Achuar Chicham
Bahasa Achuar
Jivaroan
Bahasa Achuar (Achuar Chicham, "tuturan Achuar"; juga Achuar-Shiwiar) adalah bahasa rumpun Jivaro yang dituturkan di ekoton Marañón–Pastaza di perbatasan Peru-Ekuador. Suku Achuar merupakan kelompok Jivaro terbesar ketiga, setelah suku Aguaruna (agr) dan suku Shuar (jiv), dan secara historis terhubung secara musiman dengan suku Shuar dan Shiwiar melalui perdagangan, aliansi perkawinan, dan peperangan. Bahasa Achuar meraih perhatian internasional melalui "Perlawanan Achuar" terhadap perambahan perusahaan minyak pada tahun 2000-an hingga 2010-an, dengan Federasi Achuar (FINAE/NAE) memimpin advokasi kedaulatan teritorial. Secara linguistik, bahasa Achuar berbagi ciri rumpun Jivaro dengan bahasa Aguaruna dan Shuar: vokal nasal, penanda fokus, dan kosakata etnobiologis yang lengkap untuk ekosistem Amazon.
Tempat dituturkan
87 kata inti dalam bahasa Achuar
Sumber
Perbandingan kata
Dibandingkan dengan bahasa lain dalam klasifikasi yang sama: Jivaroan
| Arti | Bahasa Achuar | Shuar | Bahasa Aguaruna | Bahasa Aymara | Bahasa Jaqaru | Shipibo-Conibo | Bahasa Wixárika |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Air | yumi /jumi/ | yumi /jumi/ | yumi /jumi/ | uma /uma/ | uma /uma/ | jene /hɨnɨ/ | ha /ha/ |
| Api | ji /hi/ | ji /hi/ | jii /hiː/ | nina /nina/ | nina /nina/ | chii /tʃiː/ | tai /tai/ |
| Matahari | etsa /etsa/ | etsa /etsa/ | etsá /ɨtsá/ | inti /inti/ | inti /inti/ | bari /baɾi/ | tau /tau/ |
| Bulan | nantu /nantu/ | nantu /nantu/ | nántu /nántu/ | phaxsi /pʰaχsi/ | paxshi /paχʃi/ | oxe /oʂɨ/ | metsa /metsa/ |
| Bintang | yaa /jaː/ | yaa /jaː/ | yaya /jaja/ | warawara /waɾawaɾa/ | waraxa /waɾaχa/ | wishti /wiʃtĩ/ | xurawe /ʃuˈrawe/ |
| Malam | kashi /kaʃi/ | kashi /kaʃi/ | kashi /kaʃi/ | aruma /aruma/ | aruma /aruma/ | yame /jamɨ/ | tikari /tikari/ |
| Angin | nase /nase/ | nase /nase/ | dase /dasɨ/ | thaya /ˈtʰaja/ | wawya /wawja/ | niwe /niwɨ/ | ʼeeka /ʔeːka/ |
| Tanah | nungka /nuŋka/ | nunka /nuŋka/ | nugka /nuɡka/ | uraqi /uɾaqi/ | — | mai /mai/ | kwie /kʷie/ |
| Batu | kaya /kaja/ | kaya /kaja/ | kaya /kaja/ | qala /ˈqala/ | qala /qala/ | makan /makan/ | tete /tete/ |
| Gunung | mura /muɾa/ | náint /naint/ | nain /nain/ | qullu /quʎu/ | qaaqa /qaːqa/ | manan /manan/ | yemuri /jemuri/ |
| Laut | juun entsa /huːn entsa/ | nayaants /najaants/ | nayants /najants/ | lamara /lamara/ | — | aniparo /anipaɾo/ | haramara /haramara/ |
| Ibu | nukur /nukuɾ/ | nukur /nukuɾ/ | dukú /dukú/ | mama /mama/ | mama /mama/ | tita /tita/ | nana /nana/ |
| Ayah | apar /apaɾ/ | apar /apaɾ/ | apá /apá/ | tata /tata/ | awki /awki/ | papa /papa/ | yawe /jawe/ |
| Anak perempuan | nawantur /nawantuɾ/ | nawantur /nawantuɾ/ | nawan /nawan/ | phucha /pʰutʃa/ | — | bake ainbo /bake ãĩbo/ | — |
| Saya | wi /wi/ | wi /wi/ | wi /wi/ | naya /naja/ | na /na/ | ea /ea/ | nee /neː/ |
| Kamu | ame /ame/ | ame /ame/ | amé /amé/ | juma /xuma/ | juma /huma/ | mia /mia/ | eekɨ /ˈeːkɨ/ |
| Kita | ii /iː/ | ii /iː/ | ii /iː/ | jiwasa / nanaka /xiwasa / nanaka/ | jiwsa /hiwsa/ | noa /noa/ | tame /ˈtame/ |
| Nama | naari /naːɾi/ | naari /naːɾi/ | daaji /daːhi/ | suti /suti/ | shutyi /ʃuci/ | jane /hanɨ/ | tewa /ˈtewa/ |
| Orang | aints /aints/ | aents /aents/ | aents /aɨnts/ | jaqi /xaqi/ | jaqi /haqi/ | joni /honi/ | tewi /tewi/ |
| Kepala | muuk /muːk/ | muuk /muːk/ | buuk /buːk/ | pʼiqi /pʼiqi/ | nampʼa /nampʼa/ | mapo /mapo/ | muʼú /muˈʔu/ |
| Mata | jii /hiː/ | jii /hiː/ | jíi /híː/ | nayra /najɾa/ | nayra /najɾa/ | bero /bɨɾo/ | tukite /tukite/ |
| Telinga | kuwish /kuwiʃ/ | kuish /kwiʃ/ | kuwish /kuwiʃ/ | jinchu /xintʃu/ | jinchu /hintʃu/ | pabíki /pabiki/ | naka /naka/ |
| Hidung | nuji /nuhi/ | nuji /nuhi/ | nuji /nuhi/ | nasa /ˈnasa/ | nasa /nasa/ | rekin /ɾɨkin/ | tsuri /tsuɾi/ |
| Mulut | wene /wene/ | wene /wene/ | wenu /wɨnu/ | laka /ˈlaka/ | — | kexa /kɨʂa/ | téni /teni/ |
| Gigi | nai /nai/ | nai /nai/ | dai /dai/ | lakʼa /lakʼa/ | shimi /ʃimi/ | xeta /ʂɨta/ | tame /tame/ |
| Lidah | inai /inai/ | inai /inai/ | inai /inai/ | laxra /laχra/ | naxra /naχra/ | jana /hana/ | neni /neni/ |
| Tangan | uwej /uweh/ | uwej /uweh/ | uwéj /uwéh/ | ampara /ampaɾa/ | ampara /ampaɾa/ | meken /mɨkɨn/ | mama /mama/ |
| Kaki | nawe /nawe/ | nawe /nawe/ | dawe /dawɨ/ | kayu /kaju/ | kayu /kaju/ | tae /taɨ/ | keta /keta/ |
| Hati | enentai /enentai/ | enentai /enentai/ | anéntai /anɨ́ntai/ | chuyma /tʃujma/ | kurasunha /kuɾasunha/ | joínti /hointi/ | iyari /ijari/ |
| Tulang | ukunch /ukuntʃ/ | ukunch /ukuntʃ/ | ukunch /ukuntʃ/ | chʼakha /tʃʼakʰa/ | tsʼaaka /tsʼaːka/ | xao /ʂao/ | ume /ume/ |
| Darah | numpa /numpã/ | numpa /numpã/ | numpa /numpa/ | wila /wila/ | wila /wila/ | jimi /himi/ | xuriya /ʃuɾija/ |
| Pup | ija /iha/ | íjia /ˈihia/ | ija /iha/ | jama /xama/ | — | poi /poi/ | kwita /kʷita/ |
| Cinta | anentin /anentin/ | anentaiti /anentaiti/ | wakejut /wakɨhut/ | munasiña /munasiɲa/ | munasiña /munasiɲa/ | noi /noi/ | kanenki /kanenki/ |
| Pohon | numi /numi/ | numi /numi/ | númi /númi/ | quqa /quqa/ | arbuli /aɾbuli/ | jiwi /hiwi/ | kiyé /kije/ |
| Anjing | yawa /jawa/ | yawá /jaˈwa/ | yawá /jawá/ | anu /anu/ | hallqʼu /haʎqʼu/ | ochiti /otʃiti/ | tsïkï /tsɨkɨ/ |
| Kucing | micha /mitʃa/ | míchik /ˈmitʃik/ | bishu /biʃu/ | phisi /pʰisi/ | phishi /pʰiʃi/ | mishito /miʃito/ | mitsu /mitsu/ |
| Ikan | namak /namak/ | namak /namak/ | namak /namak/ | challwa /tʃaʎwa/ | challwa /tʃaʎwa/ | yapa /japa/ | kesi /kesi/ |
| Burung | chingki /tʃiŋki/ | chinki /tʃiŋki/ | pishak /piʃak/ | jamachʼi /xamatʃʼi/ | chʼipi /tʃʼipi/ | isa /isa/ | wiki /wiki/ |
| Kupu-kupu | shimpiampu /ʃimpiampu/ | wámpishuk /ˈwampiʃuk/ | wámpishuk /wámpiʃuk/ | pilpintu /pilpintu/ | — | pëpë /pɨ̃pɨ̃/ | kipï /kipɨ/ |
| Telur | nujin /nuhin/ | nujint /nuhint/ | nujín /nuˈhin/ | kʼawna /kʼawna/ | nuru /nuɾu/ | bachi /batʃi/ | tawári /taˈwaɾi/ |
| Beruang | chayu /tʃaju/ | chai /tʃai/ | chayú /tʃajú/ | jukumari /xukumaɾi/ | — | oso /oso/ | hutse /hutse/ |
| Kuda | kawai /kawai/ | kawai /kawai/ | kawayu /kawaju/ | kawallu /kawaʎu/ | — | kabayo /kabajo/ | kawayu /kawaju/ |
| Rumah | jea /hea/ | jea /hea/ | jega /hɨɡa/ | uta /uta/ | uta /uta/ | xobo /ʂobo/ | ki /ki/ |
| Susu | muntsu /muntsu/ | muntsu /muntsu/ | muntsu /muntsu/ | millkʼi /miʎkʼi/ | — | xoma /ʂoma/ | retsi /ɾetsi/ |
| Madu | wapasa yumiri /wapasa jumiɾi/ | chinij /tʃinih/ | dapa yumiji /dapa jumihi/ | miskʼi /miskʼi/ | — | bona jene /bona hɨnɨ/ | xiete /ʃiete/ |
| Garam | wee /weː/ | wee /weː/ | wee /wɨː/ | jayu /ˈxaju/ | katyi /kaci/ | tashi /taʃi/ | ʼuna /ʔuna/ |
| Anggur | vino /ˈbino/ | winiu /winiu/ | vino /ˈbino/ | vino /vino/ | — | vino /ˈbino/ | winuyari /winujaɾi/ |
| Beras | arrus /aɾus/ | arús /aˈɾus/ | ajus /ahus/ | arusa /aɾusa/ | — | aros /aɾos/ | — |
| Besi | jiru /hiɾu/ | jiru /hiru/ | jiju /hihu/ | qillaya /qiʎaja/ | — | yami /jami/ | tepɨa /tepɨa/ |
| Sutra | seda /seda/ | séta /ˈseta/ | seda /seda/ | seda /seda/ | — | seda /seda/ | tsera /tsera/ |
| Buku | papi /papi/ | papí /paˈpi/ | papi /papi/ | panka /panka/ | — | kirika /kiɾika/ | xapa /ʃapa/ |
| Makan | yuata /juata/ | yuata /juata/ | yuwámu /juwámu/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | paluña /paluɲa/ | piti /piti/ | kuye /kuje/ |
| Minum | umarta /umaɾta/ | umarta /umaɾta/ | umut /umut/ | umaña /umaɲa/ | umaña /umaɲa/ | xeati /ʂɨati/ | hiʼeka /hiʔeka/ |
| Tidur | kanarta /kanaɾta/ | kanarta /kanaɾta/ | kanut /kanut/ | ikiña /iˈkiɲa/ | ikiña /iˈkiɲa/ | oxa /oʂa/ | kutsu /kutsu/ |
| Satu | kichik /kitʃik/ | chikichik /tʃikitʃik/ | makichik /makitʃik/ | maya /maja/ | maya /maja/ | westíora /wɨstioɾa/ | xevi /ʃevi/ |
| Dua | jimiar /himiaɾ/ | jimiará /himiaɾa/ | jimag /himaɡ/ | paya /paja/ | paxa /paχa/ | rabé /ɾabɨ/ | huta /huˈta/ |
| Tiga | kampatam /kampatam/ | menaintiu /menaintʲu/ | kampatum /kampatum/ | kimsa /kimsa/ | kimsa /kimsa/ | kimisha /kimiʃa/ | haika /haika/ |
| Empat | aintiuk /aintʲuk/ | aintiuk /aintʲuk/ | ipaksumat /ipaksumat/ | pusi /pusi/ | pushi /puʃi/ | chosko /tʃosko/ | nauka /nauka/ |
| Lima | ewej /eweh/ | ewej /eweh/ | uweja amua /uwɨha amua/ | phisqa /ˈpʰisqa/ | pichqa /pitʃqa/ | pichika /pitʃika/ | auxɨwi /auʃɨwi/ |
| Seratus | pachak /patʃak/ | sian /sian/ | cien /sjen/ | pataka /pataka/ | pachak /patʃak/ | pacha /patʃa/ | xeitsienituyari /ʃeitsienitujari/ |
| Halo | pujamek /puhamek/ | pujamek /puhamek/ | pujámek /puhámɨk/ | kamisaki /kamisaki/ | kamishti /kamiʃti/ | jakon raoma /hakon raoma/ | kekuanenki /kekwanenki/ |
| Terima kasih | mai-tikut /majtikut/ | yuminsajme /juminsahme/ | see /sɨː/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | yuspaa /juspaː/ | irake /iɾake/ | paʼiwakaitsie /paʔiwakaitsje/ |
| Baik | pengker /peŋkeɾ/ | penker /peŋkeɾ/ | pegkeg /pɨɡkɨɡ/ | suma /suma/ | shuma /ʃuma/ | jakon /hakon/ | waxa /waʃa/ |
| Baru | yamaram /jamaɾam/ | yamaram /jamaram/ | yamajam /jamaham/ | machaqa /matʃaqa/ | machaqa /matʃaqa/ | bena /bɨna/ | hekwa /hekʷa/ |
| Merah | kapantin /kapantin/ | kapaku /kapaku/ | kapantu /kapantu/ | wila /wila/ | chukapa /tʃukapa/ | joshin /hoʃin/ | +aurawi /ʔaurawi/ |
| Putih | puju /puhu/ | pujú /puˈhu/ | puju /puhu/ | janqʼu /ˈxaɴqʼu/ | janqʼu /hanqʼu/ | joxo /hoʂo/ | tuxame /tuʃame/ |
| Hitam | shuwin /ʃuwin/ | mukusa /mukusa/ | bukusea /bukusɨa/ | chʼiyara /tʃʼijara/ | tsʼirara /tsʼiɾaɾa/ | wiso /wiso/ | yɨwime /jɨwime/ |
| Hijau | samek /samek/ | sámek /ˈsamek/ | samekbau /samɨkbau/ | chʼuxña /tʃʼuxɲa/ | — | yãkõ /jãkõ/ | siïraïyeme /siɨraɨjeme/ |
Buka peta interaktif: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Bagian dari LangMap — proyek visualisasi linguistik. Ini ringkasan statis yang dapat dirayapi; peta interaktif menyediakan audio pelafalan, filter, dan tampilan globe.
Dibuat oleh Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Beranda LangMap