Maa
Kimano
Niger-Kongo
Mano (jina la asili Maa) ni lugha ya Kimande ya Kusini-Mashariki ya familia ya Niger-Congo, ya kundi la Mano-Dan, inayozungumzwa na watu wapatao 400,000 katika eneo la Milima ya Nimba huko Afrika Magharibi ambapo Liberia, Guinea, na Côte d'Ivoire hukutana. Watu wa Mano ni wakulima wa msitu wa mvua, wenye utamaduni imara wa masimulizi ya mdomo na matambiko ya kihistoria ya kuingiza wanachama katika vyama vya siri vya Mano-Dan. Kiisimu, Mano inashiriki sifa za Kimande cha Kusini-Mashariki na lugha dada Dan (dnj): mpangilio wa viambajengo SOV (jambo nadra barani Afrika), mfumo wa toni (~toni 3), miundo ya kiainishi-nomino, na kutokuwepo kwa jinsia ya kisarufi. Sarufi-rejea ya Khachaturyan ya mwaka 2015 ndiyo nyaraka kuu ya kisasa.
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Kimano
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Niger-Kongo
| Maana | Kimano | Kidan | Kikpelle | Kisusu | Kiumien | Kijin cha Xinzhou | Kikantoni |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | yi /ji/ | yi̋ /ji̋/ | ya /ja/ | yi /ji/ | wuom /wuom˧/ | 水 /suei˧˩˧/ | 水 /sɵy˧˥/ |
| Moto | tíé /ti˥e˥/ | pɛ̄ŋ /pɛ̄ŋ/ | ŋɔŋ /ŋɔŋ/ | te /te/ | douz /tou˨˧/ | 火 /xuɛ˧˩˧/ | 火 /fɔː˧˥/ |
| Jua | ɲɛ́nɛ́ /ɲɛ˥nɛ˥/ | yʌ́nŋ̏ /jʌ̃́ŋ̏/ | fólo /fólo/ | soge /soɡe/ | mbaʼhnoi /ban̥oi˧/ | 太阳 /tʰæ˥˨ iɑ̃˧˩/ | 太陽 /tʰaːi˧ jœːŋ˨˩/ |
| Mwezi | lɔ /lɔ/ | sű /sű/ | ɣáloŋ /ɣáloŋ/ | kike /kike/ | hlaax /l̥aː˨˧/ | 月 /yɔʔ˦˧/ | 月光 /jyːt˨ kʷɔːŋ˥/ |
| Nyota | sĩ̄ã́ŋēlè /sĩ̄ã́ŋēlè/ | sűsʌ̄nŋ́ /sűsʌ̃̄ŋ́/ | pɛmɛlɛŋ-kao /pɛmɛlɛŋ kao/ | tunbi /tunbi/ | hleix /l̥ei˨˧/ | 星宿 /ɕiəŋ˧˩˧ ɕiəu˥˨/ | 星 /sɪŋ˥/ |
| Usiku | gbeŋ /ɡbeŋ/ | gbēŋ /ɡbēŋ/ | kpini /kpini/ | kɔɛ /kɔɛ/ | muonh /muon˧˩/ | 夜里 /iɛ˥˨ li˧˩˧/ | 夜晚 /jɛː˨ maːn˩˧/ |
| Mvua | dɛ /dɛ/ | dhā /ɗā/ | túna /túna/ | tunɛ /tunɛ/ | mbiungc /biuŋ˨˩/ | 雨 /y˧˩˧/ | 雨 /jyː˩˧/ |
| Theluji | laa-wɛ́lɛ́ /laːwɛ́lɛ́/ | — | — | — | sorng /sɔŋ˧/ | 雪 /ɕyɔʔ˦˧/ | 雪 /syːt˧/ |
| Upepo | fã̀ã̀ /fã̀ː/ | tɛ̋ɛ /tɛ̋ː/ | fãa /fãː/ | foye /foje/ | nziaaux /dzjaːu˨˧/ | 风 /fəŋ˧˩˧/ | 風 /fʊŋ˥/ |
| Udongo | sɛ́lɛ́ /sɛ́lɛ́/ | sɛ̋ /sɛ̋/ | lɔii /lɔiː/ | bɔxi /bɔxi/ | ndau /dau˧/ | 土 /tʰu˧˩˧/ | 泥 /nɐi˨˩/ |
| Jiwe | gɛ̀lɛ̀ /ɡɛ̀lɛ̀/ | gwʌ̏ /ɡwʌ̏/ | kɔni /kɔni/ | gɛmɛ /ɡɛmɛ/ | laʼbieiv /ʔlapiei˦/ | 石头 /ʂəʔ˦˧ tʰəu˧˩/ | 石頭 /sɛːk˨ tʰɐu˨˩/ |
| Mlima | tɔ̃̀ũ̀ /tɔ̃̀ũ̀/ | tɔ̏n /tɔ̃̏/ | — | geya /ɡeja/ | mbong /bɔŋ˧/ | 山 /sɑ̃˧˩˧/ | 山 /saːn˥/ |
| Bahari | mɛ̀ĩ́ /mɛ̀ĩ́/ | wèeyȉ /wèːjȉ/ | yuo /juo/ | baa /baː/ | koiv /kʰoi˦/ | 海 /xæ˧˩˧/ | 海 /hɔːi˧˥/ |
| Mama | ɲɛ /ɲɛ/ | dhē /ɗē/ | nee /neː/ | nga /ŋɡa/ | maa /maː˧/ | 妈 /mɑ˧˩˧/ | 媽媽 /maː˥ maː˥/ |
| Baba | de /de/ | dʌ̄ /dʌ̄/ | nâŋ /nâŋ/ | baba /baba/ | diex /tie˨˧/ | 爹 /tiɛ̃˩˩/ | 爸爸 /paː˨˩ paː˥/ |
| Binti | lú /lú/ | dhú /ɗú/ | lóŋ-nɛni /lóŋ nɛni/ | di ginɛ /di ɡinɛ/ | sieqv /sieʔ˥˥/ | 闺女 /kuei˧˩˧ ny/ | 女 /nɵy˩˧/ |
| Mimi | mā /ma˧/ | n̄ /ŋ̄/ | ńyãa /ńjãː/ | n /n/ | yie /ji˧/ | 我 /ŋɛ˧˩˧/ | 我 /ŋɔ˩˧/ |
| Wewe | ī /ī/ | ī /ī/ | í /í/ | i /i/ | meih /mei˧˩/ | 你 /ni˧˩˧/ | 你 /nei˩˧/ |
| Sisi | kō /ko˧/ | kwā / yī /kwā / jī/ | kú /kú/ | won / muxu /wɔn / muxu/ | yie mbuo /ji˧ buo˧/ | 咱们 / 我们 /tsa˥˧ mə / ŋɤ˧˩ mə/ | 我哋 /ŋɔ˩˧ tei˨/ |
| Jina | tɔ́ /tɔ́/ | tɔ́ /tɔ́/ | lâa /lâː/ | xili /xili/ | mbuox /buo˨˧/ | 名字 /miəŋ˧˩ tsɿ/ | 名 /mɛːŋ˧˥/ |
| Mtu | mī /mi˧/ | bhɛ̄n /mɛ̃̄/ | nuu /nuː/ | mixi /mixi/ | mienh /mjen˧˩/ | 人 /ʐəŋ˧˩/ | 人 /jɐn˨˩/ |
| Kichwa | wũ-kèlè /wũkèlè/ | gɔ̏ /ɡɔ̏/ | ŋuŋ /ŋuŋ/ | xunyi /xuɲi/ | mʼnqorngv /m̩ɡɔŋ˦/ | 头 /tʰəu˧˩/ | 頭 /tʰɐu˨˩/ |
| Jicho | mi /mi/ | ya̋n /jã̋/ | ŋɛ /ŋɛ/ | ya /ja/ | mʼzing /m̩tsiŋ˧/ | 眼 /niɑ̃˧˩˧/ | 眼 /ŋaːn˩˧/ |
| Sikio | to /to/ | tő /tő/ | wóli /wóli/ | tuli /tuli/ | mʼnormh /m̩nɔm˧˩/ | 耳朵 /ɚ˩˩ tuɛ˩˩/ | 耳仔 /jiː˩˧ tsɐi˧˥/ |
| Pua | nyu /ɲu/ | yūn /jũ̄/ | — | ɲɔɛ /ɲɔɛ/ | mbaʼzorng /batsɔŋ˧/ | 鼻子 /pʰiɛʔ˦˧ tsɿ˧˩˧/ | 鼻哥 /pei˨ kɔ˥/ |
| Mdomo | lé /lé/ | dhi̋ /ɗi̋/ | — | dɛ /dɛ/ | nzuih /dzui˧˩/ | 嘴 /tsuei˧˩˧/ | 口 /hɐu˧˥/ |
| Jino | sɔ /sɔ/ | sɔ̋n /sɔ̃̋/ | nyiŋ /ɲiŋ/ | ɲinyi /ɲiɲi/ | nyaah /ɲaː˧˩/ | 牙 /niɑ˧˩/ | 牙 /ŋaː˨˩/ |
| Ulimi | nana /nana/ | dhɛ́ɛ̏n /nɛ̃́ɛ̃̏/ | nɛŋ /nɛŋ/ | nɛnɛ /nɛnɛ/ | mbietc /biet˨˩/ | 舌头 /ʂəʔ˦˧ tʰəu˧˩/ | 脷 /lei˨/ |
| Mkono | kɔ̀ /kɔ˩/ | kɔ̏ /kɔ̏/ | yee /jeː/ | belexɛ /belexɛ/ | buoz /puo˨˧/ | 手 /ʂəu˧˩˧/ | 手 /sɐu˧˥/ |
| Mguu | gà̰ /ɡã˩/ | — | kɔɔ /kɔː/ | sanyi /saɲi/ | zaux /tsau˨˧/ | 脚 /tɕiɛʔ˦˧/ | 腳 /kœːk̚˧/ |
| Moyo | zò /zo˩/ | zūʌ̋ /zūʌ̋/ | lii /liː/ | bɔɲɛ /bɔɲɛ/ | mbaʼy-fim /bai˧fim˧/ | 心 /ɕiəŋ˧˩˧/ | 心 /sɐm˥/ |
| Mfupa | wɛlɛ /wɛlɛ/ | gā /ɡā/ | kau /kau/ | xɔri /xɔri/ | mbungv /buŋ˦/ | 骨头 /kuəʔ˦˧ tʰəu˧˩/ | 骨 /kʷɐt˥/ |
| Damu | bai /baí/ | yɔ̀ɔn /jɔ̃̀ː/ | ŋãa /ŋãː/ | wuli /wuli/ | nziaamh /dzjaːm˧˩/ | 血 /ɕyɔʔ˦˧/ | 血 /hyːt˧/ |
| Kinyesi | gbō /ɡbo˧/ | gbō /ɡbō/ | — | gbi /ɡbi/ | nqaiv /ɡai˦/ | 屎 /sɿ˧˩˧/ | 屎 /si˧˥/ |
| Upendo | ŋalo /ŋalo/ | dhɔ̏ /ɗɔ̏/ | wɛli /wɛli/ | xanunteya /xanunteja/ | hnamv /n̥am˦/ | 爱 /ŋæ˥˨/ | 愛 /ɔːi˧/ |
| Mti | yílí /ji˥li˥/ | dhɯ̋ /ɗɯ̋/ | wúru /wúru/ | wuri /wuɾi/ | ndiangx /diaŋ˨˧/ | 树 /su˥˨/ | 樹 /syː˨/ |
| Mbwa | gbá̰ /ɡbã˥/ | gbɛ̂n /ɡbɛ̃̂/ | nyila /ɲila/ | barɛ /baɾɛ/ | juv /tɕu˦/ | 狗 /kəu˧˩˧/ | 狗 /kɐu˧˥/ |
| Paka | poso /poso/ | gwa̋n /ɡwã̋/ | nyàle /ɲàle/ | nyɛɛsu /ɲɛːsu/ | mbao /bao˧/ | 猫儿 /mɚ˩˩/ | 貓 /maːu˥/ |
| Samaki | gba /ɡba/ | yúɤ̏ɤ /júɤ̏ː/ | nyɛ̃ɛ /ɲɛ̃ː/ | yɛxɛ /jɛxɛ/ | mbiauz /biau˨˧/ | 鱼儿 /yɚ˩˩/ | 魚 /jyː˨˩/ |
| Ndege | mɔ̀ɔ̀ /mɔ̀ː/ | bhȁan /mã̏ː/ | ŋɔni /ŋɔni/ | xɔni /xɔni/ | norqc /nɔʔ˨˩/ | 鸟 /niɔ˧˩˧/ | 鳥 /niːu˩˧/ |
| Kipepeo | lólógbɛ̀ìgbɛ̀ì /lo˥lo˥ɡbɛ˩i˩ɡbɛ˩i˩/ | dhe̋ŋdhe̋ŋkpȁadhȅ /ɗe̋ŋɗe̋ŋkpȁːɗȅ/ | — | — | sopc bang /sop˨˩ paŋ˧/ | — | 蝴蝶 /wuː˨˩ tiːp˨/ |
| Yai | nyàà /ɲàː/ | yȁan /jã̏ː/ | — | xɛlɛ /xɛlɛ/ | jaux /tɕau˨˧/ | 鸡蛋 /tɕi˧˩˧ tɑ̃˥˨/ | 雞蛋 /kɐi˥ taːn˨/ |
| Farasi | sòo /sòː/ | sòȍ /sòȍ/ | soo /soː/ | soo /soː/ | maaz /maː˨˧/ | 马 /mɑ˧˩˧/ | 馬 /maː˩˧/ |
| Nyumba | kpɛ /kpɛ/ | kɔ́ /kɔ́/ | pɛ́rɛ /pɛ́rɛ/ | banxi /banxi/ | biauv /piau˦/ | 房 /fɑ̃˧˩/ | 屋 /ʊk˥/ |
| Maziwa | nyɔ́-yíí /ɲɔ́jíː/ | dhɔ̋ndhɔ̋n /nɔ̃̋nɔ̃̋/ | ŋíni-ya /ŋíni ja/ | xiɲɛ /xiɲɛ/ | nyorx /ɲɔ˨˧/ | 牛奶 /niəu˧˩ næ˧˩˧/ | 牛奶 /ŋɐu˨˩ naːi˩˧/ |
| Asali | zɔ́ɔ́ nyɔ́nɔ́ /zɔ́ː ɲɔ́nɔ́/ | zɔ̋yɔ̋n /zɔ̋jɔ̃̋/ | kwɛ̃ŋ-wulɔ /kwɛ̃ŋ wulɔ/ | kumi /kumi/ | mueiz-dorngh /muei˨˧tɔŋ˧˩/ | 蜂蜜 /fəŋ˧˩ miəʔ˦˧/ | 蜜糖 /mɐt˨ tʰɔːŋ˨˩/ |
| Chumvi | wèĩ /wèĩ/ | wèe /wèː/ | kpolo /kpolo/ | fɔxɛ /fɔxɛ/ | nzauv /dzau˦/ | 盐 /iɛ̃˧˩/ | 鹽 /jiːm˨˩/ |
| Mvinyo | wã́ã́ĩ̀ /wã́ːĩ̀/ | — | — | wɛni /wɛni/ | aʼngunc diuv /aŋun˨˩ tiu˦/ | 葡萄酒 /pʰu˩˩ tʰɔ˩˩ tɕiəu˥˧/ | 葡萄酒 /pʰou˨˩ tʰou˨˩ tsɐu˧˥/ |
| Mchele | ɓū /ɓu˧/ | bhlɯ̏n /ɓlɯ̃̏/ | mɔlɔŋ /mɔlɔŋ/ | — | mbiauh /biau˧˩/ | 米 /mi˧˩˧/ | 米 /mɐi˩˧/ |
| Chuma | pɛkulu /pɛkulu/ | pȉɤ /pȉɤ/ | kɔli /kɔli/ | wure /wuɾe/ | hlieqv /l̥ieʔ˥˥/ | 铁 /tʰiɛʔ˦˧/ | 鐵 /tʰit̚˧/ |
| Kitabu | kii /kiː/ | sʌ́ʌdhɛ̋bȅ /sʌ́ːɗɛ̋bȅ/ | kɔlɔ /kɔlɔ/ | buki /buki/ | sou /sou˧/ | 书 /su˧˩˧/ | 書 /syː˥/ |
| Kula | mɛ /mɛ/ | bhɤ̏ /ɓɤ̏/ | mii /miː/ | don /don/ | nyanc /ɲan˨˩/ | 吃 /tʂʰəʔ˦˧/ | 食 /sɪk˨/ |
| Kunywa | mi /mi/ | bhɯ̄n /mɯ̃̄/ | kpele /kpele/ | min /min/ | hopv /hop˦/ | 喝 /xɔʔ˦˧/ | 飲 /jɐm˧˥/ |
| Kulala | yī zɛ̄ /ji˧ zɛ˧/ | yī zʌ̄ /jī zʌ̄/ | nyii /ɲiː/ | xi /xi/ | mʼnjormh /m̩dʑɔm˧˩/ | 睡觉 /suei˥˨ tɕiɔ˥˨/ | 瞓覺 /fɐn˧ kaːu˧/ |
| Moja | do /do/ | dō /dō/ | tɔnɔ /tɔnɔ/ | keren /keɾen/ | yietc /jiet˨˩/ | 一 /iəʔ˦˧/ | 一 /jɐt˥/ |
| Mbili | plɛ̀ɛ̀ /plɛː˩/ | plɛ̀ /plɛ̀/ | feerɛ /feːrɛ/ | firin /firin/ | i /i˧/ | 二 /ɚ˥˨/ | 二 /ji˨/ |
| Tatu | yaaka /jaːka/ | yȁagā /jȁːɡā/ | saaƃa /saːɓa/ | sakhan /saxan/ | buo /puo˧/ | 三 /sɑ̃˧˩˧/ | 三 /saːm˥/ |
| Nne | yiisɛ /jiːsɛ/ | yȉisīɤ /jȉːsīɤ/ | náaŋ /náːŋ/ | naani /naːni/ | biei /pjei˧/ | 四 /sɿ˥˨/ | 四 /sei˧/ |
| Tano | sɔ́ɔ́li /sɔ́ːli/ | sɔ̋ɔdhű /sɔ̋ːɗű/ | lɔ́ɔlu /lɔ́ːlu/ | suuli /suːli/ | biaa /pjaː˧/ | 五 /u˧˩˧/ | 五 /ŋ̍˩˧/ |
| Mia | wũ /wũ/ | kʌ̄ŋ /kʌ̄ŋ/ | ŋuŋ /ŋuŋ/ | kɛmɛ /kɛmɛ/ | baeqv /pæʔ˥˥/ | 百 /piɛʔ˦˧/ | 百 /paːk˧/ |
| Habari | ye /je/ | dhæ̀ækpœ̀œ /ɗæ̀ːkpɒ̀ː/ | halee /haleː/ | inu uxara /inu uxaɾa/ | yiem-longx /jiem˧loŋ˨˧/ | 你好 /ni˧˩˧ xɔ˧˩˧/ | 你好 /nei˩˧ hou˧˥/ |
| Asante | nyɛŋ /ɲɛŋ/ | dhūnwɛ̋ɛ /nũ̄wɛ̋ː/ | balika /balika/ | inu wali /inu wali/ | laengz /læŋ˨˧/ | 谢 /ɕiɛ˥˨/ | 多謝 /tɔː˥ tsɛː˨/ |
| Nzuri | kɛlɛ /kɛlɛ/ | sʌ̏ /sʌ̏/ | lɛ́lɛɛ /lɛ́lɛː/ | fanyi /faɲi/ | longx /loŋ˨˧/ | 好 /xɔ˧˩˧/ | 好 /hou˧˥/ |
| Mpya | dɛɛ /dɛː/ | dȅe /dȅː/ | nina /nina/ | nɛɛnɛ /nɛːnɛ/ | siang /siaŋ˧/ | 新 /ɕiəŋ˧˩˧/ | 新 /sɐn˥/ |
| Nyekundu | gbɛlɛ /ɡbɛlɛ/ | tɛ̋ɛn /tɛ̃̋ː/ | kpɔlu /kpɔlu/ | gbeeli /ɡbeːli/ | siqv /siʔ˥˥/ | 红 /xuəŋ˧˩/ | 紅 /hʊŋ˨˩/ |
| Nyeupe | púlú /púlú/ | pűu /pűː/ | kole /kole/ | fiixɛ /fiːxɛ/ | baeqc /pæʔ˨˩/ | 白 /pæ˧˩/ | 白 /paːk̚˨/ |
| Nyeusi | tii /tiː/ | — | tɛi /tɛi/ | fɔɔrɛ /fɔːɾɛ/ | jieqv /tɕieʔ˥˥/ | 黑 /xəʔ˦˧/ | 黑 /hɐk̚˥/ |
| Kijani | béìzɛ̀ /be˥i˩zɛ˩/ | gblȅeyi̋dhē /ɡblȅːji̋ɗē/ | — | — | maeng /mæŋ˧/ | 绿 /luəʔ˦˧/ | 綠 /lʊk˨/ |
| Buluu | ɓūléèzɛ̀ /ɓu˧le˥e˩zɛ˩/ | tīi /tīː/ | buluŋ /buluŋ/ | — | mbuov /buo˦/ | 蓝 /lɑ̃˧˩/ | 藍 /laːm˨˩/ |
| Kompyuta | kɔ̃pitɔ /kɔ̃pitɔ/ | — | — | ordinatɛri | — | 电脑 /tiɛ̃˥˨ nɔ˧˩˧/ | 電腦 /tiːn˨ nou̯˩˧/ |
| Kahawa | káfé /ka˥fe˥/ | — | kofe /kofe/ | — | gaafae /kaː˧fæ˧/ | — | 咖啡 /kaː˧ fɛː˥/ |
| Chungwa | gɛ̄ŋ́ /ɡɛ˧ŋ˥/ | — | — | — | gaam-zaiv /kaːm˧tsai˦/ | 橙 /tʂʰəŋ˧˩/ | 橙 /tsʰaːŋ˩˧/ |
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap