Trēgāmī
Kitregami
Kihindi-Ulaya
Kitregami (Trēgāmī, yaani "watu wa vijiji vitatu") ni lugha ya Kinuristani katika familia ndogo ya lugha za Kinuristani ndani ya tawi la Kihindi-Kiirani, inayozungumzwa na watu wapatao 3,500 katika Bonde la Tregam, mkoa wa Nuristan, Afghanistan. Familia ya Kinuristani (Kati, Waigali, Tregami, Ashkun, Prasun — lugha 5, wenye jumla ya wasemaji wapatao 125,000) ina sifa zinazoitofautisha na tawi la Kihindi-Kiarya na lile la Kiirani vilevile: mfululizo wa kipekee wa vitamkwa vya mkwaruzo-mgusano (afrikati) na vya mkwaruzo (sibilanti) vilivyokua kutokana na vitamkwa vya kaakaa vya Kihindi-Kizungu cha Kale — sifa ya kale inayoitofautisha Kinuristani na matawi yote mawili — pamoja na mfumo wa kipekee wa irabu. Sarufi ya marejeo ya Morgenstierne ya mwaka 1973 (Notes on Tregami) ndiyo hati ya msingi. Muktadha wa kidini: Wanuristani waligeuka kutoka imani ya Kikafiri (ya kabla ya Uislamu) na kuingia Uislamu mwishoni mwa karne ya 19, baada ya ushindi wa Waafghani dhidi ya "Kafiristan".
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Kitregami
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Kihindi-Ulaya
| Maana | Kitregami | Kipashai | Kihajong | Khowar | Kisogdian | Kichittagong | Kiromani cha Kifini |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | āw /aːw/ | واری /waːri/ | pani /pani/ | اُوغ /uɣ/ | ʾāp /aːp/ | ফানি /fani/ | paani /paːni/ |
| Moto | aŋa /aŋa/ | انگاری /aŋɡaːri/ | ag /aɡ/ | انگار /aŋˈɡar/ | ʾātar /aːtar/ | আগ্যন /aɡːon/ | jaak /jaːk/ |
| Jua | sa /sa/ | سور /sur/ | bela /bela/ | یور /jor/ | xwr /xwar/ | সূর্য /surdʒo/ | kham /kʰam/ |
| Mwezi | mas /mas/ | مس /mas/ | চান /tʃan/ | مَس /mas/ | mʾx /maːx/ | চান /tʃan/ | choon /tʃʰoːn/ |
| Nyota | tāra /taːra/ | تارا /taːraː/ | tara /taɾa/ | استاری /isˈtaːɾi/ | stāre /staːre/ | তারা /tara/ | čerhai /tʃerhai/ |
| Usiku | yatr /jatr/ | رات /rat/ | rati /rati/ | چھوئی /tʃʰuˈi/ | ʾxšp /xʃap/ | রাইত /raːit/ | rat /rat/ |
| Mvua | weṣiŋ /weʂiŋ/ | واښ /waːʂ/ | mek /mek/ | — | wārān /waːraːn/ | ঝর /dʒɔr/ | — |
| Theluji | źim /dzim/ | ہیم /hiːm/ | borof /bɔrof/ | ہیم /him/ | wafrā /wafraː/ | বরফ /bɔrɔf/ | iiv /iːv/ |
| Jiwe | wāṭ /waːʈ/ | — | — | بوہت /boht/ | snk /saŋɡ/ | ফাত্যোর /fatːɔr/ | bar /bar/ |
| Mlima | dā /daː/ | — | — | زوم /zom/ | γari /ɣari/ | ফাআর /faːr/ | halla /halːa/ |
| Mama | žey /ʒej/ | نا /naː/ | ma /ma/ | نَن /nan/ | mʾtr /maːtar/ | মা /ma/ | daij /daij/ |
| Baba | tata /tata/ | تاتا /taːtaː/ | baba /baba/ | تَت /tat/ | ptr /pitar/ | বাফ /baf/ | daad /daːd/ |
| Binti | ǰu /dʒu/ | اوی /oːj/ | — | ژور /ʒuːr/ | ẟwγt /ðuɣd/ | মাইয়া /maija/ | čai /tʃai/ |
| Mimi | e /e/ | آ /aː/ | moi /muɪ/ | اوا /awa/ | azu /azu/ | আঁই /ãi/ | me /me/ |
| Wewe | tu /tu/ | تو /tu/ | tui /tuɪ/ | تو /tu/ | tγu /tɣu/ | তুঁই /tũi/ | tu /tu/ |
| Sisi | awë /awə/ | اما /amaː/ | amra /amra/ | اسپا /ispa/ | mʾx /maːx/ | আঁরা /ãra/ | ame /ame/ |
| Jina | nām /naːm/ | نام /naːm/ | nam /nam/ | نام /naːm/ | nām /naːm/ | নাম /nam/ | nav /nav/ |
| Kichwa | ṣēi /ʂeːi/ | شیر /ʃiːr/ | — | سور /sor/ | sari /sari/ | মাতা /mata/ | šeero /ˈʃeːro/ |
| Jicho | ac̣ĩ /aʈʂĩ/ | اچی /atʃiː/ | soku /sɔku/ | غیچ /ɣetʃ/ | cšm /tʃaʃm/ | চোক /tʃɔk/ | jakk /jakː/ |
| Sikio | kar /kar/ | کن /kan/ | kan /kan/ | کار /kar/ | γwš /ɣoːʃ/ | কান /kan/ | kan /kan/ |
| Pua | nas /nas/ | — | nak /nak/ | نسکار /naskaːr/ | nas /nas/ | নাক /nak/ | nakh /nakʰ/ |
| Mdomo | aš /aʃ/ | گلان /ɡilaːn/ | — | اپاک /aˈpak/ | rγʾh /raɣaː/ | মুক /muk/ | muj /muj/ |
| Jino | düt /dyt/ | دند /dand/ | dat /dat/ | دون /don/ | dntʾ /danda/ | দাঁত /dãt/ | dand /dand/ |
| Ulimi | jip /dʒip/ | ژیب /ʒib/ | jiba /dʒiba/ | لیگینی /liˈɡini/ | ʾzβʾk /əzβaːk/ | জিব /dʒib/ | čimb /tʃimb/ |
| Mkono | doš /doʃ/ | دست /dast/ | hat /hat/ | ہوست /host/ | dst /dast/ | আত /at/ | vast /vast/ |
| Moyo | źo /zo/ | دل /dil/ | mon /mon/ | ہردی /harˈdi/ | δrzy /ðərʒeː/ | মন /mon/ | llo /lːo/ |
| Mfupa | aṭi /aʈi/ | اټھی /aʈʰiː/ | harang /haraŋ/ | کوڑ /koːɫ/ | ʾstk /əstak/ | আড্ডি /aɖːi/ | kokalos /ˈkokalos/ |
| Damu | luy /luj/ | رت /ratː/ | rokto /rɔkto/ | لیے /lej/ | γwrn /xurn/ | রক্ত /rɔkto/ | rat /rat/ |
| Upendo | — /—/ | پیار /pjaːr/ | — /—/ | عشق /iʃq/ | frytk /friːtak/ | মহব্যত /mohobːot/ | kamel /kamel/ |
| Mti | jala /dʒala/ | درغ /darʁ/ | gas /ɡas/ | کان /kan/ | drxt /draxt/ | গাছ /ɡatʃʰ/ | rukh /rukʰ/ |
| Mbwa | ćū̃ /tsũː/ | کوتا /kotaː/ | kuthura /kutʰuɾa/ | رینی /ˈreːni/ | ʾkw /aːkuː/ | কুত্তা /kutːa/ | žukli /ʒukli/ |
| Paka | — /—/ | بلور /baloːr/ | — /—/ | پُشی /ˈpuʃi/ | — /—/ | বিলাই /bilaj/ | mačka /matʃka/ |
| Samaki | mäć /mæts/ | مچی /matʃiː/ | mas /maːtʃʰ/ | مڅھی /matsʰi/ | mʾšy /maːʃi/ | মাছ /maːtʃʰ/ | mačho /ˈmatʃo/ |
| Yai | yau /jau/ | اڼا /aɳaː/ | dim /dim/ | ائیکون /aˈikun/ | mrγyzʾty /mərɣezaːteː/ | আন্ডা /anɖa/ | jaaro /jaːro/ |
| Nyumba | amā /amaː/ | جوغ /dʒoʁ/ | ghor /ɡʱoɾ/ | دُر /dur/ | kṯʾk /kaθaːk/ | গর /ɡɔr/ | kher /kʰer/ |
| Kula | — /—/ | کخن- /kxn/ | kha /kʰa/ | ژبیک /ʒiˈbik/ | xwartan /xwartan/ | খাওয়া /kʰaɔwa/ | xal /xal/ |
| Kunywa | — /—/ | پی- /piː/ | kha /kʰa/ | پی /piː/ | pi- /pi/ | ফিওয়া /fiɔwa/ | piel /piel/ |
| Moja | yo /jo/ | ایک /eːk/ | ek /ek/ | اِی /i/ | yw /jɛw/ | এক /ek/ | jekk /jekː/ |
| Mbili | du /du/ | دو /duː/ | dui /duɪ/ | جو /dʒu/ | aδwa /aðwa/ | দুই /dui/ | duj /duj/ |
| Tatu | tre /tre/ | لهی /ɬe/ | tin /tin/ | تروے /troj/ | ʾδry /ðreː/ | তিন /tin/ | trin /trin/ |
| Nne | čātā /tʃaːtaː/ | چار /tʃaːr/ | — | چور /tʃor/ | ctfʾr /tʃatfaːr/ | চাইর /tʃaːir/ | staar /staːr/ |
| Tano | põč /põtʃ/ | پنج /pandʒ/ | — | پونج /pondʒ/ | pnc /pantʃ/ | ফাঁচ /fãtʃ/ | pantš /pantʃ/ |
| Habari | salaam /salaːm/ | سلام /salaːm/ | — /—/ | السلام علیکم /assalaːmu ʕalaikum/ | drwd /druːd/ | আদাব /adab/ | šukar diives /ʃukaɾ diːves/ |
| Asante | shukria /ʃukria/ | شکریه /ʃukrija/ | — /—/ | شکریہ /ʃukrijaː/ | — /—/ | শুকরিয়া /ʃukrija/ | naais /naːis/ |
| Nzuri | — /—/ | شو /ʃoː/ | bhala /bʱala/ | جَم /dʒam/ | nyk /neːk/ | ফাল্লে /falːe/ | šukar /ʃukaɾ/ |
| Nyekundu | ḍẓatå /ɖʐatɔ/ | لال /laːl/ | lal /lal/ | کروے /kruj/ | swxr /suxr/ | লাল /lal/ | lolo /ˈlolo/ |
| Nyeupe | kešera /keʃera/ | — | dhola /dʱola/ | اِشپیرو /iʃˈperu/ | ʾspʾyt /ispeːt/ | ধলা /dʱɔla/ | parno /parno/ |
| Kijani | palašó /palaʃo/ | — | — | اوݯ /oʈʂ/ | zarγōnē /zarɣoːneː/ | হোস্যুয়া /hosːuwa/ | grönt /ɡrønt/ |
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap