Lai Holh
Hakha Chin
Kichina-Kitibeti (Tibeto-Burman, Kuki-Chin, kati)
Hakha Chin (Lai Holh) ni lahaja yenye hadhi na lugha ya mawasiliano ya kawaida (lingua franca) ya lugha za Chin (Kuki-Chin), iliyojikita katika mji wa Hakha katika Jimbo la Chin, Myanmar. Hutumika kama njia ya mawasiliano baina ya koo kwa jamii ~50 tofauti zinazohusiana na Chin. Ni lugha ya toni yenye toni tatu zinazotofautisha, na mofolojia changamano ya vitenzi ikiwemo upatanisho wa moja kwa moja/kinyume. Inajulikana kwa diaspora kubwa ya wakimbizi wa Chin huko Indianapolis (~25,000) na Tulsa (~15,000) kufuatia mateso ya kisiasa nchini Myanmar tangu miaka ya 1990 na kuendelea.
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Hakha Chin
chocolate
computer
coffee
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Kichina-Kitibeti (Tibeto-Burman, Kuki-Chin, kati)
| Maana | Hakha Chin | Kimizo | Kinaga cha Tangkhul | Proto-Sino-Tibet | Kimeitei | Kiadi | Kitibet cha kale cha kawaida |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ti /ti/ | tui /tui/ | ze /ze/ | *ti(y) /ti(j)/ | ꯏꯁꯤꯡ /ísiŋ/ | ihi /ihi/ | ཆུ /tɕʰu/ |
| Moto | mei /mei/ | mei /mei/ | mei /mei/ | *mey /mey/ | ꯃꯩ /mə́i/ | emi /emi/ | མེ /me/ |
| Jua | ni /ni/ | ni /ni/ | nyithui /ɲitʰui/ | *nəy /nəy/ | ꯅꯨꯃꯤꯠ /numit/ | donyi /doɲi/ | ཉི་མ /ɲima/ |
| Mwezi | thla /tʰla/ | thla /tʰla/ | lai /lai/ | *s-la /s-la/ | ꯊꯥ /tʰa/ | polo /polo/ | ཟླ་བ /zlaba/ |
| Nyota | arfi /ʔarfi/ | arsi /arsi/ | sira /siraː/ | *s-kar /s-kar/ | ꯊꯋꯥꯟꯃꯤꯆꯥꯛ /tʰəwanmitʃak/ | takar /takar/ | སྐར་མ /skarma/ |
| Usiku | zan /zan/ | zan /zan/ | ngayashong /ŋajaʃoŋ/ | *mun /mun/ | ꯑꯍꯤꯡ /əhiŋ/ | yoman /jomaŋ/ | མཚན་མོ /mtsʰanmo/ |
| Mvua | ruah /rua/ | ruah /ruaʔ/ | zingrot /ziŋrot/ | *r-wa /r-wa/ | ꯅꯣꯡ /noŋ/ | pedong /pedoŋ/ | ཆར་པ /tɕʰarpa/ |
| Theluji | hawhra /hawhra/ | vur /vur/ | horam /horam/ | *s-pʷal /s-pʷal/ | ꯎꯟ /un/ | tapam /tapam/ | ཁ་བ /kʰaba/ |
| Upepo | thli /tʰli/ | thli /tʰli/ | masi /masi/ | *qV-lij /qV-lij/ | ꯅꯨꯡꯁꯤꯠ /nuŋsit/ | asar /asar/ | རླུང /rluŋ/ |
| Udongo | vawlei /vawlei/ | lei /ˈlei̯/ | ngalei /ŋalei/ | *m-l(e/ə)y /m-l(e/ə)j/ | ꯂꯩꯕꯥꯛ /lə́ibak/ | among /amoŋ/ | ས /sa/ |
| Jiwe | lung /luŋ/ | lung /luŋ/ | ngalung /ŋaluŋ/ | *r-luŋ /r-luŋ/ | ꯅꯨꯡ /núŋ/ | — | རྡོ /rdo/ |
| Mlima | tlang /tlaŋ/ | tlâng /tlaŋ/ | kaphung /kapʰuŋ/ | *s-gaŋ /s-ɡaŋ/ | ꯆꯤꯡ /tʃíŋ/ | — | རི /ri/ |
| Bahari | rili /rili/ | tuipui /tuipui/ | ngayi /ŋaji/ | — | ꯏꯄꯥꯛ /ípak/ | — | རྒྱ་མཚོ /rɡja mtsʰo/ |
| Mama | nu /nu/ | nu /nu/ | ina /ina/ | *ma /ma/ | ꯏꯃꯥ /íma/ | ane /ane/ | ཨ་མ /ama/ |
| Baba | pa /pa/ | pa /pa/ | apa /apa/ | *pa /pa/ | ꯏꯄꯥ /ípá/ | abu /abu/ | ཕ /pʰa/ |
| Binti | fanu /fanu/ | fanu /fanu/ | nawngalawu /nawŋalawu/ | — | ꯏꯆꯥꯅꯨꯄꯤ /ítʃanupi/ | ome /ome/ | བུ་མོ /bumo/ |
| Mimi | kei /kei/ | kei /kei/ | i /i/ | *ŋa /ŋa/ | ꯑꯩ /əi/ | ngo /ŋo/ | ང /ŋa/ |
| Wewe | nang /naŋ/ | nang /naŋ/ | na /na/ | *naŋ /naŋ/ | ꯅꯡ /nə́ŋ/ | no /no/ | ཁྱོད /kʰjod/ |
| Sisi | kanmah /kanmaʔ/ | keini /keini/ | ithum /itʰum/ | — /—/ | ꯑꯩꯈꯣꯏ /əikʰoi/ | ngolu /ŋolu/ | ངེད /ŋed/ |
| Jina | min /min/ | hming /hmiŋ/ | amin /amin/ | *r-miŋ /r-miŋ/ | ꯃꯤꯡ /miŋ/ | amin /amin/ | མིང /miŋ/ |
| Mtu | mi /mi/ | mi /mi/ | — | *r-mi(y)-n /r-mi(j)-n/ | ꯃꯤ /mí/ | tani /tani/ | མི /mi/ |
| Kichwa | lu /lu/ | lu /lu/ | kui /kui/ | *m-gaw /m-gaw/ | ꯀꯣꯛ /kok/ | dumpo /dumpo/ | མགོ /mɡo/ |
| Jicho | mit /mit/ | mit /mit/ | mi /mi/ | *s-mik /s-mik/ | ꯃꯤꯠ /mit/ | amik /amik/ | མིག /mik/ |
| Sikio | hna /hna/ | beng /beŋ/ | khana /kʰana/ | *r-na /r̩na/ | ꯅꯥꯀꯣꯡ /nakoŋ/ | nyarung /ɲaruŋ/ | རྣ་བ /rnaba/ |
| Pua | hnar /hnar/ | hnar /hnar/ | natang /nataŋ/ | *s-na /sna/ | ꯅꯥꯇꯣꯟ /naton/ | — | སྣ /sna/ |
| Mdomo | kaa /kaː/ | kâ /ka/ | khamor /kʰamor/ | *s-muːr /s-muːr/ | ꯆꯤꯟ /tʃín/ | nappa /nappa/ | ཁ /kʰa/ |
| Jino | ha /ha/ | ha /ha/ | ha /ha/ | *s-wa /swa/ | ꯌꯥ /ja/ | yipung /jipuŋ/ | སོ /so/ |
| Ulimi | lei /lei/ | lei /lei/ | male /male/ | *mlja /mlja/ | ꯂꯩ /ləi/ | ayo /ajo/ | ལྕེ /ltɕe/ |
| Mkono | kut /kut/ | kut /kut/ | pang /paŋ/ | *lak /lak/ | ꯈꯨꯠ /kʰut/ | ali /ali/ | ལག་པ /lakpa/ |
| Mguu | ke /ke/ | ke /ke/ | phei /pʰei/ | *r-kaŋ /r-kaŋ/ | ꯈꯣꯡ /kʰoŋ/ | ale /ale/ | རྐང་པ /rkaŋpa/ |
| Moyo | lung /luŋ/ | thinlung /tʰinluŋ/ | mokyaba /mokjaba/ | — /—/ | ꯊꯝꯃꯣꯏ /tʰəmmoi/ | gangki /ɡaŋki/ | སྙིང /sɲiŋ/ |
| Mfupa | ruh /ruh/ | ruh /ruh/ | ara /ara/ | *rus /rus/ | ꯁꯔꯨ /sə́ru/ | along /aloŋ/ | རུས་པ /ruspa/ |
| Damu | thi /tʰî/ | thisen /tʰiseːn/ | ashi /aʃi/ | *s-hwəy-t /shwəjt/ | ꯏ /í/ | ui /ui/ | ཁྲག /kʰraɡ/ |
| Kinyesi | ek /ʔek/ | êk /ek/ | paai /paːi/ | *kləy /kləj/ | ꯊꯤ /tʰí/ | — | རྐྱག་པ /rkjakpa/ |
| Upendo | daw /daw/ | hmangaih /hmaŋai/ | cha /tʃa/ | *m-dza-k /m-dza-k/ | ꯅꯨꯡꯁꯤꯕ /nuŋsibə/ | kanom /kanom/ | དགའ་བ /dɡaba/ |
| Mti | thingkung /tʰiŋkuŋ/ | thingkung /tʰiŋkuŋ/ | leiyik /leijik/ | *siŋ /siŋ/ | ꯎ /u/ | esing /esiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ |
| Mbwa | ui /ui/ | ui /ui/ | ui /ui/ | *d-kʷəy /d-kʷəy/ | ꯍꯨꯏ /húi/ | eki /eki/ | ཁྱི /kʰji/ |
| Paka | minu /minu/ | zawhte /zɔʔte/ | mibu /mibu/ | — /—/ | ꯍꯧꯗꯣꯡ /hə́udoŋ/ | mero /mero/ | བྱི་ལ /bjila/ |
| Samaki | nga /ŋà/ | sangha /saŋha/ | khai /kʰai/ | *ŋja /ŋja/ | ꯉꯥ /ŋá/ | ngo /ŋo/ | ཉ /ɲa/ |
| Ndege | vate /vaʔteʔ/ | sava /sava/ | vanao /vanao/ | *bya /bja/ | ꯎꯆꯦꯛ /utʃek/ | pettang /pettaŋ/ | བྱ /bja/ |
| Kipepeo | pelep /pelep/ | phengphehlep /pʰeŋpʰehlep/ | konghang /koŋhaŋ/ | — | ꯀꯨꯔꯥꯛ /kurak/ | — | ཕྱེ་མ་ལེབ /pʰje ma leb/ |
| Yai | arti /ʔarti/ | artui /artui/ | harra /harra/ | *ʔu /ʔu/ | ꯌꯦꯔꯨꯝ /jerum/ | — | སྒོ་ང /sɡoŋa/ |
| Dubu | vom /vom/ | savawm /savɔm/ | singom /siŋom/ | *d-wam /d-wam/ | ꯁꯑꯣꯝ /səom/ | situm /situm/ | དོམ /dom/ |
| Farasi | rang /raŋ/ | sakawr /sakɔr/ | sigui /siɡui/ | *s/m-raŋ /s/m-raŋ/ | ꯁꯒꯣꯜ /səɡol/ | — | རྟ /rta/ |
| Nyumba | inn /in/ | in /in/ | shim /ʃim/ | *k-yim /k-jim/ | ꯌꯨꯝ /júm/ | oekum /oekum/ | ཁྱིམ /kʰjim/ |
| Maziwa | hnuk /hnuk/ | hnute tui /hnute tui/ | seina /seinə/ | *s-nəw /s-nəw/ | ꯁꯡꯒꯣꯝ /səŋɡom/ | anyun /aɲun/ | འོ་མ /oma/ |
| Asali | khuaihliti /kʰuaihliti/ | khuaizu /kʰuaizu/ | khuira /kʰuira/ | — | ꯈꯣꯏꯍꯤ /kʰoihi/ | — | སྦྲང་རྩི /sbraŋ rtsi/ |
| Chumvi | ci /tsi/ | chi /tʃi/ | machi /matʃi/ | *g-rjum /g-rjum/ | ꯊꯨꯝ /tʰum/ | alo /alo/ | ཚྭ /tsʰwa/ |
| Mvinyo | misur hang /misur haŋ/ | uain /uain/ | drakhara /drakʰaːra/ | — | — | onggur alang /oŋɡur alaŋ/ | རྒུན་ཆང /rɡun tɕʰaŋ/ |
| Mchele | facang /fatsaŋ/ | buh /buh/ | mawon /mawon/ | *b-ras /b-ras/ | ꯆꯦꯡ /tʃéŋ/ | — | འབྲས /bras/ |
| Chokoleti | chocolate | chocolate | — | — | ꯆꯣꯀꯣꯂꯦꯠ /tʃokolet/ | — | — |
| Chuma | thir /tʰir/ | thîr /tʰiːr/ | mari /mari/ | *l-tsyak /l-tsjak/ | ꯌꯣꯠ /jot/ | — | ལྕགས /ltɕaɡs/ |
| Gurudumu | kekual /kekual/ | tawlailîr ke /tɔlailiːr ke/ | kangphei /kaŋpʰei/ | — | ꯀꯥꯡꯈꯣꯡ /kaŋkʰoŋ/ | — | འཁོར་ལོ /kʰor lo/ |
| Hariri | pu /pu/ | maimaw /maimɔ/ | kaprangku /kapraŋku/ | — | ꯀꯕ꯭ꯔꯡ /kəbrəŋ/ | — | དར /dar/ |
| Kitabu | cauk /tsauk/ | lehkhabu /leʔkʰabu/ | lairik /lairik/ | — | ꯂꯥꯏꯔꯤꯛ /lairik/ | kitab /kitab/ | དཔེ་ཆ /dpe tɕʰa/ |
| Kula | ei /ei/ | ei /ei/ | ngui /ŋui/ | *dzya /dzja/ | ꯆꯥꯕ /tʃábə/ | dod /dod/ | བཟའ /bza/ |
| Kunywa | din /din/ | in /in/ | rai /rai/ | *s(y)awk /s(j)awk/ | ꯊꯛꯄ /tʰəkpə/ | tunam /tunam/ | འཐུང /tʰuŋ/ |
| Kulala | it /ʔit/ | mut /mut/ | pi /pi/ | *yip /jip/ | ꯇꯨꯝꯕ /túmbə/ | — | ཉལ /ɲal/ |
| Moja | pakhat /pakʰat/ | pakhat /pakʰat/ | kha /kʰa/ | *tik /tik/ | ꯑꯃ /əmə/ | ako /ako/ | གཅིག /ɡtɕik/ |
| Mbili | pahnih /pahniʔ/ | pahnih /pahniʔ/ | khani /kʰani/ | *g-nis /g-nis/ | ꯑꯅꯤ /əni/ | anyi /aɲi/ | གཉིས /ɡɲis/ |
| Tatu | pathum /patʰum/ | pathum /patʰum/ | kathum /katʰum/ | *g-sum /ɡsum/ | ꯑꯍꯨꯝ /əhum/ | aum /aum/ | གསུམ /ɡsum/ |
| Nne | pali /pali/ | pali /pali/ | mati /məti/ | *b-ləy /bləj/ | ꯃꯔꯤ /məri/ | api /api/ | བཞི /bʑi/ |
| Tano | panga /paŋa/ | panga /paŋa/ | phanga /pʰəŋa/ | *l-ŋaʔ /lŋaʔ/ | ꯃꯉꯥ /məŋa/ | ango /aŋo/ | ལྔ /lŋa/ |
| Mia | za /za/ | za /za/ | shakha /ʃakʰə/ | *r-gya /rɡja/ | ꯆꯥꯃ /tʃamə/ | — | བརྒྱ /brɡja/ |
| Habari | na dam maw /na dam maw/ | chibai /tʃibai/ | hayau /hajau/ | — /—/ | ꯈꯨꯔꯨꯝꯖꯔꯤ /kʰurumdʒəri/ | nasi sukna /nasi sukna/ | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /bkra ɕis bde leɡs/ |
| Asante | ka lawm /ka lawm/ | ka lawm e /ka lɔːm e/ | ase /ase/ | — /—/ | ꯊꯥꯒꯠꯆꯔꯤ /tʰáɡəttʃəri/ | nasi /nasi/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuksrdʑe tɕʰe/ |
| Nzuri | ṭha /ʈʰa/ | ṭha /tɾʰa/ | kahei /kahei/ | *l(j)ak /l(j)ak/ | ꯑꯐꯕ /əpʰəbə/ | atom /atom/ | ཡག་པོ /jakpo/ |
| Mpya | thar /tʰar/ | thar /tʰar/ | kathar /katʰar/ | *g-sar /g-sar/ | ꯑꯅꯧꯕ /ənəubə/ | — | གསར་པ /ɡsarpa/ |
| Nyekundu | sen /sen/ | sen /sen/ | kahunga /kahuŋa/ | *tya-n /tja-n/ | ꯑꯉꯥꯡꯕ /əŋáŋbə/ | lelen /lelen/ | དམར་པོ /dmar po/ |
| Nyeupe | raang /raːŋ/ | vâr /var/ | kachar /katʃar/ | *bawk /bawk/ | ꯑꯉꯧꯕ /əŋəubə/ | yalun /jalun/ | དཀར་པོ /dkar po/ |
| Nyeusi | dum /dum/ | dum /dum/ | kachik /katʃik/ | *nək /nək/ | ꯑꯃꯨꯕ /əmubə/ | yora /jora/ | ནག་པོ /nag po/ |
| Kijani | hring /hriŋ/ | hring /hriŋ/ | khamateka /kʰamateka/ | — | ꯑꯁꯡꯕ /əsəŋbə/ | yaying /jajiŋ/ | ལྗང་ཁུ /ldʑaŋkʰu/ |
| Kompyuta | computer | computer | — | — | — | — | རྩིས་པ /rtsis pa/ |
| Chai | lakphak /lakpʰak/ | thingpui /tʰiŋpui/ | — | — | ꯆꯥ /tʃa/ | — | ཇ /dʑa/ |
| Kahawa | coffee | coffee | — | — | ꯀꯣꯐꯤ /kopʰi/ | — | — |
| Sukari | cini /tsini/ | chithlum /tʃitʰlum/ | chini /tʃini/ | — | ꯆꯤꯅꯤ /tʃini/ | — | — |
| Chungwa | theithu /tʰeitʰu/ | serthlum /sertʰlum/ | komola /komola/ | — | ꯀꯣꯝꯂꯥ /komla/ | — | — |
| 99 | sawmkua le pakua /sɔmkua le pakua/ | sawmkua leh pakua /sɔmkua leʔ pakua/ | hangchikoda chiko /haŋtʃikoda tʃiko/ | — | ꯃꯔꯤꯐꯨꯇꯔꯥꯃꯥꯄꯟ /məripʰutərámapən/ | — | དགུ་བཅུ་གོ་དགུ /dɡu btɕu ɡo dɡu/ |
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap