Kaqchikel

Familia ya Kimaya (Quiché, Kaqchikel)

FamiliaFamilia ya Kimaya (Quiché, Kaqchikel) Wasemaji~400–500K Hatihati za Kilatini (kiwango cha ALMG cha 1987, chenye kibainishi ' kwa konsonanti za mfyatuko) NchiGuatemala (idara za Chimaltenango, Sololá, Sacatepéquez, Guatemala) Lugha rasmiGuatemala (lugha ya kitaifa iliyotambuliwa tangu Sheria ya Lugha 2003) Uhai wa lughailiyo katika hatari ISO 639-3cak

Kikaqchikel (ISO 639-3: cak) ni lugha ya Kimaya inayozungumzwa hasa katika nyanda za juu za kati za Guatemala, hususan Chimaltenango, Sacatepéquez, Sololá na maeneo jirani. Ndani ya tawi la K’iche’ kina uhusiano wa karibu zaidi na Kitz’utujil na wa mbali zaidi na K’iche’, huku Kikaqchikel chenyewe kikiwa na tofauti kubwa za lahaja. Sarufi yake ina upangaji wa kiima-ergativi–absolutivi, mofolojia tajiri ya vitenzi na mpangilio msingi unaoanza na kitenzi wenye unyumbufu mkubwa; konsonanti zake zina vizuiwa na vizuiwa-msuguano vya glota. Tahajia sanifu ya Kilatini inayokuzwa na Academia de Lenguas Mayas de Guatemala hutumia alama kama apostrofi kuonyesha glotalisho. Sheria ya Lugha za Kitaifa ya Guatemala ya 2003 inakitambua Kikaqchikel miongoni mwa lugha za kitaifa za Kimaya na kuunga mkono matumizi yake ya umma. Historia ya kikoloni iitwayo kwa kawaida Annals of the Kaqchikels ni maandishi muhimu, huku elimu ya lugha mbili, uchapishaji, muziki na mipango ya jamii ikisaidia urithishaji wa sasa licha ya shinikizo la Kihispania.

Maeneo inakozungumzwa

Vaa lugha hii Chagua tu maneno unayopenda — huchapishwa kwa fonti ile ile ya ramani. Tengeneza fulana kwa maneno ya Kaqchikel →

Maneno 87 ya msingi katika Kaqchikel

Maji

yaʼ

jaʔ

Moto

qʼaqʼ

qʼaqʼ

Jua

qʼij

qʼix

Mwezi

ikʼ

ikʼ

Nyota

chʼumil

tʃʼumil

Usiku

aqʼaʼ

aqʼaʔ

Mvua

jobʼ

xoɓ

Theluji

nieve

ˈnjebe

Upepo

kaqʼiqʼ

kaqʼiqʼ

Udongo

ulew

uleːw

Jiwe

abäj

aˈɓəx

Mlima

juyuʼ

xuˈjuʔ

Bahari

palow

palow

Mama

teʼ

teʔ

Baba

tataʼ

tataʔ

Binti

meʼal

meʔal

Mimi

rïn

rɪn

Wewe

rat

rat

Sisi

röj

rʊx

Jina

bʼiʼ

ɓiʔ

Mtu

winäq

wiˈnəq

Kichwa

jolom

xolom

Jicho

runaqʼ ruwäch

runaqʼ ruwətʃ

Sikio

xikin

ʃikin

Pua

tzaʼn

tsaʔn

Mdomo

chiʼ

tʃiʔ

Jino

ey

ej

Ulimi

aqʼ

aqʼ

Mkono

qʼaʼ

qʼaʔ

Mguu

aqän

aqən

Moyo

kʼuʼx

kʼuʔʃ

Mfupa

bʼaq

ɓaq

Damu

kïkʼ

kɪkʼ

Upendo

ajowabʼäl

axowaɓəl

Mti

cheʼ

tʃeʔ

Mbwa

tzʼiʼ

tsʼiʔ

Paka

mes

mes

Samaki

kar

kar

Ndege

tzʼikin

tsʼikin

Kipepeo

palamax

palamaʃ

Yai

saqmoloʼ

saqmoloʔ

Dubu

oso

ˈoso

Farasi

kej

kex

Nyumba

jay

xaj

Maziwa

leche

ˈletʃe

Asali

kabʼ

kaɓ

Chumvi

atzʼam

atsʼam

Mvinyo

vino

ˈbino

Mchele

arroz

aˈros

Chokoleti

chocolate

Chuma

chʼichʼ

tʃʼitʃʼ

Gurudumu

rueda

rweda

Hariri

seda

ˈseda

Kitabu

wuj

wux

Kula

waʼin

waʔin

Kunywa

kumun

kumun

Kulala

war

war

Moja

jun

xun

Mbili

kaʼiʼ

kaʔiʔ

Tatu

oxiʼ

oʃiʔ

Nne

kajiʼ

kaxiʔ

Tano

woʼoʼ

woʔoʔ

Mia

wokʼal

wokʼal

Habari

utz iwäch

uts iwətʃ

Asante

matyox

matjoʃ

Nzuri

ütz

ʊts

Mpya

kʼakʼaʼ

kʼakʼaʔ

Nyekundu

käq

kəq

Nyeupe

säq

səq

Nyeusi

qʼeq

qʼeq

Kijani

räx

rəʃ

Buluu

räx

rəʃ

Kompyuta

computadora

komputaˈdora

Chai

té

te

Kahawa

kape

kape

Sukari

kʼajkabʼ

kʼaxkaɓ

Chungwa

alanx

alanʃ

Vyanzo

Ulinganishaji wa maneno

Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Familia ya Kimaya (Quiché, Kaqchikel)

Maana KaqchikelKʼicheKiuspantekoKipoqomchiIxilKimamQʼeqchi
Maji yaʼ /jaʔ/ jaʼ /xaʔ/ jaʼ /haʔ/ haʼ /haʔ/ aʼ /aʔ/ aʼ /aʔ/ haʼ /haʔ/
Moto qʼaqʼ /qʼaqʼ/ qʼaqʼ /qʼaqʼ/ qʼaaqʼ /qʼaːqʼ/ qʼaaqʼ /qʼaːqʼ/ tzaʼ /tsaʔ/ qʼaqʼ /qʼaqʼ/ xam /ʃam/
Jua qʼij /qʼix/ qʼij /qʼix/ qʼiij /qʼiːh/ qʼiij /qʼiːx/ qʼii /qʼiː/ qʼij /qʼih/ saqʼe /saqʼe/
Mwezi ikʼ /ikʼ/ ikʼ /ikʼ/ ikʼ /ikʼ/ poh /poh/ ichʼ /itʃʼ/ xjaw /ʃaw/ po /po/
Nyota chʼumil /tʃʼumil/ chʼumil /tʃʼumil/ chʼumil /tʃʼumil/ chʼumiil /tʃʼumiːl/ chumiil /tʃumiːl/ cheʼw /tʃeʔw/ chahim /tʃahim/
Usiku aqʼaʼ /aqʼaʔ/ aqʼabʼ /aqʼaɓ/ laqʼabʼ /laqʼaɓ/ aqʼabʼ /aqʼaɓ/ aqʼbʼal /aqʼɓal/ qonikʼen /qonikʼən/ qʼojyin /qʼoχjin/
Mvua jobʼ /xoɓ/ jabʼ /xaɓ/ jabʼ /haɓ/ jabʼ /xaɓ/ jabʼal /haɓal/ jbʼal /ʃɓal/ habʼ /haɓ/
Theluji nieve /ˈnjebe/ saq tew /saq tew/ chun tew /tʃun tew/ miik /miːk/ txuncheʼv /tʃuntʃeʔv/ txa cheʼw /tʃa tʃeʔw/ xchuʼi keh /ʃtʃuʔi keh/
Ukurasa 1/10

Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.

Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap