Dangme
Kiadangme
Kiatlantiki-Kongo (Volta-Niger, Kwa, Ga-Adangme)
Kiadangme (Dangme) ni lugha ya watu wa Adangme wa kusini-mashariki mwa Ghana, ikijumuisha lahaja kadhaa zinazohusiana kwa karibu (Ada, Krobo, Osudoku, Shai, Ningo, Gbugbla). Dada wa Kiga (gaa) ndani ya tawi la Ga-Adangme la lugha za Kwa za Niger-Congo. Waadangme wana tamaduni tajiri ya mdomo na ni mashuhuri kwa matambiko ya kubaleghe ya wanawake yaitwayo Dipo ambayo bado yanafanywa kikamilifu hadi leo. Lugha ya toni yenye rejista mbili tofautishi; upatanifu wa irabu wa aina ya ATR na uwekaji alama wa hali kwa kutumia viambishi awali. Inafadhiliwa na serikali kama mojawapo ya lugha 11 za kitaifa, ikiwa na programu za kujua kusoma na kuandika na matangazo ya BBC/GBC.
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Kiadangme
chocolate
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Kiatlantiki-Kongo (Volta-Niger, Kwa, Ga-Adangme)
| Maana | Kiadangme | Kiga | Kiewe | Kinzima | Kiakan | Kiaja | Kigen |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | nyu /ɲu/ | nu /nu/ | tsi /tsi/ | nzule /nzule/ | nsuo /nsuo/ | esi /esi/ | esi /esi/ |
| Moto | la /la/ | la /la/ | dzo /dzo/ | sinya /sinja/ | ogya /odʑa/ | ezo /ezo/ | ezo /ezo/ |
| Jua | hyɛ /çɛ/ | hulu /hulu/ | ɣe /ɣe/ | ewia /ewia/ | owia /owia/ | ewe /ewe/ | ewe /ewe/ |
| Mwezi | nyɔnyɔɛ /ɲɔɲɔɛ/ | ŋɔɔŋmɔ /ŋɔɔŋmɔ/ | ɣleti /ɣleti/ | siane /sjane/ | ɔsrane /ɔsrane/ | esun /esun/ | wetri /wetri/ |
| Nyota | ŋulami /ŋulami/ | ŋulami /ŋùlámi/ | ɣletivi /ɣletivi/ | nzonlenle /nzɔnlɛnlɛ/ | nsoromma /n̩sòròmmá/ | wlecivi /wletʃivi/ | wetrivi /wetrivi/ |
| Usiku | nyɔmi /ɲɔmi/ | nyɔŋ /ɲɔŋ/ | zã /zã/ | nɔzo /nɔzo/ | anadwo /anadwo/ | ezan /ezã/ | zã /zã/ |
| Mvua | hiɔmi /hiɔmi/ | nugbɔ /nuˈɡbɔ/ | tsidzadza /tsidzadza/ | ezule /ezule/ | osu /oˈsu/ | eshi /eʃi/ | èji /èdʒi/ |
| Theluji | snoo /snoː/ | snoo /snoː/ | sno /sno/ | ezukɔtweaba /ezukɔtweaba/ | sukyerɛmma /sutɕɪrɛmma/ | — | — |
| Upepo | kɔɔhiɔ /kɔːhiɔ/ | kɔɔyɔɔ /kɔːjɔː/ | aya /aja/ | anwoma /anwoma/ | mframa /mframa/ | jihɔn /dʒihɔ̃/ | aya /aja/ |
| Udongo | zugba /zuɡba/ | shikpɔŋ /ʃikpɔŋ/ | anyigba /aɲiɡba/ | azɛlɛ /azɛlɛ/ | asase /asase/ | nyigban /ɲiɡbã/ | anyigbã /aɲiɡbã/ |
| Jiwe | tɛ /tɛ/ | tɛ /tɛ/ | kpe /kpe/ | bolɛ /bolɛ/ | ɔboɔ /ɔˈboɔ/ | ekpe /ekpe/ | kpe /kpe/ |
| Mlima | yoku /joku/ | gɔŋ /ɡɔŋ/ | to /to/ | boka /boka/ | bepɔ /bepɔ/ | eto /eto/ | eto /eto/ |
| Bahari | wo /wo/ | ŋshɔ /ŋʃɔ/ | atsiaƒu /atsiaɸu/ | nyevile /ɲevile/ | ɛpo /ɛpo/ | axu /axu/ | apu /apu/ |
| Mama | nyɛ /ɲɛ/ | nyɛ /ɲɛ/ | dada /dada/ | enwo /enwo/ | ɛna /ɛna/ | enɔ /enɔ/ | nɔ /nɔ/ |
| Baba | tsɛ /tsɛ/ | tsɛ /tsɛ/ | fofo /fofo/ | papa /papa/ | agya /adʑa/ | eda /eda/ | tɔ /tɔ/ |
| Binti | biyo /bijo/ | biyoo /bijoː/ | vinyɔnu /viɲɔnu/ | ra raalɛ /ra raːlɛ/ | ɔbabaa /ɔbabaː/ | vi nyɔnuvi /vi ɲɔnuvi/ | nyɔ̃nùvi /ɲɔ̃nùvi/ |
| Mimi | i /i/ | mi /mì/ | nye /ɲɛ/ | me /mè/ | me /mɪ̀/ | nyɛ /ɲɛ/ | enye /eɲe/ |
| Wewe | mo /mo/ | bo /bo/ | wò /wò/ | wɔ /wɔ/ | wo /wʊ̀/ | wo /wo/ | wò /wò/ |
| Sisi | wɔ /wɔ/ | wɔ /wɔ̀/ | mí /mí/ | yɛ /jɛ̀/ | yɛn /jɛ̀n/ | mi /mi/ | mí /mí/ |
| Jina | biɛ /biɛ/ | gbɛi /ɡbɛ́i/ | ŋkɔ /ŋkɔ/ | duma /duma/ | din /dín/ | ŋkɔ /ŋkɔ/ | nyikɔ /ɲikɔ/ |
| Mtu | nɔmlɔ /nɔmlɔ/ | gbɔmɔ /ɡbɔmɔ/ | ame /ame/ | sonla /sonla/ | onipa /onipa/ | amɛ /amɛ/ | agbetɔ /aɡbetɔ/ |
| Kichwa | yi /ji/ | yitso /jitso/ | ta /ta/ | ti /ti/ | etire /etire/ | eta /eta/ | eta /eta/ |
| Jicho | hiŋmɛ /hiŋmɛ/ | hiŋmɛi /hiŋmɛi/ | ŋku /ŋku/ | anye /anje/ | aniwa /aniwa/ | ŋkuvi /ŋkuvi/ | ŋkuvi /ŋkuvi/ |
| Sikio | toi /toi/ | toi /toi/ | to /to/ | anzo /anzo/ | aso /aso/ | etɔ /etɔ/ | eto /eto/ |
| Pua | gugwɔ /ɡuɡwɔ/ | gugɔŋ /ɡuɡɔŋ/ | ŋɔti /ŋɔti/ | bonyi /boɲi/ | hwene /ʍene/ | — | ŋɔti /ŋɔti/ |
| Mdomo | nya /ɲa/ | naa /naː/ | nu /nu/ | nloa /nloa/ | ano /ano/ | enu /enu/ | nu /nu/ |
| Jino | luŋu /luŋu/ | nyɛnyoŋ /ɲɛɲoŋ/ | aɖu /aɖu/ | ɛjele /ɛdʒele/ | ɛse /ɛse/ | aɖu /aɖu/ | aɖu /aɖu/ |
| Ulimi | lilɛ /lilɛ/ | lilɛi /lilɛi/ | aɖe /aɖe/ | ɛtɛfima /ɛtɛfima/ | tɛkrɛma /tɛkrɛma/ | aɖe /aɖe/ | aɖe /aɖe/ |
| Mkono | nine /nine/ | nine /nine/ | asi /asi/ | ɛsa /ɛsa/ | nsa /nsa/ | alɔ /alɔ/ | alɔ /alɔ/ |
| Mguu | nane /nane/ | nane /nane/ | afɔ /àfɔ̀/ | gyakɛ /ɡʲakɛ/ | nan /nan/ | afɔ /afɔ/ | afɔ /afɔ/ |
| Moyo | tsui /tsui/ | tsui /tsui/ | dzi /dzi/ | ahonle /ahonle/ | akoma /akoma/ | eji /edʒi/ | eji /edʒi/ |
| Mfupa | wu /wu/ | wu /wu/ | ƒu /ɸu/ | bowule /bowule/ | dompe /dompe/ | exu /exu/ | epu /epu/ |
| Damu | muɔ /muɔ/ | lá /lá/ | ʋu /ʋu/ | mogya /moɡʲa/ | mogya /moɡʲa/ | ehun /ehũ/ | ehũ /ehũ/ |
| Kinyesi | fĩ /fĩ/ | wamɔ /wamɔ/ | afɔdzi /afɔdzi/ | ebinli /ebinli/ | ebin /ebin/ | — | — |
| Upendo | suɔmi /suɔmi/ | suɔmɔ /suɔmɔ/ | lɔ̃lɔ̃ /lɔ̃lɔ̃/ | ɛlɔlɛ /ɛlɔlɛ/ | ɔdɔ /ɔdɔ/ | lɔ̃ /lɔ̃/ | lɔ̃lɔ̃ /lɔ̃lɔ̃/ |
| Mti | tso /tso/ | tso /tso/ | ati /ati/ | baka /baka/ | dua /dua/ | aci /atʃi/ | ati /ati/ |
| Mbwa | gbe /ɡbe/ | gbei /ɡbei/ | avu /avu/ | kraman /kraman/ | kraman /kraman/ | avu /avu/ | avũ /avũ/ |
| Paka | adi /adi/ | adi /adi/ | dadi /dadi/ | agyinamoa /adʑinamoa/ | agyinamoa /adʑinamoa/ | ami /ami/ | — /—/ |
| Samaki | lo /lo/ | loo /loː/ | tɔmelã /tɔmelã/ | fɛlɛ /fɛlɛ/ | apataa /apataː/ | kpavi /kpavi/ | elãvi /elãvi/ |
| Ndege | lohwe pɛlitsɛ /lohwe pɛlitsɛ/ | loofɔlɔ /loːfɔlɔ/ | xevi /xeʋi/ | anloma /anloma/ | anoma /aˈnoma/ | xevi /xevi/ | xevi /xevi/ |
| Kipepeo | kutu /kutu/ | abei /abei/ | kpakpaluʋui /kpakpaluʋui/ | ɛbolakɔlɛ /ɛbolakɔlɛ/ | afofantɔ /afofantɔ/ | — | abèbe /abèbe/ |
| Yai | hlui /hlui/ | wuɔ /wuɔ/ | koklozi /koklozi/ | kolonvia /kolonvia/ | kosua /kosua/ | — | koklo-zĩ /koklozĩ/ |
| Farasi | okpɔŋɔ /okpɔŋɔ/ | okpɔŋɔ /okpɔŋɔ/ | sɔ /sɔ/ | ɛkpɔnwɔ /ɛkpɔnwɔ/ | ɔpɔnkɔ /ɔpɔŋkɔ/ | esɔ /esɔ/ | esɔ /esɔ/ |
| Nyumba | we /we/ | shia /ʃia/ | aƒe /aɸe/ | suakɛ /suakɛ/ | efie /efie/ | avia /avia/ | exɔ /exɔ/ |
| Maziwa | nyɔ nyu /ɲɔ ɲu/ | fufɔ /fufɔ/ | notsi /notsi/ | nyɛfonzule /ɲɛfonzule/ | nufusu /nufusu/ | anɔshu /anɔʃu/ | nyinɔsi /ɲinɔsi/ |
| Asali | hwo /hwo/ | wo /wo/ | anyitsi /aɲitsi/ | wolɛ /wolɛ/ | ɛwoɔ /ɛwoɔ/ | enyishi /eɲiʃi/ | anyisi /aɲisi/ |
| Chumvi | ŋo /ŋo/ | ŋo /ŋo/ | dze /dze/ | ngyenle /ndʑenle/ | nkyene /ntɕene/ | eje /edʒe/ | eje /edʒe/ |
| Mvinyo | wai /wai/ | wain /wain/ | wain /wain/ | nwanye /nwaɲe/ | bobesa /bobesa/ | vɛn /vɛ̃/ | vɛ̃ /vɛ̃/ |
| Mchele | omɔ /omɔ/ | omɔ /omɔ/ | mɔlu /mɔlu/ | awule /awule/ | ɛmo /ɛmo/ | mɔlu /mɔlu/ | — |
| Chokoleti | chocolate | tsɔkoleti | tsokolate /tsokolate/ | twokileti | — | shokola | — |
| Chuma | dade /dade/ | dade /dade/ | ga /ɡa/ | bulalɛ /bulalɛ/ | dadeɛ /dadeɛ/ | ega /eɡa/ | gayibɔ /ɡajibɔ/ |
| Gurudumu | tlɔɔke nane /tlɔːke nane/ | shwiili /ʃwiːli/ | afɔti /afɔti/ | ehwili /ehwili/ | ntwahonan /ntwahonan/ | — | afɔku /afɔku/ |
| Hariri | seda /seda/ | seda /seda/ | seda /seda/ | selekye /seletɕe/ | serekye /seretɕe/ | — | seda /seda/ |
| Kitabu | womi /womi/ | wolo /wolo/ | agbalẽ /aɡbalẽ/ | buluku /buluku/ | nwoma /ɲʷoma/ | wema /wema/ | xoma /xoma/ |
| Kula | ye /je/ | yɛ /jɛ/ | ɖu /ɖu/ | di /di/ | didi /didi/ | ɖu /ɖu/ | ɖu /ɖu/ |
| Kunywa | nu /nu/ | nu /nu/ | no /no/ | nu /nu/ | nom /nom/ | nu /nu/ | nù /nù/ |
| Kulala | hwɔ mahe /hwɔ mahe/ | wɔ /wɔ/ | dɔ alɔ̃ /dɔ alɔ̃/ | dafi /dafi/ | da /da/ | dɔn alɔn /dɔ̃ alɔ̃/ | dɔ̃ alɔ̃ /dɔ̃ alɔ̃/ |
| Moja | kake /kake/ | ekome /ekome/ | ɖeka /ɖeka/ | kʊ /kʊ/ | baako /baːko/ | eɖe /eɖe/ | ɖeka /ɖeka/ |
| Mbili | enyɔ /eɲɔ/ | enyɔ /eɲɔ/ | eve /ève/ | nwiɔ /nwiɔ/ | mmienu /m̩mìɛ̀nu/ | eve /eve/ | eve /eve/ |
| Tatu | etɛ /etɛ/ | etɛ /etɛ/ | etɔ̃ /etɔ̃/ | nsa /nsa/ | ɛbiɛsa /ɛbiɛsa/ | etɔ̃ /etɔ̃/ | etɔ̃ /etɔ̃/ |
| Nne | eywɛ /ejwɛ/ | ejwɛ /edʒwɛ/ | ene /ene/ | nna /nnã/ | ɛnan /ɛnã/ | ɛnɛ /ɛnɛ/ | ene /ene/ |
| Tano | enuɔ /enuɔ/ | enumɔ /enumɔ/ | atɔ̃ /atɔ̃/ | nnu /nnu/ | enum /ɛnũ/ | atɔ̃ /atɔ̃/ | atɔ̃ /atɔ̃/ |
| Mia | lafa /lafa/ | oha /oha/ | alafa /alafa/ | ɛya /ɛja/ | ɔha /ɔha/ | — | eka eve takpo /eka eve takpo/ |
| Habari | daa /daː/ | ɔ jɔ /ɔ jɔ/ | ŋdi /ŋdi/ | akwaaba /akʷaːba/ | akwaaba /akʷaːba/ | nɛnɛ /nɛnɛ/ | ado /ado/ |
| Asante | ojakuɛ /odʒakwɛ/ | oyiwala /ojiwala/ | akpe /akpe/ | medaase /medaase/ | medaase /medaase/ | amɛ akpe /amɛ akpe/ | akpe /akpe/ |
| Nzuri | hɛŋmi /hɛŋmi/ | ekpakpa /ekpakpa/ | nyo /ɲo/ | kpa /kpa/ | pa /pa/ | nwi /nwi/ | nyɔ /ɲɔ/ |
| Mpya | he /he/ | hee /heː/ | yeye /jeje/ | fofolɛ /fofolɛ/ | foforɔ /foforɔ/ | yoyu /joju/ | yeye /jeje/ |
| Nyekundu | tsu /tsu/ | tsuru /tsuru/ | dzĩ /dziː̃/ | kɔkɔlɛ /kɔkɔlɛ/ | kɔkɔɔ /kɔkɔː/ | ejun /edʒũ/ | jɛ̃ /dʒɛ̃/ |
| Nyeupe | hiɔ /hiɔ/ | yɛŋ /jɛŋ/ | ɣi /ɣi/ | fufule /fufule/ | fitaa /fitaː/ | eyi /eji/ | ɣe /ɣe/ |
| Nyeusi | yumu /jumu/ | diŋ /diŋ/ | yibɔ /jibɔ/ | bile /bile/ | tuntum /tuntum/ | eyu /eju/ | yibɔ /jibɔ/ |
| Buluu | bluu /bluː/ | bla /bla/ | amã /amã/ | buluwu /buluwu/ | tuntum /tuntum/ | — | — |
| Kompyuta | kɔmpiuta /kɔmpiuta/ | kɔmpiuta /kɔmpiuta/ | kɔmputa /kɔmputa/ | kɔmpita /kɔmpita/ | kɔmputa /kɔmputa/ | ɔdinatɛɛ /ɔdinatɛː/ | — |
| Kahawa | kɔfi /kɔfi/ | kɔfi /kɔfi/ | kafe /kafe/ | — | kɔfe /kɔfe/ | kafe /kafe/ | — |
| Sukari | sikli /sikli/ | sikli /sikli/ | sukli /sukli/ | asikyɛlɛ /asikjɛlɛ/ | asikre /asikre/ | sukle /sukle/ | — |
| Chungwa | akutu /akutu/ | akutu /akutu/ | akutu /akutu/ | akutue /akutue/ | akutu /akutu/ | — | — |
| 99 | nyingmi nɛɛ kɛ nɛɛ /ɲiŋ͡mi nɛː kɛ nɛː/ | nyɔŋmai nɛɛhu kɛ nɛɛhu /ɲɔŋmai nɛːhu kɛ nɛːhu/ | blaasiekɛ vɔ asiekɛ /blaasiekɛ vɔ asiekɛ/ | abulahɔnla nee ngɔnla /abulahɔ̃lã neː ŋɡɔ̃lã/ | aduɔkron akron /aduɔkrõ akrõ/ | — | — |
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap