จากเอลีเชบาสู่เอลีซาเบธ
ในหนังสืออพยพ 6:23 อาโรนแต่งงานกับเอลีเชบา (Elisheba, אֱלִישֶׁבַע, Elišévaʿ) บุตรสาวของอัมมีนาดับ ชื่อนี้ประกอบด้วย ʾēlî "พระเจ้าของข้า" กับ šebaʿ "คำสาบาน" และมักแปลว่า "พระเจ้าของข้าคือคำสาบาน" พระคัมภีร์ฉบับเซปทัวจินต์ภาษากรีกเขียนชื่อนี้ว่า Elisabeth (Ἐλισάβεθ) เนื่องจากภาษากรีกไม่มีเสียง sh เสียง š จึงกลายเป็น s เสียง ʿ ท้ายคำในภาษาฮีบรูหายไป และชื่อนี้ได้ -th ท้ายคำเพิ่มเข้ามา ซึ่งภาษาฮีบรูไม่มี ลูกา 1:5 ใช้ชื่อเดียวกันนี้ สะกดว่า Ἐλισάβετ เป็นชื่อมารดาของยอห์นผู้ให้บัพติศมา รูปชื่อแบบคริสต์ทุกรูปบนแผนที่สืบย้อนไปถึง Elisabet ในพันธสัญญาใหม่นี้ ส่วนช่องภาษาฮีบรูแสดงรูปดั้งเดิม
รูปชื่อทางตะวันออกและยุโรปกลาง
พอถึงสมัยไบแซนไทน์ ตัว β ในภาษากรีกก็ออกเสียงเป็น [v] แล้ว และยังคงเป็นเช่นนั้นในภาษากรีกสมัยใหม่ Ελισάβετ (Elisávet) ภาษาสลาโวนิกคริสตจักรรับชื่อนี้มาพร้อมเสียง v นั้น ในพระวรสารลูกาเขียนว่า Елисавет และในปฏิทินคริสตจักรเขียนว่า Елисавета (Yelisaveta) ซึ่งเติมท้ายเพศหญิง -a ภาษารัสเซียทางโลกใช้ z แทน s เป็น Елизавета (Yelizaveta) ซึ่งเป็นรูปที่อยู่บนแผนที่ ผู้ที่มีชื่อนี้ซึ่งเป็นที่รู้จักมากที่สุดคือจักรพรรดินีเยลิซาเวตา เปตรอฟนา ผู้ปกครองรัสเซียตั้งแต่ปี 1741 ถึง 1762 ภาษาอาร์มีเนียใช้ Եղիսաբեթ (Yeghisabet)
ไกลออกไปทางตะวันตก ภาษาเพื่อนบ้านสามภาษาตัดชื่อนี้ในแบบคล้าย ๆ กัน ภาษาโปแลนด์ Elżbieta ภาษาเช็ก Alžběta และภาษาฮังการี Erzsébet ล้วนตัดสระหลัง l ตัวแรกออก และล้วนเปลี่ยน s เป็นเสียง [ʒ] (ในภาษาโปแลนด์คือ [ʐ]) เขียนเป็น ż, ž และ zs ตามลำดับ ภาษาฮังการียังใช้ r ในตำแหน่งที่อีกสองภาษาใช้ l ด้วย ในภูมิภาคนี้ ชื่อนี้ผูกพันกับนักบุญเอลิซาเบธแห่งฮังการี (1207–1231) พระธิดาของพระเจ้าอันดราชที่ 2 ซึ่งได้รับการสถาปนาเป็นนักบุญในปี 1235
อิซาเบล: อ้อมผ่านภาษาอ็อกซิตัน
มักมีผู้กล่าวว่าอิซาเบล (Isabel) เป็นรูปภาษาสเปนของเอลิซาเบธ แต่ Dictionary of Medieval Names from European Sources (พจนานุกรมชื่อสมัยกลางจากแหล่งข้อมูลยุโรป) กลับสืบที่มาไปถึงภาษาพรอวองซ์เก่า (อ็อกซิตัน) Elisabel และบันทึกที่เก่าที่สุดก็มาจากฝรั่งเศส ได้แก่ Isabel ภาษาละตินในทะเบียนสำรวจที่ดินของอารามแซ็ง-แฌร์แม็ง-เด-เปร ราวปี 823 และ Ysabel ที่แกลร์โวในปี 1135 รายการแรกจากคาบสมุทรไอบีเรียในพจนานุกรมเล่มเดียวกันคือ Isabel ภาษาละตินปี 1487 แต่ปีนั้นเป็นแค่ตัวอย่างที่พจนานุกรมเลือกมา ไม่ใช่การใช้ครั้งแรก เพราะอิซาเบลแห่งอารากอน ราชินีแห่งโปรตุเกส สิ้นพระชนม์ไปตั้งแต่ปี 1336 คำอธิบายที่พบบ่อยเรื่องพยางค์แรกที่หายไปคือ ผู้พูดได้ยิน El- เป็นคำนำหน้านามภาษาโรมานซ์ el แล้วจึงตัดทิ้ง ส่วนการเปลี่ยนจาก -beth เป็น -bel ยังไม่มีคำอธิบายที่ยอมรับร่วมกัน ข้อเสนอหนึ่งชี้ไปที่คำโรมานซ์ bel, bella "งาม"
ราชินีทั้งสองฝั่ง
การอภิเษกสมรสข้ามราชวงศ์พาชื่อนี้ไปยังประเทศใหม่ ๆ อิซาเบลลาแห่งอ็องกูแลมอภิเษกกับพระเจ้าจอห์นแห่งอังกฤษในปี 1200 และอิซาเบลลาแห่งฝรั่งเศสอภิเษกกับพระเจ้าเอ็ดเวิร์ดที่ 2 ในปี 1308 พจนานุกรมเล่มเดียวกันมีบันทึกในอังกฤษของชื่อ Isabel ตั้งแต่ปี 1189 และของ Elizabeth ตั้งแต่ปี 1279–80 ในตอนนั้นผู้คนยังรู้กันว่าสองชื่อนี้คือชื่อเดียวกัน ในอังกฤษศตวรรษที่ 16 ผู้หญิงคนเดียวกันอาจถูกบันทึกด้วยทั้งสองชื่อ และจนถึงศตวรรษที่ 17 บางครั้งก็ยังใช้ Isabel เป็นชื่อเล่นของ Elizabeth ทางตะวันออก ซาเบล (Zabel) ซึ่งเป็นรูปภาษาอาร์มีเนียของอิซาเบล เป็นราชินีแห่งอาร์มีเนียซิลิเซียตั้งแต่ปี 1219 ถึง 1252 อิซาเบลที่ 1 แห่งกัสติยา (1451–1504) ขึ้นเป็นราชินีในปี 1474 และอิซาเบลองค์ที่สอง คืออิซาเบลที่ 2 ครองราชย์ในสเปนตั้งแต่ปี 1833 ถึง 1868
ในอังกฤษ เอลิซาเบธ (Elizabeth) เป็นชื่อยอดนิยมมาตั้งแต่รัชสมัยของสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 1 (1558–1603) ราชินีพระองค์ที่สองที่ใช้พระนามนี้ คือสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 ครองราชย์ตั้งแต่ปี 1952 ถึง 2022
ชื่อพี่น้องบนแผนที่
สเปน เม็กซิโก และโปรตุเกสใช้ Isabel ส่วนบราซิลใช้ Isabela ในประเทศอื่น ๆ สองรูปนี้เป็นชื่อแยกกัน ฝรั่งเศสมี Élisabeth โดยมี Isabelle เป็นชื่อพี่น้อง อิตาลีมี Elisabetta และ Isabella โรมาเนียมี Elisabeta และ Isabela และฟิลิปปินส์มี Elizabeth และ Isabel พระคัมภีร์ฉบับแปลยังเก็บรูปเก่าที่อิงภาษากรีกไว้ ภาษาเกาหลี 엘리사벳 (Ellisabet) มาจากพระคัมภีร์ ขณะที่ 엘리자베스 เป็นคำยืมจากภาษาอังกฤษในภายหลัง ภาษาอาหรับ أليصابات (Alīṣābāt) เป็นชื่อภรรยาของเศคาริยาห์ในพระคัมภีร์ภาษาอาหรับ และเป็นชื่อตัวที่พบได้ยากในหมู่ชาวคริสต์