Itzaj T'an
Kiitza
Kimaya
Kiitzá Maya (jina la asili Itzaj T'an, pia huandikwa Itza au Itzá) ni lugha ya Kimaya ya Kiyucatec ya Petén, Guatemala — lugha ya mwisho iliyosalia ya watu wa kihistoria wa Itzá Maya, watu walioanzisha ufalme wa Tayasal kandokando ya Ziwa Petén Itzá. Ufalme wa Tayasal ulijulikana sana kuwa dola ya mwisho huru ya Kimaya, iliyotekwa na Wahispania mwaka 1697 tu — zaidi ya miaka 200 baada ya ulimwengu mwingine wa Kimaya kuanguka. Ufalme wa Itzá ulidumisha mwendelezo wa kisiasa wa kabla ya Columbus tangu enzi ya Kimaya ya baada ya kale hadi kipindi cha ukoloni kwa njia ya kutengwa kijiografia katika msitu wa Petén. Leo, wamebaki wazungumzaji wazee wapatao 1,000 tu, hasa katika kijiji cha San José kwenye ufukwe wa kaskazini wa Ziwa Petén Itzá; vizazi vichanga vya Itzá Maya vimehamia Kihispania. Kiisimu, Kiitzá kina uhusiano wa karibu na Kiyucatec Maya (yua) lakini kina msamiati tofauti unaohifadhi sifa za Kiyucatec za baada ya kale zilizopotea katika lahaja ya kisasa ya Kiyucatec.
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Kiitza
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Kimaya
| Maana | Kiitza | Kimaya cha Yucatec | Kimaya cha Kale | Kichontal cha Tabasco | Kitojolabal | Kitzeltal | Kichol |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | haʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ |
| Moto | kʼakʼ /kʼakʼ/ | kʼáakʼ /kʼaːkʼ/ | kʼahkʼ /kʼahkʼ/ | kʼakʼ /kʼakʼ/ | kʼakʼ /kʼakʼ/ | kʼajkʼ /kʼahkʼ/ | kʼajk /kʼahk/ |
| Jua | kʼin /kʼin/ | kʼiin /kʼiːn/ | kʼin /kʼin/ | kʼin /kʼin/ | kʼakʼu /kʼakʼu/ | kʼajkʼal /kʼahkʼal/ | kʼiñ /kʼiɲ/ |
| Mwezi | uj /uh/ | uj /uh/ | uh /uh/ | ä /æ/ | ixaw /iʃaw/ | u /u/ | uw /uw/ |
| Nyota | ekʼ /ekʼ/ | eekʼ /eːkʼ/ | ekʼ /eːkʼ/ | ekʼ /ʔekʼ/ | kʼanal /kʼanal/ | ekʼ /ekʼ/ | ekʼ /ʔekʼ/ |
| Usiku | akʼabʼ /akʼaɓ/ | áakʼabʼ /aːkʼaɓ/ | akʼabʼ /akʼaɓ/ | akʼäb /akʼɨb/ | aʼkwal /aʔkʷal/ | ajkʼabal /ahkʼaɓal/ | akʼälel /akʼɨlel/ |
| Upepo | ikʼ /ikʼ/ | iikʼ /iːkʼ/ | ikʼ /ikʼ/ | — | ikʼ /ʔikʼ/ | ikʼ /ʔikʼ/ | ikʼ /ikʼ/ |
| Udongo | luʼum /luʔum/ | luʼum /luʔum/ | kab /kab/ | lum /lum/ | luʼum /luʔum/ | lum /lum/ | lum /lum/ |
| Jiwe | tunich /tunitʃ/ | tuunich /tuːˈnitʃ/ | tuun /tuːn/ | jiʼtun /hiʔtun/ | ton /ton/ | ton /ton/ | xajlel /ʃahlel/ |
| Mama | naʼ /naʔ/ | naʼ /naʔ/ | naʼ /naʔ/ | naʼ /naʔ/ | nan /nan/ | meʼ /meʔ/ | ñaʼ /ɲaʔ/ |
| Baba | tat /tat/ | taata /taːta/ | yuum /juːm/ | tat /tat/ | tat /tat/ | tat /tat/ | tat /tat/ |
| Mimi | ten /ten/ | teen /teːn/ | hiin /hiːn/ | noʼon /noʔon/ | keʼn /keʔn/ | joʼon /hoʔon/ | joñoñ /hoɲoɲ/ |
| Wewe | tech /tetʃ/ | teech /teːtʃ/ | hat /hat/ | neʼet /neʔet/ | weʼn /weʔn/ | jaʼat /haʔat/ | jatyet /hatʲet/ |
| Sisi | toʼon /toʔon/ | toʼon /toʔon/ | — /—/ | noʼonla /noʔonla/ | keʼntik / keʼntikon /keʔntik / keʔntikon/ | joʼotik / joʼotikon /hoʔotik / hoʔotikon/ | joñonla / joñon lojon /hoɲonla / hoɲon lohon/ |
| Jina | kʼabaʼ /kʼaɓaʔ/ | kʼaabaʼ /kʼaːɓaʔ/ | kʼabaʼ /kʼaˈɓaʔ/ | kʼabaʼ /kʼaɓaʔ/ | bʼiʼil /ɓiʔil/ | biil /ɓiːl/ | kʼabaʼ /kʼaɓaʔ/ |
| Jicho | ich /itʃ/ | ich /itʃ/ | ut /ut/ | wich /witʃ/ | satej /sateh/ | sit /sit/ | wut /wut/ |
| Sikio | xikin /ʃikin/ | xikin /ʃikin/ | chikin /tʃikin/ | chikin /tʃikin/ | chikin /tʃikin/ | chikin /tʃikin/ | chikin /tʃikin/ |
| Pua | niʼ /niʔ/ | niʼ /niʔ/ | niʼ /niʔ/ | niʼ /niʔ/ | niʼ /niʔ/ | niʼ /niʔ/ | niʼ /niʔ/ |
| Mdomo | chiʼ /tʃiʔ/ | chiʼ /tʃiʔ/ | tiʼ /tiʔ/ | tiʼ /tiʔ/ | tiʼ /tiʔ/ | tiʼ /tiʔ/ | tiʼ /tiʔ/ |
| Jino | koh /koh/ | koh /koh/ | eh /eh/ | ej /eh/ | ex /eʃ/ | ehal /ehal/ | ej /eh/ |
| Ulimi | akʼ /akʼ/ | aakʼ /aːkʼ/ | akʼ /akʼ/ | akʼ /akʼ/ | akʼ /akʼ/ | akʼ /akʼ/ | äkʼ /ɨkʼ/ |
| Mkono | kʼab /kʼab/ | kʼabʼ /kʼaɓ/ | kʼab /kʼab/ | kʼäb /kʼɨb/ | kʼabʼ /kʼaɓ/ | kʼab /kʼab/ | kʼäb /kʼɨɓ/ |
| Moyo | pukʼsikʼal /pukʼsikʼal/ | puksiʼikʼal /puksiʔikʼal/ | pixan /piʃan/ | pixan /piʃan/ | altzil /altsil/ | oʼtan /oʔtan/ | pusʼikʼal /pusʼikʼal/ |
| Mfupa | bʼak /ɓak/ | bʼaak /ɓaːk/ | baak /ɓaːk/ | bak /ɓak/ | bakel /ɓakel/ | bak /ɓak/ | bäk /ɓɨk/ |
| Damu | kʼikʼ /kʼikʼ/ | kʼiʼikʼ /kʼiʔikʼ/ | kʼikʼ /kʼikʼ/ | chʼichʼ /tʃʼitʃʼ/ | chikʼel /tʃikʼel/ | chʼichʼ /tʃʼitʃʼ/ | chʼichʼ /tʃʼitʃʼ/ |
| Upendo | yakunti /jakunti/ | yaakuntej /jaːkunteh/ | yaah /jaːh/ | kʼuxbe /kʼuʃbe/ | skʼana /skʼana/ | kʼanbey /kʼanbej/ | kʼuxbiñ /kʼuʃbiɲ/ |
| Mti | cheʼ /tʃeʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | teʼ /teʔ/ | teʼ /teʔ/ | teʼ /teʔ/ | teʼ /teʔ/ |
| Mbwa | pekʼ /pekʼ/ | peekʼ /peːkʼ/ | peekʼ /peːkʼ/ | wichuʼ /witʃuʔ/ | tsʼiʼ /tsʼiʔ/ | tsʼiʼ /tsʼiʔ/ | tsʼiʼ /tsʼiʔ/ |
| Paka | mis /mis/ | miis /miːs/ | miis /miːs/ | ajmis /ahmis/ | mis /mis/ | mis /mis/ | mis /mis/ |
| Samaki | käy /kɨj/ | kay /kaj/ | kay /kaj/ | buchʼ /butʃʼ/ | chay /tʃaj/ | chay /tʃaj/ | chäy /tʃɨj/ |
| Ndege | chʼiichʼ /tʃʼiːtʃʼ/ | chʼíichʼ /tʃʼiːtʃʼ/ | mut /mut/ | mut /mut/ | yal chan /jal tʃan/ | mut /mut/ | mut /mut/ |
| Yai | jeʼ /heʔ/ | jeʼ /heʔ/ | — | säktokʼ /sɨktokʼ/ | nolobʼ /noloɓ/ | tomut /tomut/ | tumut /tumut/ |
| Nyumba | nah /nah/ | naj /nah/ | otoch /otoːtʃ/ | otot /otot/ | naj /nah/ | na /na/ | otyot /otjot/ |
| Chumvi | tab /tab/ | taʼab /taʔaɓ/ | — | atzʼam /atsʼam/ | atsʼam /atsʼam/ | atsʼam /atsʼam/ | atsʼam /atsʼam/ |
| Kitabu | Juʼumilxok /huʔumilʃok/ | juʼun /huʔun/ | huun /huːn/ | jun /hun/ | juʼun /huʔun/ | jun /hun/ | juñ /huɲ/ |
| Kula | jant /hant/ | jaant /haːnt/ | weʼ /weʔ/ | weʼ /weʔ/ | waʼel /waʔel/ | weʼel /weʔel/ | kʼux /kʼuʃ/ |
| Kunywa | ukʼ /ukʼ/ | ukʼul /ukʼul/ | ukʼ /ukʼ/ | ukʼe /ukʼe/ | ukʼ /ukʼ/ | uchʼel /utʃʼel/ | uchʼ /utʃʼ/ |
| Kulala | wenel /wenel/ | wenel /wenel/ | way /waj/ | wäye /wɨje/ | wayel /wajel/ | way /waj/ | wäyel /wɨjel/ |
| Moja | jun /hun/ | jun /hun/ | jun /hun/ | un /un/ | jun /hun/ | jun /hun/ | jun /hun/ |
| Mbili | kaʼ /kaʔ/ | kaʼ /kaʔ/ | chaʼ /tʃaʔ/ | chaʼ /tʃaʔ/ | chabʼ /tʃaɓ/ | cheb /tʃeb/ | chaʼ /tʃaʔ/ |
| Tatu | ox /oʃ/ | óox /ʔoːʃ/ | ox /oʃ/ | ux /uʃ/ | oxe /oʃe/ | oxeb /oʃeb/ | uxpʼejl /uʃpʼehl/ |
| Nne | kan /kan/ | kan /kan/ | kan /kan/ | chan /tʃan/ | chane /tʃane/ | chaneb /tʃaneb/ | chämpʼejl /tʃɨmpʼehl/ |
| Habari | bʼix a tʼan /biʃ a tʼan/ | baʼax ka waʼalik /baʔaʃ ka waʔalik/ | bix a beel /biʃ a beːl/ | bin a bel /bin a bel/ | lekilukʼ /lekilukʼ/ | banti winik /banti winik/ | kabʼ /kaɓ/ |
| Asante | dios bʼotik /dios botik/ | dios boʼotik /dios boʔotik/ | nibʼoolal /nibʼoːlal/ | dios boʼtik /dios boʔtik/ | yuj /juh/ | wokol awal /wokol awal/ | wokolix awälä /wokoliʃ awɨlɨ/ |
| Nzuri | malobʼ /malob/ | maʼalob /maʔalob/ | utz /uts/ | tsʼak /tsʼak/ | lek /lek/ | lek /lek/ | utsʼat /utsʼat/ |
| Nyekundu | chäk /tʃɨk/ | chak /tʃak/ | chak /tʃak/ | chäk /tʃɨk/ | chak /tʃak/ | tsajal /tsahal/ | chächäk /tʃɨtʃɨk/ |
| Nyeupe | säk /sək/ | sak /sak/ | sak /sak/ | säk /sæk/ | sak /sak/ | sak /sak/ | säsäk /sɨsɨk/ |
| Kijani | yaʼax /jaʔaʃ/ | yaʼax /jaʔaʃ/ | yax /jaʃ/ | yäx /jɨʃ/ | yaʼax /jaʔaʃ/ | yax /jaʃ/ | yäjyäx /jɨhjɨʃ/ |
| Sukari | chʼuuk /tʃʼuːk/ | asukaar /asukaːr/ | — | — | sakal askal /sakal ʔaskal/ | sakil asukal /sakil asukal/ | asukal /asukal/ |
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap