Hədi
Hdi
Afro-Asiatic (Chadic, Central, Mafa-Bata subgroup)
Hdi (formerly Hidé, Hide) is a Chadic language of the Mandara Mountains in northern Cameroon, near the Nigerian border. It is famous in linguistic literature for being one of the few documented African languages with an [+/-ATR] vowel harmony system fully comparable to West African Atlantic-Congo languages, despite its Afro-Asiatic affiliation. Hdi has a rich glottal-consonant inventory including voiced and voiceless implosives (ɓ, ɗ), and Frajzyngier's 2002 reference grammar is a major work in Chadic linguistics. The Hdi people are subsistence farmers in the rocky Mandara terrain.
Where it is spoken
87 core words in Hdi
Sources
Words compared
Compared with languages in the same classification: Afro-Asiatic (Chadic, Central, Mafa-Bata subgroup)
| Meaning | Hdi | Daba | Lingala | Kera | Aguaruna | Pirahã | Dakota |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Water | ìmí /ìmí/ | yim /jim/ | máí /máí/ | kan /kan/ | yumi /jumi/ | pií /pií/ | mní /mní/ |
| Fire | vú /vú/ | kuhu /kuhu/ | mɔ́tɔ /mɔ́tɔ/ | cəwa /tʃə̄wā/ | jii /hiː/ | hoaí /hoaí/ | phéta /pʰéta/ |
| Sun | fìtík /fìtík/ | pic /pitʃ/ | mói /mói/ | cəwa /tʃə́wá/ | etsá /ɨtsá/ | hisí /hisí/ | aŋpétuwí /aŋpétuwí/ |
| Moon | tili /tili/ | təra /təra/ | sánzá /sánzá/ | kitir /kitiɾ/ | nántu /nántu/ | kaháíxáii /kaháíʔáii/ | haŋyétuwí /haŋjétuwí/ |
| Star | tekwatsa /tekwatsa/ | gəməzla /ɡəməɮa/ | monzoto /monzɔtɔ/ | seska /seska/ | yaya /jaja/ | — /—/ | wičaȟpi /witʃaχpi/ |
| Night | rvíɗìk /rvíɗìk/ | vùɗu /vùɗu/ | butu /butu/ | duugŋ /duːɡŋ/ | kashi /kaʃi/ | xahoái /ʔahoái/ | haŋyetu /hãjetu/ |
| Wind | falak /falak/ | mit /mit/ | mopepe /mopepe/ | kaŋkaw /kaŋkaw/ | dase /dasɨ/ | xohói /ʔohói/ | tate /tateˀ/ |
| Earth | xàɗík /xàɗík/ | xàyik /xàjik/ | mabele /mabele/ | seŋka /seŋka/ | nugka /nuɡka/ | bigí /biɡí/ | makȟá /makʰá/ |
| Stone | pala /pala/ | gugun /ɡuɡun/ | libanga /liˈɓaŋɡa/ | pərki /pəɾki/ | kaya /kaja/ | xaxái /ʔaʔái/ | íŋyaŋ /ĩ́jã/ |
| Mountain | ghwá /ɣʷá/ | caɗak /tʃaɗak/ | ngómbá /ŋɡómbá/ | pərki /pəɾki/ | nain /nain/ | — | ȟé /χé/ |
| Sea | drəf /drəf/ | — | mbu /ᵐbu/ | kan kəmtəŋ /kan kəmtəŋ/ | nayants /najants/ | piigiotigai /piiɡiotiɡai/ | mniwáŋča /mniwã́tʃa/ |
| Mother | má /má/ | məy /məj/ | mamá /mamá/ | nər /nəɾ/ | dukú /dukú/ | baíxi /baíʔi/ | iná /iná/ |
| Father | dá /dá/ | vay /vaj/ | tatá /tatá/ | bar /baɾ/ | apá /apá/ | baíxi /baíʔi/ | até /até/ |
| Daughter | makwa /makʷa/ | gə̀lə̀məy /ɡə̀lə̀məj/ | mwana mwasi /mwana mwasi/ | tər /təɾ/ | nawan /nawan/ | hoísai /hoísai/ | čuŋkší /tʃũkʃí/ |
| I | íí /íí/ | kata /kata/ | ngai /ⁿɡai/ | ten /ten/ | wi /wi/ | ti /ti/ | miyé /mijé/ |
| You | kághá /káɣá/ | hoh /hoh/ | yo /jo/ | tam /tam/ | amé /amé/ | gixai /ɡiʔai/ | niyé /nijé/ |
| We | ámú / áŋní /ámú / áŋní/ | min tokon / ni /min tokon / ni/ | biso /biso/ | áŋ / are /áŋ / aɾe/ | ii /iː/ | tiatiso /tiatiso/ | uŋkiyepi /ũkijepi/ |
| Name | xgà /xɡà/ | zlimi /ɮimi/ | nkombo /ⁿkombo/ | sam /sam/ | daaji /daːhi/ | karí /karí/ | čažé /tʃaʒé/ |
| Person | mndu /mndu/ | hidi /hidi/ | moto /moto/ | hulum /hulum/ | aents /aɨnts/ | — | — |
| Head | ghəŋ /ɣəŋ/ | tə̀ləŋ /tə̀ləŋ/ | motó /motó/ | cəərə /tʃəːɾə/ | buuk /buːk/ | xapapai /ʔapapai/ | phá /pʰá/ |
| Eye | ìrí /ìrí/ | həra /həra/ | líso /líso/ | dər /dəɾ/ | jíi /híː/ | kosi /kosi/ | ištá /iʃtá/ |
| Ear | sləməŋ /ɬəməŋ/ | zlimi /ɮimi/ | litoyi /litoji/ | koso /koso/ | kuwish /kuwiʃ/ | xáooí /ʔáooí/ | nuŋǧe /nũɣe/ |
| Nose | xtsíŋ /xtsíŋ/ | mìcin /mìtʃin/ | zolo /zóló/ | — | nuji /nuhi/ | xitaoí /ʔitaoí/ | phasú /pʰasú/ |
| Mouth | wa /wa/ | mà /mà/ | monɔkɔ /monɔkɔ/ | ku /ku/ | wenu /wɨnu/ | kao /kao/ | í /í/ |
| Tooth | sliʼiŋ /ɬiʔiŋ/ | ndiŋ /ndiŋ/ | lino /lino/ | kəsəŋ /kəsəŋ/ | dai /dai/ | aitoi /aitoi/ | hi /hi/ |
| Tongue | ghanik /ɣanik/ | gə̀nà /ɡənà/ | lolemo /lolemo/ | kəsəl /kəsəl/ | inai /inai/ | ipopai /ipopai/ | čeži /tʃeʒi/ |
| Hand | dzvú /dzvú/ | zləra /ɮəra/ | lobɔ́kɔ /lobɔ́kɔ/ | kaasa /kaːsa/ | uwéj /uwéh/ | xoái /ʔoái/ | napé /naˈpe/ |
| Foot | səla /səla/ | ngə̀z /ŋɡə̀z/ | lokolo /lokolo/ | kampar /kampar/ | dawe /dawɨ/ | xaaí /ʔaaí/ | sihá /sihá/ |
| Heart | ŋùɗùf /ŋùɗùf/ | mututukul /mututukul/ | motéma /motéma/ | tarmə /taɾmə/ | anéntai /anɨ́ntai/ | — /—/ | čhaŋté /tʃʰaŋté/ |
| Bone | ghudzif /ɣudzif/ | gengirizl /ɡeŋɡiriɮ/ | mokuwa /mokuwa/ | kəskəŋ /kəskəŋ/ | ukunch /ukuntʃ/ | xaí /ʔaí/ | huhú /huhú/ |
| Blood | us /us/ | ɓiɓiž /ɓiɓiʒ/ | makila /makila/ | kor /kor/ | numpa /numpa/ | biipai /biipai/ | we /we/ |
| Poop | ghúvì /ɣúvì/ | bəbah /bəbah/ | nyeí /ɲeí/ | — | ija /iha/ | — | čhesdí /tʃʰesdí/ |
| Love | ɗvú /ɗvú/ | may /maj/ | bolíngo /bolíŋɡo/ | bele /bele/ | wakejut /wakɨhut/ | — /—/ | thečhíȟida /tʰetʃʰíχida/ |
| Tree | fú /fú/ | pay /paj/ | nzété /nzété/ | kəbaŋ /kəbaŋ/ | númi /númi/ | xií /ʔií/ | čháŋ /tʃʰáŋ/ |
| Dog | krì /krì/ | həza /həza/ | mbwá /mbwá/ | kooya /koːja/ | yawá /jawá/ | giopaíxi /ɡiopaíʔi/ | šúŋka /ʃúŋka/ |
| Cat | ùvá /ùvá/ | mbə̀va /mbə̀va/ | nyáu /ɲáu/ | baadu /baːdu/ | bishu /biʃu/ | xowí /ʔowí/ | igmúŋ /iɡmúŋ/ |
| Fish | klipi /klipi/ | kìlif /kìlif/ | mbisi /mbisi/ | aska /aska/ | namak /namak/ | tíxisi /tíʔisi/ | hogan /hoɣã/ |
| Bird | ɗyak /ɗjak/ | ɨ̀vkin /ɨ̀vkin/ | ndeke /ndɛkɛ/ | kasko /kasko/ | pishak /piʃak/ | piibigi /piibiɡi/ | zitkána /zitˈkana/ |
| Egg | slislik /ɬiɬik/ | nezli /neɮi/ | likei /likei/ | kiciki /kitʃiki/ | nujín /nuˈhin/ | sitoí /sitoí/ | witka /witˈka/ |
| Horse | plis /plis/ | pilis /pilis/ | farása /farása/ | gədaamo /ɡədaːmo/ | kawayu /kawaju/ | — | — |
| House | hgá /hɡá/ | jik /dʒik/ | ndáko /ndáko/ | kuli /kuli/ | jega /hɨɡa/ | kaiíi /kaiíi/ | thípi /tʰípi/ |
| Milk | uʼa /uʔa/ | wa /wa/ | míliki /míliki/ | kaw /kaw/ | muntsu /muntsu/ | xíbogi /ʔíboɡi/ | asáŋpi /asã́pi/ |
| Honey | zuɗum /zuɗum/ | ɓùɓum /ɓùɓum/ | mafuta ya nzoi /mafuta ja nzoi/ | son bə tum /son bə tum/ | dapa yumiji /dapa jumihi/ | xaáhái /ʔaáhái/ | — |
| Salt | hlùghúl /ɬùɣúl/ | mandà /mandà/ | mongwa /moŋɡwa/ | manta /manta/ | wee /wɨː/ | — | mniskúya /mniskúja/ |
| Wine | ima inabi /ima inabi/ | — | vinyo /viɲo/ | kumuy bə atələələm /kumuj bə atələːləm/ | vino /ˈbino/ | — | mníša /mníʃa/ |
| Iron | kfur /kfur/ | məsa /məsa/ | ebendé /eˈɓende/ | kooso /koːso/ | jiju /hihu/ | — | máza /máza/ |
| Book | deftera /deftera/ | beftere /beftere/ | búku /búku/ | kefter /kefteɾ/ | papi /papi/ | — | wówapi /wówapi/ |
| Eat | za /za/ | zəm /zəm/ | kolía /kolía/ | hame /hame/ | yuwámu /juwámu/ | xohoái /ʔohoái/ | yúta /júta/ |
| Drink | sa /sa/ | sa /sa/ | komɛ́la /komɛ́la/ | se /se/ | umut /umut/ | gao /ɡao/ | yatkáŋ /jatkáŋ/ |
| Sleep | xàná /xàná/ | wan /wan/ | kolala /kolala/ | kin /kin/ | kanut /kanut/ | xaití /ʔaití/ | ištíma /iʃtíma/ |
| One | tùrtúkw /tùrtúkʷ/ | takan /takan/ | mɔ̌kɔ́ /mɔ̌kɔ́/ | məna /məna/ | makichik /makitʃik/ | hói /hói/ | waŋžidaŋ /waŋʒidaŋ/ |
| Two | xìs /xìs/ | səray /səraj/ | mibale /mibale/ | ɓasi /ɓasi/ | jimag /himaɡ/ | hoí /hoí/ | nųpa /nũpa/ |
| Three | xkán /xkán/ | makaɗ /makaɗ/ | misato /misatu/ | sóópe /sóːpe/ | kampatum /kampatum/ | baágiso /baáɡiso/ | yamni /jamni/ |
| Four | fwaɗ /fwaɗ/ | foɗ /foɗ/ | mínei /mínei/ | waaɗe /waːɗe/ | ipaksumat /ipaksumat/ | — | tópa /tópa/ |
| Five | hùtáf /hùtáf/ | jəɓin /dʒəɓin/ | mítáno /mítáno/ | wiiɗiw /wiːɗiw/ | uweja amua /uwɨha amua/ | — | záptaŋ /záptã/ |
| Hundred | dərmək /dərmək/ | bələk /bələk/ | nkama /nkama/ | kəsi /kəsi/ | cien /sjen/ | — | opáwiŋǧe /opáwĩɣe/ |
| Hello | zgú /zɡú/ | usoko /usoko/ | mbóte /mbóte/ | suuse /suːse/ | pujámek /puhámɨk/ | — /—/ | háu /háu/ |
| Thank you | ŋkáʼ /ŋkáʔ/ | soko /soko/ | matɔ́ndɔ /matɔ́ndɔ/ | suuse ablaw /suːse ablaw/ | see /sɨː/ | kapiíhií /kapiíhií/ | pidámayaye /pidámajaje/ |
| Good | zɗá /zɗá/ | ninek /ninek/ | malámu /malámu/ | pisi /pisi/ | pegkeg /pɨɡkɨɡ/ | báaxáí /báaʔáí/ | wašté /waʃté/ |
| New | lfiɗa /lfiɗa/ | yìwun /jìwun/ | sika /sika/ | kimirwi /kimiɾwi/ | yamajam /jamaham/ | xasí /ʔasí/ | téča /tétʃa/ |
| Red | dvá /dvá/ | mèpɨ̀rriŋ /mèpɨ̀rːiŋ/ | motane /motane/ | kəəli /kəːli/ | kapantu /kapantu/ | biísi /biísi/ | šá /ʃa/ |
| White | ŋúhlín /ŋúɬín/ | màbɨ̀rrɨn /màbɨ̀rːɨn/ | pɛmbɛ /pɛmbɛ/ | bərwa /bəɾwa/ | puju /puhu/ | kobiaí /kobiaí/ | ska /ska/ |
| Black | ŋəra /ŋəra/ | mimìliŋ /mimìliŋ/ | moindo /moindo/ | sarka /saɾka/ | bukusea /bukusɨa/ | kopaíai /kopaíai/ | sápa /sápa/ |
| Green | kùzún-kùzún /kùzún kùzún/ | — | lángi la mpɔndú /láŋɡi la mpɔndú/ | — | samekbau /samɨkbau/ | xahoasai /ʔahoasai/ | tȟó /txó/ |
| Sugar | súkùr /súkùr/ | — | sukáli /sukáli/ | — | — | — | čaŋhaŋpi /tʃaŋhaŋpi/ |
| Ninety-nine | təmbay mbsak təmbay mida /təmbaj mbsak təmbaj mida/ | — | tuku libwa na libwa /tuku libwa na libwa/ | — | — | — | — |
Page 1/9
Open the interactive map: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Part of LangMap — a linguistic visualization project. This is a static, crawlable summary; the interactive maps offer pronunciation audio, filters, and a globe view.
Made by Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · LangMap home