Bassa wuɖu
Kibassa
Niger-Kongo (Atlantiki-Kongo, Kru, magharibi, Bassa)
Kibassa (Bassa wuɖu, kwa jina la asili likimaanisha "usemi wa Bassa") ndicho kikubwa zaidi cha lugha za Kru za magharibi za familia ya Niger-Congo, na ni lugha kuu ya Kaunti ya Bassa iliyoko pwani ya Liberia. Hati ya Vah — mfumo wa kipekee wa asili wa silabi na alfabeti uliobuniwa na msomi Mbassa wa Liberia Thomas Narven Lewis karibu mwaka 1907 — hutumika kama alama ya utamaduni na utambulisho, ingawa katika maandishi ya kila siku hati ya Kilatini ndiyo inayotawala. Kibassa huonyesha sifa za kawaida za lugha za Kru: mfumo wa vokali saba, mfumo rahisi wa toni (juu/kati/chini), na vitenzi vinavyoonyesha hali kupitia mabadiliko ya toni katika viambishi. Kibassa kilikuwa lugha kuu ya pwani ya Liberia kabla ya ukoloni, na bado kina ushawishi kwa Kiingereza na Pijini ya Liberia kupitia michango yake ya kimsamiati.
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Kibassa
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Niger-Kongo (Atlantiki-Kongo, Kru, magharibi, Bassa)
| Maana | Kibassa | Kimano | Kiga | Kidonno So | Kikiowa | Kipunjabi | Kiodia |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ní /ní/ | yi /ji/ | nu /nu/ | di /di/ | thǫ́ /tʰṍ/ | ਪਾਣੀ /paːɳiː/ | ପାଣି /paːɳi/ |
| Moto | nyɛ /ɲɛ/ | tíé /ti˥e˥/ | la /la/ | nyaŋ /ɲaŋ/ | phí: /pʰíː/ | ਅੱਗ /əɡː/ | ନିଆଁ /niãː/ |
| Jua | plɔ /plɔ/ | ɲɛ́nɛ́ /ɲɛ˥nɛ˥/ | hulu /hulu/ | naŋ /naŋ/ | pái /pái/ | ਸੂਰਜ /suːɾədʒ/ | ସୂର୍ଯ୍ୟ /suːɾjɔ/ |
| Mwezi | hwɔɖɔ /hʷɔɖɔ/ | lɔ /lɔ/ | ŋɔɔŋmɔ /ŋɔɔŋmɔ/ | ugɔ /uɡɔ/ | pʼɔ́: /pʼɔ́ː/ | ਚੰਦ /tʃənd/ | ଚନ୍ଦ୍ର /tʃɔndɾɔ/ |
| Nyota | kùɖù /kùɖù/ | sĩ̄ã́ŋēlè /sĩ̄ã́ŋēlè/ | ŋulami /ŋùlámi/ | tolo /tolo/ | tą́: /tã́ː/ | ਤਾਰਾ /taːɾaː/ | ତାରା /taːɾaː/ |
| Usiku | ma /mã/ | gbeŋ /ɡbeŋ/ | nyɔŋ /ɲɔŋ/ | diga /diɡa/ | gį́dè:gyà /ɡĩ́dèːɡjà/ | ਰਾਤ /raːt/ | ରାତି /raːti/ |
| Upepo | dìì /dìː/ | fã̀ã̀ /fã̀ː/ | kɔɔyɔɔ /kɔːjɔː/ | gɛɛdɛ /ɡɛːdɛ/ | gómgyá /ɡómɡjá/ | ਹਵਾ /ɦəʋaː/ | ପବନ /pɔbɔnɔ/ |
| Udongo | ɓóɖó /ɓóɖó/ | sɛ́lɛ́ /sɛ́lɛ́/ | shikpɔŋ /ʃikpɔŋ/ | tay /taj/ | dɔ́m /dɔ́m/ | ਮਿੱਟੀ /mɪʈːiː/ | ମାଟି /maːʈi/ |
| Jiwe | sɔ́ɔ́-kpò /sɔ́ːkpò/ | gɛ̀lɛ̀ /ɡɛ̀lɛ̀/ | tɛ /tɛ/ | tibu /tibu/ | — | ਪੱਥਰ /ˈpətːʰəɾ/ | ପଥର /ˈpɔtʰɔɾɔ/ |
| Mlima | toɖo /toɖo/ | tɔ̃̀ũ̀ /tɔ̃̀ũ̀/ | gɔŋ /ɡɔŋ/ | pɛgɛlɛŋ /pɛɡɛlɛŋ/ | kʼóp /kʼóp/ | ਪਹਾੜ /pəˈhaːɽ/ | ପର୍ବତ /pɔrbɔtɔ/ |
| Bahari | dyóó /dʒóː/ | mɛ̀ĩ́ /mɛ̀ĩ́/ | ŋshɔ /ŋʃɔ/ | dibe /dibe/ | — | ਸਮੁੰਦਰ /səˈmʊndəɾ/ | ସମୁଦ୍ର /sɔmudɾɔ/ |
| Mama | mãɖe /mãɖe/ | ɲɛ /ɲɛ/ | nyɛ /ɲɛ/ | na /na/ | tsɔ́: /tsɔ́ː/ | ਮਾਂ /mãː/ | ମା /maː/ |
| Baba | ɓa /ɓa/ | de /de/ | tsɛ /tsɛ/ | ba /ba/ | tɔ́l /tɔ́l/ | ਪਿਤਾ /pɪtaː/ | ବାପା /baːpaː/ |
| Binti | dyú-màà /dʒú màː/ | lú /lú/ | biyoo /bijoː/ | yaana ii /jaːna iː/ | — | ਧੀ /dʱiː/ | ଝିଅ /dʒʱiɔ/ |
| Mimi | M̀ /m̩/ | mā /ma˧/ | mi /mì/ | mi /mi/ | nɔ́ /nɔ́/ | ਮੈਂ /mɛ̃ː/ | ମୁଁ /mũ/ |
| Wewe | Ɓe /ɓe/ | ī /ī/ | bo /bo/ | u /u/ | ám /ám/ | ਤੂੰ /tũː/ | ତୁମେ /tume/ |
| Sisi | À /à/ | kō /ko˧/ | wɔ /wɔ̀/ | ɛmmɛ /ɛmːɛ/ | nɔ́ /nɔ́/ | ਅਸੀਂ /əsĩː/ | ଆମେ /ame/ |
| Jina | nyɛ́nɛ́ /ɲɛ́nɛ́/ | tɔ́ /tɔ́/ | gbɛi /ɡbɛ́i/ | boy /bɔj/ | khɔ̨́:gyà /kʰɔ̃́ːɡjà/ | ਨਾਂ /nãː/ | ନାମ /namɔ/ |
| Mtu | nyɔ /ɲɔ/ | mī /mi˧/ | gbɔmɔ /ɡbɔmɔ/ | inde /indɛ/ | — | ਵਿਅਕਤੀ /ʋɪəktiː/ | ବ୍ୟକ୍ତି /bjɔkti/ |
| Kichwa | dú /dú/ | wũ-kèlè /wũkèlè/ | yitso /jitso/ | kuu /kuː/ | — | ਸਿਰ /sɪɾ/ | ମୁଣ୍ଡ /muɳɖɔ/ |
| Jicho | di /di/ | mi /mi/ | hiŋmɛi /hiŋmɛi/ | giru /ɡiru/ | tá:dè /táːdè/ | ਅੱਖ /əkːʰ/ | ଆଖି /aːkʰi/ |
| Sikio | ɖùǔ /ɖùǔ/ | to /to/ | toi /toi/ | sugulu /suɡulu/ | tʼɔ́:dé /tʼɔ́ːdé/ | ਕੰਨ /kənː/ | କାନ /kaːnɔ/ |
| Pua | máná /máná/ | nyu /ɲu/ | gugɔŋ /ɡuɡɔŋ/ | kinu /kinu/ | mɔ̀:kʼɔ̀n /mɔ̀ːkʼɔ̀n/ | ਨੱਕ /nəkː/ | ନାକ /naːkɔ/ |
| Mdomo | wɔ̃ /wɔ̃/ | lé /lé/ | naa /naː/ | kɛnnɛ /kɛnːɛ/ | — | ਮੂੰਹ /mũː/ | ମୁଖ /mukʰɔ/ |
| Jino | nyɛ́nɛ́-ɓò /ɲɛ́nɛ́ɓò/ | sɔ /sɔ/ | nyɛnyoŋ /ɲɛɲoŋ/ | inu /inu/ | zǫ́: /zṍː/ | ਦੰਦ /dənd/ | ଦାନ୍ତ /daːntɔ/ |
| Ulimi | mio /mĩo/ | nana /nana/ | lilɛi /lilɛi/ | nɛndɛ /nɛndɛ/ | dén /dén/ | ਜੀਭ /dʒiːbʱ/ | ଜିଭ /dʒibʱɔ/ |
| Mkono | kɔ /kɔ/ | kɔ̀ /kɔ˩/ | nine /nine/ | numɔ /numɔ/ | mɔ́n /mɔ́n/ | ਹੱਥ /hətːʰ/ | ହାତ /haːtɔ/ |
| Mguu | ɓo /ɓo/ | gà̰ /ɡã˩/ | nane /nane/ | kubɔ /kubɔ/ | ɔ̀nsôi /ɔ̀nsôi/ | ਪੈਰ /pɛːɾ/ | ଗୋଡ଼ /ɡoɽɔ/ |
| Moyo | kẽ /kẽ/ | zò /zo˩/ | tsui /tsui/ | kindɛ /kindɛ/ | thén /tʰén/ | ਦਿਲ /dɪl/ | ହୃଦୟ /hɾudɔjɔ/ |
| Mfupa | kpa /kpa/ | wɛlɛ /wɛlɛ/ | wu /wu/ | kee /keː/ | thêm /tʰêm/ | ਹੱਡੀ /həɖːiː/ | ହାଡ଼ /haːɽɔ/ |
| Damu | nyɔmɔ /ɲɔmɔ/ | bai /baí/ | lá /lá/ | ni /ni/ | ôm /ôm/ | ਖੂਨ /xuːn/ | ରକ୍ତ /rɔktɔ/ |
| Upendo | wɛ̃ɖaa /wɛ̃ɖaː/ | ŋalo /ŋalo/ | suɔmɔ /suɔmɔ/ | ibɛ /ibɛ/ | — /—/ | ਪਿਆਰ /pɪaːɾ/ | ପ୍ରେମ /pɾemɔ/ |
| Mti | tu /tu/ | yílí /ji˥li˥/ | tso /tso/ | timmɛ /timːɛ/ | á:dɔ̀ /áːdɔ̀/ | ਰੁੱਖ /ɾʊkːʰ/ | ଗଛ /ɡɔtʃʰɔ/ |
| Mbwa | gbe /ɡbe/ | gbá̰ /ɡbã˥/ | gbei /ɡbei/ | idu /idu/ | tségùn /tséɡùn/ | ਕੁੱਤਾ /kʊtːaː/ | କୁକୁର /kukuɾɔ/ |
| Paka | blete /blete/ | poso /poso/ | adi /adi/ | gamma /ɡamːa/ | báò: /báòː/ | ਬਿੱਲੀ /bɪlːiː/ | ବିଲେଇ /bilei/ |
| Samaki | zemi /zemi/ | gba /ɡba/ | loo /loː/ | — /—/ | ɔ́:pį́ /ɔ́ːpĩ́/ | ਮੱਛੀ /mətʃʰiː/ | ମାଛ /maːtʃʰɔ/ |
| Ndege | naà /naà/ | mɔ̀ɔ̀ /mɔ̀ː/ | loofɔlɔ /loːfɔlɔ/ | sadaa /sadaː/ | tʼę̀:né /tʼẽ̀ːné/ | ਪੰਛੀ /pəntʃʰiː/ | ପକ୍ଷୀ /pɔkːʰiː/ |
| Yai | gɛ̃ /ɡɛ̃/ | nyàà /ɲàː/ | wuɔ /wuɔ/ | talu /talu/ | tʼą́y /tʼã́j/ | ਆਂਡਾ /ãːɖaː/ | ଅଣ୍ଡା /ɔɳɖaː/ |
| Farasi | sǒ /sǒ/ | sòo /sòː/ | okpɔŋɔ /okpɔŋɔ/ | soŋ /soŋ/ | — | ਘੋੜਾ /kòːɽaː/ | ଘୋଡ଼ା /ɡʱoɽaː/ |
| Nyumba | kõ /kõ/ | kpɛ /kpɛ/ | shia /ʃia/ | ginɛ /ɡinɛ/ | tó: /tóː/ | ਘਰ /kə̀ɾ/ | ଘର /ɡʱɔɾɔ/ |
| Maziwa | nɛɛ̀-nì /nɛɛ̀nì/ | nyɔ́-yíí /ɲɔ́jíː/ | fufɔ /fufɔ/ | iru /iru/ | — | ਦੁੱਧ /dʊdːʱ/ | ଦୁଧ /dudʱɔ/ |
| Asali | ɖo /ɖo/ | zɔ́ɔ́ nyɔ́nɔ́ /zɔ́ː ɲɔ́nɔ́/ | wo /wo/ | igɛ /iɡɛ/ | — | ਸ਼ਹਿਦ /ʃəɦəd/ | ମହୁ /mɔɦu/ |
| Chumvi | tɔ̃ /tɔ̃/ | wèĩ /wèĩ/ | ŋo /ŋo/ | neŋ /neŋ/ | — | ਲੂਣ /luːɳ/ | ଲୁଣ /luɳɔ/ |
| Mvinyo | wã́ìn /wã́ìn/ | wã́ã́ĩ̀ /wã́ːĩ̀/ | wain /wain/ | — | — | ਵਾਈਨ /ʋaːiːn/ | ମଦ /mɔdɔ/ |
| Chuma | nɛɛ̀-kpà /nɛɛ̀kpà/ | pɛkulu /pɛkulu/ | dade /dade/ | inɛ /inɛ/ | — | ਲੋਹਾ /loːɦaː/ | ଲୁହା /luɦa/ |
| Gurudumu | hwii /hwiː/ | — | shwiili /ʃwiːli/ | — | — | ਪਹੀਆ /pəɦiaː/ | ଚକ /tʃɔkɔ/ |
| Hariri | sékè /sékè/ | — | seda /seda/ | — | — | ਰੇਸ਼ਮ /ˈreːʃəm/ | ପାଟ /paʈɔ/ |
| Kitabu | céè-ɖɛ̀ /tʃéèɖɛ̀/ | kii /kiː/ | wolo /wolo/ | — | — | ਕਿਤਾਬ /kɪˈtaːb/ | ବହି /bɔhi/ |
| Kula | gbɔ̃a /ɡbɔ̃a/ | mɛ /mɛ/ | yɛ /jɛ/ | nyaa /ɲaː/ | pɔ́ttɔ̀ /pɔ́ttɔ̀/ | ਖਾਣਾ /kʰaːɳaː/ | ଖାଇବା /kʰaːɪbaː/ |
| Kunywa | ná /ná/ | mi /mi/ | nu /nu/ | nɔ /nɔ/ | thónmɔ̀ /tʰónmɔ̀/ | ਪੀਣਾ /piːɳaː/ | ପିଇବା /piːɪbaː/ |
| Kulala | mɔ́ /mɔ́/ | yī zɛ̄ /ji˧ zɛ˧/ | wɔ /wɔ/ | girii yeyyee /ɡiriː jejːeː/ | — | ਸੌਣਾ /sɔːɳaː/ | ଶୋଇବା /ʃoibaː/ |
| Moja | ɖaa /ɖaː/ | do /do/ | ekome /ekome/ | turu /turu/ | pá: /páː/ | ਇੱਕ /ɪkː/ | ଏକ /ekɔ/ |
| Mbili | sɔ̃ /sɔ̃/ | plɛ̀ɛ̀ /plɛː˩/ | enyɔ /eɲɔ/ | lɛy /lɛj/ | yí: /jíː/ | ਦੋ /doː/ | ଦୁଇ /dui/ |
| Tatu | taa /taː/ | yaaka /jaːka/ | etɛ /etɛ/ | taandu /taːndu/ | phą́:ò /pʰã́ːò/ | ਤਿੰਨ /tɪnː/ | ତିନି /tini/ |
| Nne | hĩinyɛ /hĩːɲɛ/ | yiisɛ /jiːsɛ/ | ejwɛ /edʒwɛ/ | nay /naj/ | yí:kyá /jíːkjá/ | ਚਾਰ /tʃaːɾ/ | ଚାରି /tʃari/ |
| Tano | hm̀m̌ /hm̩̀m̩̌/ | sɔ́ɔ́li /sɔ́ːli/ | enumɔ /enumɔ/ | nnɔ /nːɔ/ | ɔ́ntʼɔ̀ /ɔ́ntʼɔ̀/ | ਪੰਜ /pəndʒ/ | ପାଞ୍ଚ /pãːtʃɔ/ |
| Mia | hɔ̃dɛɖɛ /hɔ̃dɛɖɛ/ | wũ /wũ/ | oha /oha/ | tɛmdɛrɛ /tɛmdɛrɛ/ | — | ਸੌ /sɔː/ | ଶହେ /ʃɔɦe/ |
| Habari | nyɔɔnpe /ɲɔːnpe/ | ye /je/ | ɔ jɔ /ɔ jɔ/ | yaamɔ /jaːmɔ/ | wé: /wéː/ | ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ /sət sɾiː əkaːl/ | ନମସ୍କାର /nɔmɔskaːɾɔ/ |
| Asante | mɔãĩ /mɔãĩ/ | nyɛŋ /ɲɛŋ/ | oyiwala /ojiwala/ | gaanaa /ɡaːnaː/ | àhô /àhô/ | ਧੰਨਵਾਦ /tə̀nːʋaːd/ | ଧନ୍ୟବାଦ /dʱɔnjɔbaːdɔ/ |
| Nzuri | nõ /nõ/ | kɛlɛ /kɛlɛ/ | ekpakpa /ekpakpa/ | seeƞ /sẽː/ | tʼá:gyà /tʼáːɡjà/ | ਚੰਗਾ /tʃəŋɡaː/ | ଭଲ /bʱɔlɔ/ |
| Mpya | ɖìè /ɖìè/ | dɛɛ /dɛː/ | hee /heː/ | kanda /kanda/ | — | ਨਵਾਂ /nəʋãː/ | ନୂଆ /nuːaː/ |
| Nyekundu | ziza /ziza/ | gbɛlɛ /ɡbɛlɛ/ | tsuru /tsuru/ | banu /banu/ | gúl /ɡúl/ | ਲਾਲ /laːl/ | ନାଲି /naːli/ |
| Nyeupe | pu /pu/ | púlú /púlú/ | yɛŋ /jɛŋ/ | pilu /pilu/ | — | ਚਿੱਟਾ /tʃɪtːaː/ | ଧଳା /dʱɔɭa/ |
| Nyeusi | kpìǐ /kpìǐ/ | tii /tiː/ | diŋ /diŋ/ | gɛŋ /ɡɛŋ/ | — | ਕਾਲਾ /kaːlaː/ | କଳା /kɔɭaː/ |
| 99 | kpáɖá-nyɔ hĩinyɛ ɓaɖa-bùè sè mɛ̀nɛ̌ìn-hĩinyɛ /kpáɖáɲɔ hĩːɲɛ ɓaɖabùè sè mɛ̀nɛ̌ìnhĩːɲɛ/ | — | nyɔŋmai nɛɛhu kɛ nɛɛhu /ɲɔŋmai nɛːhu kɛ nɛːhu/ | — | — | ਨੜਿੰਨਵੇਂ /nəɽɪnːʋẽː/ | ଅନେଶତ /ɔneʃɔtɔ/ |
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap