

Upepo

anin

ˈanin

Udongo

rai

ˈrai

Jiwe

fatuk

ˈfatuk

Mlima

foho

foho

Bahari

tasi

tasi

Mama

inan

inan

Baba

aman

aman

Binti

oan feto

oan feto

Mimi

haʼu

haʔu

Wewe

ó

ɔ

Sisi

ita / ami

ita / ami

Jina

naran

ˈnaran

Mtu

ema

ema

Kichwa

ulun

ulun

Jicho

matan

matan

Sikio

tilun

tilun

Pua

inus

inus

Mdomo

ibun

ˈibun

Jino

nehan

nehan

Ulimi

nanaan

nanaːn

Mkono

liman

liman

Mguu

ain

ain

Moyo

fuan

fuan

Mfupa

ruin

ruin

Damu

raan

raːn

Kinyesi

teen

teːn

Upendo

domin

domin

Mti

ai

ai

Mbwa

asu

asu

Paka

busa

busa

Samaki

ikan

ˈikan

Ndege

manu

manu

Kipepeo

borboleta

borboleta

Yai

tolun

tolun

Dubu

ursu

ˈursu

Farasi

kuda

kuda

Nyumba

uma

uma

Maziwa

susubeen

susubeːn

Asali

bani-been

bani-beːn

Chumvi

masin

ˈmasin

Mvinyo

tua-uvas

tua uvas

Mchele

foos

foːs

Chokoleti

xoklate

ʃoklate

Chuma

besi

ˈbesi

Gurudumu

roda

roda

Hariri

seda

seda

Kitabu

livru

livɾu

Kula

han

han

Kunywa

hemu

hemu

Kulala

toba

ˈtoba

Moja

ida

ida

Mbili

rua

ˈrua

Tatu

tolu

tolu

Nne

haat

haːt

Tano

lima

lima

Mia

atus

atus

Habari

bondia

bondia

Asante

obrigadu

obɾiɡadu

Nzuri

diʼak

diʔak

Mpya

foun

foun

Nyekundu

mean

mean

Nyeupe

mutin

mutin

Nyeusi

metan

metan

Kijani

matak

matak

Buluu

biru

biru

Kompyuta

komputadór

komputaˈdoɾ

Wi-Fi

Wi-Fi

waifai

Chai

xá

ʃa

Kahawa

kafé

kaˈfɛ

Sukari

masin-midar

masin-midar

Chungwa

sabraka

sabraka

99

sia-nulu resin sia

sia-nulu resin sia

Vyanzo

Ulinganishaji wa maneno

Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Kiaustronesia (Central Malayo-Polynesian)

Maana KitetumAtoniKimalei cha KaleProto-AustronesiaKibanjarKibatak cha AngkolaKicham cha Kale
Maji bee /beː/ oe /oe/ air /air/ *daNum /daNum/ banyu /baɲu/ aek /aek/ ie /ʔiə/
Moto ahi /ahi/ ai /ai/ api /api/ *Sapuy /Sapuy/ api /api/ api /api/ apuy /ʔapuj/
Jua loron /loɾon/ manas /manas/ matari /matari/ *waRi /waRi/ matahari /matahari/ mata ni ari /mata ni ari/ huriy /hurij/
Mwezi fulan /fulan/ fun /fun/ bulan /bulan/ *bulaN /bulaN/ bulan /bulan/ bulan /bulan/ bulan /bulan/
Nyota fitun /ˈfitun/ kfu /kfuʔ/ bintang /bintaŋ/ *bituqen /bituqen/ bintang /bintaŋ/ bintang /bintaŋ/ bituk /bituʔ/
Usiku kalan /kalan/ fai /fai/ malam /malam/ *beRŋi /beʀŋi/ malam /malam/ borngin /borŋin/ malam /malam/
Mvua udan /ˈudan/ ulan /ˈulan/ — *quzaN /quzaN/ hujan /ˈhudʒan/ udan /uˈdan/ —
Theluji neve /ˈnɛvɛ/ — — *SuReNa /SuReNa/ salju /saldʒu/ salju /saldʒu/ —
Ukurasa 1/10

Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.

Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap