🐈 ภาษาแมงซ์หลังยุคเนด แมดเดรลล์: แผ่นเสียงอะซิเตต 26 แผ่นกับโรงเรียนที่เซนต์จอห์นส์

ผู้ที่พูดภาษาแมงซ์มาตั้งแต่เด็กคนสุดท้ายเสียชีวิตในปี 1974 แต่การบันทึกเสียงเมื่อปี 1948 และในทศวรรษ 1950 ผู้เรียนวัยผู้ใหญ่ และโรงเรียนประถมที่สอนเป็นภาษาแมงซ์ซึ่งเปิดในปี 2001 ทำให้ภาษานี้ยังมีผู้ใช้อยู่ และในปี 2009 ยูเนสโกได้ถอนป้าย 'สูญแล้ว' ออก

เอ็ดเวิร์ด “เนด” แมดเดรลล์ เกิดเมื่อวันที่ 20 สิงหาคม 1877 ที่คอร์แวลลีย์ ใกล้หมู่บ้านเครกนีช ทางปลายสุดด้านใต้ของเกาะแมน เขาพูดภาษาอังกฤษเป็นภาษาแรก และได้เรียนภาษาแมงซ์หลังย้ายไปอยู่กับญาติที่เครกนีช ในบรรดาญาติเหล่านั้นมีมาร์กาเร็ต ทอบแมน ซึ่งเป็นป้าของพ่อหรือแม่และพูดภาษาอังกฤษไม่ได้เลย เมื่ออายุ 14 ปี เขาได้เป็นพ่อครัวบนเรือประมงที่ออกจากพอร์ตเซนต์แมรีไล่ตามฝูงปลาเฮร์ริงไปถึงคินเซลและเชตแลนด์ หลังจากเซจ คินวิกเสียชีวิตในปี 1962 แมดเดรลล์ก็เป็นคนเดียวที่เหลืออยู่ซึ่งพูดภาษาแมงซ์มาตั้งแต่เด็ก เขาเสียชีวิตเมื่อวันที่ 27 ธันวาคม 1974 ขณะอายุ 97 ปี

ภาษาแมงซ์ (Gaelg รหัส ISO gv) เป็นภาษาในสาขากอยเดลิก เป็นภาษาพี่น้องกับภาษาไอริชและภาษาเกลิกสกอต ตัวเลขบอกได้ชัดว่าภาษานี้ถดถอยลงอย่างไร ในปี 1874 เฮนรี เจนเนอร์นับผู้ใช้ภาษาแมงซ์เป็นประจำได้ 12,340 คน จากประชากร 41,084 คน หรือราวร้อยละ 30 สำมะโนประชากรปี 1901 พบเพียง 4,419 คน ถึงตอนนั้น โบสถ์และศาลเป็นที่สุดท้ายที่ยังใช้ภาษาแมงซ์ในที่สาธารณะ และพ่อแม่ก็ชักนำลูก ๆ ไปทางภาษาอังกฤษ

🔍 ดูภาษาแมงซ์บนแผนที่ — ภาษาแมงซ์

บันทึกเสียงผู้พูดกลุ่มสุดท้าย

ฤดูร้อนปี 1947 เอมอน เดอ วาเลรา ผู้นำไอร์แลนด์ เดินทางมาเยือนเกาะนี้และได้พบแมดเดรลล์ที่กระท่อมของแฮร์รี เคลลีในเครกนีช พิพิธภัณฑ์แมงซ์ไม่มีทั้งอุปกรณ์และเงินทุนสำหรับบันทึกเสียงผู้พูดที่ยังเหลืออยู่ เดอ วาเลราจึงจัดการให้คณะกรรมการคติชนไอร์แลนด์รับงานนี้ไป เควิน ดานาเฮอร์ (Caoimhín Ó Danachair) นักเก็บข้อมูลของคณะกรรมการ ทำงานบนเกาะตั้งแต่วันที่ 22 เมษายนถึง 5 พฤษภาคม 1948 พร้อมเครื่องตัดแผ่นเสียงแบบเคลื่อนที่ โดยมีนักศึกษาภาษาแมงซ์กลุ่มเล็ก ๆ คอยช่วย ในนั้นมีเลสลี เควิร์ก ทอมมี เบรด และชาลส์ เครน ผลที่ได้คือแผ่นเสียงอะซิเตตสองหน้า 26 แผ่น ความยาวกว่าสี่ชั่วโมง บรรจุนิทาน บทสนทนา เพลงสวด เพลงที่เหลือเป็นท่อน ๆ และบทข้าแต่พระบิดาหลายสำนวน จากเจ้าของภาษาแปดคน เป็นชายห้าคนและหญิงสามคน ซึ่งรวมถึงแมดเดรลล์ จอห์น นีน และแฮร์รี บอยด์ ต่อมาแผ่นเสียงเหล่านี้ได้รับการบูรณะและตีพิมพ์พร้อมการถอดความและคำแปลในชื่อ Skeealyn Vannin / Stories of Mann

การฟื้นฟูไม่ได้รอให้ทุกอย่างเงียบไปหลังปี 1974 ก่อนจึงเริ่ม สมาคมภาษาแมงซ์ Yn Çheshaght Ghailckagh ก่อตั้งขึ้นตั้งแต่ปี 1899 ในทศวรรษ 1950 สมาชิกของสมาคม ซึ่งรวมถึงดัก ฟาร์เกอร์ ได้บันทึกเสียงผู้พูดสูงวัยด้วยตนเอง และเด็กนักเรียนชื่อ ไบรอัน สโตเวลล์ (1936–2019) ผู้เรียนภาษาแมงซ์มาจากสมาชิกสมาคม ก็ติดตามไปด้วย สโตเวลล์ได้เป็นเจ้าหน้าที่ภาษาแมงซ์ของเกาะในปี 1991 คริสโตเฟอร์ โมสลีย์ เขียนไว้ในปี 2014 ว่าภาษาเขียนถือเป็นบรรทัดฐานของขบวนการฟื้นฟู “ควบคู่ไปกับการบันทึกเสียงเก่า ๆ ซึ่งใช้เป็นแนวทางการออกเสียงที่ถูกต้อง”

ภาษาเขียนเองก็มีเรื่องราวของมัน การสะกดภาษาแมงซ์ถูกกำหนดโดยนักบวชที่อาศัยขนบการเขียนของภาษาอังกฤษ ตั้งแต่ฉบับแปลหนังสือบทภาวนาสามัญของบิชอปจอห์น ฟิลลิปส์ในปี 1610 ไปจนถึงฉบับแปลคัมภีร์ไบเบิลและหนังสือสวดมนต์ที่เริ่มในสมัยบิชอปโทมัส วิลสัน (ดำรงตำแหน่ง 1698–1755) และแล้วเสร็จในสมัยผู้สืบตำแหน่ง คือมาร์ก ฮิลส์ลีย์ ผลก็คือภาษาแมงซ์ดูไม่เหมือนภาษาพี่น้อง “น้ำ” ในภาษาแมงซ์คือ ushtey ภาษาไอริชคือ uisce และภาษาเกลิกสกอตคือ uisge

⚖️ เปรียบเทียบภาษาแมงซ์ ไอริช และเกลิกสกอต
ภาษาตระกูลภาษาผู้พูดน้ำหนึ่งสอง
ภาษาแมงซ์อินโด-ยูโรเปียน (เซลติก, กอยเดลิก)~2,000 (ฟื้นฟูแล้ว)ushtey/ˈuʃtʲə/nane/nɛːn/jees/dʒiːs/
ภาษาไอริชเคลติก~1.7 ล้าน (ภาษาแม่: ~70,000)uisce/ˈɪʃcə/aon/eːn̪ˠ/dó/d̪ˠoː/
เกลิกสกอตเคลติก~57,000uisge/ˈɯʃkʲə/aon/ɯːn/dà/t̪aː/
การสะกดภาษาแมงซ์เทียบกับภาษาพี่น้อง
ความหมายภาษาแมงซ์ภาษาไอริชภาษาแกลิกสกอต
บ้านthieteachtaigh
ตาsooillsúilsùil
ปากbeealbéalbeul
กลางคืนoieoícheoidhche
ปลาeeastiasciasg
ลิ้นçhengeyteangateanga
หิมะsniaghteysneachtasneachda

โรงเรียนหนึ่งแห่ง กับการแก้ไขของยูเนสโก

หลังจากกลุ่มผู้ปกครอง Sheshaght ny Paarantyn ก่อตั้งขึ้นในปี 1999 และยื่นขอโรงเรียนต่อกระทรวงศึกษาธิการ Bunscoill Ghaelgagh ก็เปิดในเดือนกันยายน 2001 เป็นห้องเรียนเดียวที่ใช้อาคารร่วมกับโรงเรียนบัลลาคอตเทียร์ในดักลาส ในเดือนมกราคม 2003 โรงเรียนย้ายเข้าไปอยู่ในอาคารโรงเรียนเก่าที่เซนต์จอห์นส์ นี่เป็นโรงเรียนประถมแห่งเดียวบนเกาะที่สอนเป็นภาษาแมงซ์ทั้งหมด และมีนักเรียน 67 คนในปี 2016

วันที่ 21 กุมภาพันธ์ 2009 ยูเนสโกตีพิมพ์ Atlas of the World's Languages in Danger (แผนที่ภาษาของโลกที่ตกอยู่ในอันตราย) ฉบับที่สาม และจัดภาษาแมงซ์ไว้ในกลุ่มภาษาที่สูญแล้ว ซึ่งเป็นหมวดสำหรับภาษาที่ไม่มีใครพูดหรือจำได้อีกต่อไป นักเรียนของ Bunscoill เขียนจดหมายถึงยูเนสโก ชี้ว่าพวกเขากำลังเขียนจดหมายฉบับนั้นด้วยภาษานี้เอง และมุขมนตรีโทนี บราวน์ก็ส่งหนังสือประท้วงอย่างเป็นทางการ ผู้ช่วยผู้อำนวยการใหญ่ด้านวัฒนธรรมของยูเนสโกตอบว่าจะเปลี่ยนการจัดประเภทเป็น “ใกล้สูญขั้นวิกฤต” โมสลีย์ บรรณาธิการบริหารของแผนที่ เขียนไว้ในปี 2014 ว่า “คำว่า ‘สูญแล้ว’ ไปกระทบจุดอ่อนไหว และคำนี้เป็นเครื่องมือที่ทื่อและไม่ละเอียดอ่อน” และว่าคณะบรรณาธิการได้ปรับปรุงหมวดหมู่ให้คำนึงถึงการฟื้นฟูและการทำให้ภาษากลับมามีชีวิต ในสำมะโนประชากรปี 2021 ผู้อาศัยบนเกาะ 2,223 คนรายงานว่ามีความรู้ภาษาแมงซ์อยู่บ้าง

แหล่งข้อมูล

อ่านต่อ

ดูเพิ่มเติม: บทความ · Word Map — 168 คำหลัก · Han Map — การอ่านอักษรจีน

เปิดแผนที่แบบโต้ตอบ: Word Map · Han Map · Name Map · Time Map · Word Order · Tree

ส่วนหนึ่งของ LangMap — โครงการแสดงภาพทางภาษาศาสตร์ นี่คือสรุปแบบสถิตที่ค้นเก็บได้ แผนที่แบบโต้ตอบมีเสียงการออกเสียง ตัวกรอง และมุมมองลูกโลก

จัดทำโดย Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · หน้าแรก LangMap